|

فرهنگیان و تشکل‌یابی مستقل

محمدرضا نیک‌نژاد . کنشگر صنفی

در سال‌های گذشته و با حضور گسترده تر فرهنگیان در کنش‌های صنفی و بازشدن پای اعتراض‌های آنان به فضای عمومی، بحث تشکل‌یابی و گنجاندن خواسته‌های پرشمارشان در چارچوب‌های تشکیلاتی بیش از پیش مطرح شده است. اما به دلایل گوناگون تشکل و تشکل‌یابی چندان مورد توجه فرهنگیان نیست. اگر از ریشه‌های تاریخی- فرهنگی که نقش بسزایی در گریز شهروندان و از آن میان فرهنگیان از تشکل و کنش‌های تشکیلاتی دارند، بگذریم، بازی‌های سیاسی برخی از تشکل‌ها و فرادستانشان، وابستگی بیش از اندازه برخی از آنان به جناح‌های سیاسی که زمینه فراموشی و حتی زیرپاگذاشتن گاه‌و‌بی‌گاه خواسته‌های فرهنگیان را فراهم می‌کند، افزایش برخي سوءظن و سوءتفاهم‌ها و در نتیجه بی‌اعتمادی و هراس فرهنگیان از ورود به چنین فضایی و... را می‌توان بخشی از علت‌های این بی‌توجهی به‌شمار آورد. در چندسال گذشته برخی از تشکل‌های سیاسی فرهنگیان و شماری از فرادستان آموزشی برای پیوندزدن بدنه فرهنگیان و خواسته‌هایشان با دست‌اندرکاران، راهکاری به نام «سازمان نظام معلمی» را پیشنهاد و پیگیری کرده‌اند. از نگاه اینان «سازمان نظام معلمی» ساختاری است که می‌تواند همه فرهنگیان را زیر پوشش ببرد. پیشنهاددهندگان چندان از زیروبم کار سخن نگفته‌‌اند اما با همسانی نام و کارکرد آن با برخی نهادها مانند «سازمان نظام مهندسی» یا برخی تشکل‌های کارگری و... می‌توان درباره‌اش گمانه‌هایی زد. بی‌گمان آموزش‌وپرورش بیش از آنکه نیازمند سازوکاری اداری برای راه‌انداختن کار فرهنگیان- مانند نظام مهندسی- باشد، نیازمند مشارکت کنشگرانه آنان در فرایند آموزش است. مهم‌ترین ویژگی نهادهای نام برده‌شده، وابستگی آنان به دولت است. کاربه‌دستان این نهادها را یا دولت تعیین می‌کند یا با رایزنی دولت برگزیده می‌شوند. تجربه نشان می‌دهد که در این شرایط و در چالش‌های میان بدنه و دولت بر سر خواسته‌ها، این بدنه و خواسته‌هایش است که نادیده گرفته شده یا کمترین سود را می‌برد. بی‌گمان تا ساختار و سازوکارهای نظام معلمی روشن نشود، نمی‌توان درباره آن موشکافانه به تحلیل نشست.
پیچیدگی روابط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی از سویی و افزایش قدرت ساختار سیاسی از جنبه‌های گوناگون و ضرورت مهار آن از دیگرسو، کارآمدترین راهکار و کم‌آسیب‌ترین كار حزب‌گرایی و تشکل‌یابی است. در ساختارهای مردم‌سالار تشکل‌های صنفی نیز از این راهکار دور نمانده و در روندی رو به گسترش بالیده و برومند شده‌اند. مهم‌ترین ویژگی نهادهای صنفی نوین، استقلال از دولت، وابسته به بدنه و برآمده و متکی بر آن است. این اتکا سبب می‌شود که تشکل صنفی و فرادستان آن خود را همواره وامدار بدنه بدانند و برای خواسته‌های بدنه تلاش کنند و کوتاه نیایند. نهاد صنفی هرچه وابسته‌تر به بدنه و مستقل‌تر از دولت باشد قدرت چانه‌زنی برای برآوردن خواسته‌ها، افزایش یافته و کامیاب‌تر خواهد بود. از دیگرسو برهم‌کنش میان دولت با نهاد صنفی سبب می‌شود که سیاست‌های دولت معتدل‌تر شده و به خواسته‌های بدنه نزدیک‌تر شود. ازاین‌روست که تشکل صنفی پلی می‌شود دوسویه میان بدنه و دولت. ازاین‌روست که در آستانه برگزاری مجمع عمومی کانون‌های صنفی معلمان سراسر کشور، برگزاری پرشور و حضور پرشمار فرهنگیان در آن می‌تواند تأکیدی باشد بر پیگیری خواسته‌های بحق و پرشمارشان.

در سال‌های گذشته و با حضور گسترده تر فرهنگیان در کنش‌های صنفی و بازشدن پای اعتراض‌های آنان به فضای عمومی، بحث تشکل‌یابی و گنجاندن خواسته‌های پرشمارشان در چارچوب‌های تشکیلاتی بیش از پیش مطرح شده است. اما به دلایل گوناگون تشکل و تشکل‌یابی چندان مورد توجه فرهنگیان نیست. اگر از ریشه‌های تاریخی- فرهنگی که نقش بسزایی در گریز شهروندان و از آن میان فرهنگیان از تشکل و کنش‌های تشکیلاتی دارند، بگذریم، بازی‌های سیاسی برخی از تشکل‌ها و فرادستانشان، وابستگی بیش از اندازه برخی از آنان به جناح‌های سیاسی که زمینه فراموشی و حتی زیرپاگذاشتن گاه‌و‌بی‌گاه خواسته‌های فرهنگیان را فراهم می‌کند، افزایش برخي سوءظن و سوءتفاهم‌ها و در نتیجه بی‌اعتمادی و هراس فرهنگیان از ورود به چنین فضایی و... را می‌توان بخشی از علت‌های این بی‌توجهی به‌شمار آورد. در چندسال گذشته برخی از تشکل‌های سیاسی فرهنگیان و شماری از فرادستان آموزشی برای پیوندزدن بدنه فرهنگیان و خواسته‌هایشان با دست‌اندرکاران، راهکاری به نام «سازمان نظام معلمی» را پیشنهاد و پیگیری کرده‌اند. از نگاه اینان «سازمان نظام معلمی» ساختاری است که می‌تواند همه فرهنگیان را زیر پوشش ببرد. پیشنهاددهندگان چندان از زیروبم کار سخن نگفته‌‌اند اما با همسانی نام و کارکرد آن با برخی نهادها مانند «سازمان نظام مهندسی» یا برخی تشکل‌های کارگری و... می‌توان درباره‌اش گمانه‌هایی زد. بی‌گمان آموزش‌وپرورش بیش از آنکه نیازمند سازوکاری اداری برای راه‌انداختن کار فرهنگیان- مانند نظام مهندسی- باشد، نیازمند مشارکت کنشگرانه آنان در فرایند آموزش است. مهم‌ترین ویژگی نهادهای نام برده‌شده، وابستگی آنان به دولت است. کاربه‌دستان این نهادها را یا دولت تعیین می‌کند یا با رایزنی دولت برگزیده می‌شوند. تجربه نشان می‌دهد که در این شرایط و در چالش‌های میان بدنه و دولت بر سر خواسته‌ها، این بدنه و خواسته‌هایش است که نادیده گرفته شده یا کمترین سود را می‌برد. بی‌گمان تا ساختار و سازوکارهای نظام معلمی روشن نشود، نمی‌توان درباره آن موشکافانه به تحلیل نشست.
پیچیدگی روابط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی از سویی و افزایش قدرت ساختار سیاسی از جنبه‌های گوناگون و ضرورت مهار آن از دیگرسو، کارآمدترین راهکار و کم‌آسیب‌ترین كار حزب‌گرایی و تشکل‌یابی است. در ساختارهای مردم‌سالار تشکل‌های صنفی نیز از این راهکار دور نمانده و در روندی رو به گسترش بالیده و برومند شده‌اند. مهم‌ترین ویژگی نهادهای صنفی نوین، استقلال از دولت، وابسته به بدنه و برآمده و متکی بر آن است. این اتکا سبب می‌شود که تشکل صنفی و فرادستان آن خود را همواره وامدار بدنه بدانند و برای خواسته‌های بدنه تلاش کنند و کوتاه نیایند. نهاد صنفی هرچه وابسته‌تر به بدنه و مستقل‌تر از دولت باشد قدرت چانه‌زنی برای برآوردن خواسته‌ها، افزایش یافته و کامیاب‌تر خواهد بود. از دیگرسو برهم‌کنش میان دولت با نهاد صنفی سبب می‌شود که سیاست‌های دولت معتدل‌تر شده و به خواسته‌های بدنه نزدیک‌تر شود. ازاین‌روست که تشکل صنفی پلی می‌شود دوسویه میان بدنه و دولت. ازاین‌روست که در آستانه برگزاری مجمع عمومی کانون‌های صنفی معلمان سراسر کشور، برگزاری پرشور و حضور پرشمار فرهنگیان در آن می‌تواند تأکیدی باشد بر پیگیری خواسته‌های بحق و پرشمارشان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.