باورهاي غلط مصرف آب
بایزید مردوخی-اقتصاددان
در ایران سالهاست که شهر به معنای مدرن آن شکل گرفته. قبل از شهرهای مدرن که آب در آنها بهصورت لولهکشی درآمده، سازوکارهایی برای ذخیرهسازی و تأمین آب وجود داشت. شیوههایی مانند یخچالها و آبانبارها. اما بهجرئت میتوانم بگویم پس از گسترش آب لولهکشی در شهرها، هیچ کس برنامهای منظم و مدون در زمینه آگاهسازی و حساسسازی جامعه نسبت به عرضه و ارزش این نعمت خدادادی تنظیم و تدوین نکرده در حالی كه در فرهنگ سنتی مردمان این کشور، آب ارزشمند بوده و جایگاه ویژهای داشته است. این نبود حساسیت نسبت به مهمترین مسئله تاریخ بشری، بهویژه در دو دهه اخیر شدت گرفته است. بهطوریکه امروز شاهد انواع مصارف بیرویه و خارج از استاندارد برخی طبقات بالای جامعه هستیم؛ با این ادبیات و توجیه که «چون پولش را میدهیم، هرطورکه دوست داشته باشیم، آب را مصرف میکنیم» و این «هرطور دوست داشته باشیم» شامل پروخالیکردن استخرها و شستن ماشینها و حیاطهاست. با وجود این، حتی طبقات متوسط و پایین جامعه نیز که بهلحاظ مالی توجیه گروه اول را ندارند، به دلیل نبود آموزشهای لازم، همچنان نسبت به ارزش و کمیابی آب، مطلع و حساس نیستند. از سوي ديگر امروز بیش از 80 درصد هدررفت آب در ایران ناشی از کشاورزی و آبیاری به شیوههای سنتی است و باز هم متأسف هستم که بگویم این هدررفت هم ناشی از نبود حساسیت لازم در میان کشاورزان برای مدرنکردن شیوههای کشاورزی و آبیاریشان است. شاهد این هم تعداد چاههایی که در همه جای کشور بدون هیچ ضرورت منطقی حفر و آبهای زیرزمینی بهصورت بیرویه برداشت میشود. در صنایع ایران به همین ترتیب تکنولوژیهای قدیمی استفاده شده است و تکنولوژیهای کمآببر به دلیل بهینهنبودن تولید صنعتی استفاده نمیشوند. نتیجه همه اینها امروز وضعی است که نامش بحران کمآبی و خشکسالی است. امروز اگر خواهان آن هستیم که این بحران بهصورت جدی مورد توجه قرار گیرد، راهی نداریم جز بهراهانداختن یک نهضت همهجانبه کنترل مصرف آب در زندگی شهری و بخشهای اقتصادی. اگرچه برای چنین اقدامی دیر شده اما معتقدم چنین نهضتی مرجح بر استفاده از سلاحی به اسم قیمتگذاری است. یادمان نرود که آب جزء حقوق بشر است و نمیشود با سلاح بالابردن قیمتها با این مسئله حیاتی برخورد کرد. از سوی دیگر این سلاح درباره ثروتمندانی که با شعار «دارم، مصرف میکنم» و دست به استفاده بیرویه میزنند، کارساز نیست. از همینرو باید فرهنگی دائمی و همیشگی درباره ارزشمندبودن آب در کشور ایجاد و آموزشهای لازم در این زمینه از دوره کودکی از طریق انواع رسانهها ارائه شود. در کنار آن باید یک نظارت جدی هم بر مصارف تفریحی، سرگرمی و حتی درمانی آب در شهرها و تلاش برای کاهش مصرف در بخشهای اقتصادی صورت گیرد.
در ایران سالهاست که شهر به معنای مدرن آن شکل گرفته. قبل از شهرهای مدرن که آب در آنها بهصورت لولهکشی درآمده، سازوکارهایی برای ذخیرهسازی و تأمین آب وجود داشت. شیوههایی مانند یخچالها و آبانبارها. اما بهجرئت میتوانم بگویم پس از گسترش آب لولهکشی در شهرها، هیچ کس برنامهای منظم و مدون در زمینه آگاهسازی و حساسسازی جامعه نسبت به عرضه و ارزش این نعمت خدادادی تنظیم و تدوین نکرده در حالی كه در فرهنگ سنتی مردمان این کشور، آب ارزشمند بوده و جایگاه ویژهای داشته است. این نبود حساسیت نسبت به مهمترین مسئله تاریخ بشری، بهویژه در دو دهه اخیر شدت گرفته است. بهطوریکه امروز شاهد انواع مصارف بیرویه و خارج از استاندارد برخی طبقات بالای جامعه هستیم؛ با این ادبیات و توجیه که «چون پولش را میدهیم، هرطورکه دوست داشته باشیم، آب را مصرف میکنیم» و این «هرطور دوست داشته باشیم» شامل پروخالیکردن استخرها و شستن ماشینها و حیاطهاست. با وجود این، حتی طبقات متوسط و پایین جامعه نیز که بهلحاظ مالی توجیه گروه اول را ندارند، به دلیل نبود آموزشهای لازم، همچنان نسبت به ارزش و کمیابی آب، مطلع و حساس نیستند. از سوي ديگر امروز بیش از 80 درصد هدررفت آب در ایران ناشی از کشاورزی و آبیاری به شیوههای سنتی است و باز هم متأسف هستم که بگویم این هدررفت هم ناشی از نبود حساسیت لازم در میان کشاورزان برای مدرنکردن شیوههای کشاورزی و آبیاریشان است. شاهد این هم تعداد چاههایی که در همه جای کشور بدون هیچ ضرورت منطقی حفر و آبهای زیرزمینی بهصورت بیرویه برداشت میشود. در صنایع ایران به همین ترتیب تکنولوژیهای قدیمی استفاده شده است و تکنولوژیهای کمآببر به دلیل بهینهنبودن تولید صنعتی استفاده نمیشوند. نتیجه همه اینها امروز وضعی است که نامش بحران کمآبی و خشکسالی است. امروز اگر خواهان آن هستیم که این بحران بهصورت جدی مورد توجه قرار گیرد، راهی نداریم جز بهراهانداختن یک نهضت همهجانبه کنترل مصرف آب در زندگی شهری و بخشهای اقتصادی. اگرچه برای چنین اقدامی دیر شده اما معتقدم چنین نهضتی مرجح بر استفاده از سلاحی به اسم قیمتگذاری است. یادمان نرود که آب جزء حقوق بشر است و نمیشود با سلاح بالابردن قیمتها با این مسئله حیاتی برخورد کرد. از سوی دیگر این سلاح درباره ثروتمندانی که با شعار «دارم، مصرف میکنم» و دست به استفاده بیرویه میزنند، کارساز نیست. از همینرو باید فرهنگی دائمی و همیشگی درباره ارزشمندبودن آب در کشور ایجاد و آموزشهای لازم در این زمینه از دوره کودکی از طریق انواع رسانهها ارائه شود. در کنار آن باید یک نظارت جدی هم بر مصارف تفریحی، سرگرمی و حتی درمانی آب در شهرها و تلاش برای کاهش مصرف در بخشهای اقتصادی صورت گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.