|

ناتوانی سیاسی ترکیه

فهمی هویدی

یکی از عجایب روزگار ما این است که بیشتر تمایل داریم با دشمنان‌مان به تفاهم و توافق برسیم تا دوستان. این هم توضیح و دیدگاه من درباره خبری است که این‌روزها خواندم و خبری که می‌گفت ترکیه و اسرائیل پس از شش سال در حال عادی‌سازی روابط خود هستند.
وقتی این خبر را خواندم، احساس خشم و غیرت در من جوشش کرد؛ به‌ویژه وقتی خواندم محاصره غزه جزء آخرین بندهای این توافق بوده و تا شش ماه دیگر قرار است به آن رسیدگی شود، چون مشکل اصلی از خود اسرائیل شروع شده بود که به کشتی کمک‌رسان «ماوی مرمره» در سال 2010 حمله کرد و تعدادی، از جمله 9 شهروند ترک را کشت. آنکارا آن زمان اعلام کرد روابط خود را با اسرائیل عادی نمی‌کند، مگر به سه شرط؛ اول عذرخواهی به خاطر آنچه اتفاق افتاد، دوم پرداخت غرامت به خانواده‌های کشته‌شدگان و سوم برداشتن محاصره ظالمانه غزه.
مهم نیست که با دخالت آمریکا یا با ابتکار عمل اسرائیل این کار صورت گرفت؛ اما در سال 2013 تل‌آویو به صورت رسمی نسبت به این حادثه عذرخواهی کرد. به دنبال آن، طرفین وارد گفت‌وگوهایی طولانی درباره پرداخت غرامت شدند که درنهایت با پرداخت بخشی از این غرامت، شکایت‌ها علیه افسران و مقامات اسرائیلی در دادگاه‌های ترکیه و بین‌المللی پس گرفته شد. اما درباره مسئله محاصره غزه حساسیت بیشتری وجود داشت. بنابراین گفت‌وگوها و تماس‌هایی در سه سال گذشته دراین‌باره صورت گرفت تا آنجا که به دلایل اقدامات اسرائیل و محاسبات منطقه‌ای معلوم شد برداشتن محاصره به صورت کامل، از جمله رفت‌وآمد آزاد از گذرگاه رفح غیرممکن است.
یک روزنامه ترکیه‌ای در گزارشی نوشت درنهایت توافقی حاصل شد که ابعاد مختلفی را دربر می‌گیرد: اسرائیل موافقت کرد اقدامات لازم را برای پایان‌دادن به ساخت بیمارستان غزه صورت دهد و درعین‌حال هیچ مانعی بر سر راه انتقال دارو، دستگاه‌های پزشکی و کارمندان ترک که قرار است در آنجا مشغول کار شوند، ایجاد نکند. همچنین آلمان و ترکیه قرار است در همکاری با یکدیگر ایستگاه برق غزه را فعال کنند تا مشکلات کمبود برق این منطقه نیز برطرف شود. همچنین ترکیه اقدام به ساخت یک ایستگاه آب‌شیرین‌کن خواهد کرد و از این پس نیز مقرر شد همه کمک‌ها به غزه از بندر اشدود صورت گیرد.
پیش از اینکه به جزئیات این موارد بپردازم، لازم است یادآور شوم من با هرگونه سازشی با اسرائیل مخالف هستم و معتقدم تحریم این نظام فاشیستی و شهرک‌ساز، یک اصل ضروری است. اگر ترکیه از سال 1949 با اسرائیل رابطه سیاسی داشت و دومین کشور بعد از ایران (زمان شاه) به حساب می‌آمد که با رژیم صهیونیستی ارتباط برقرار کرده است، من تصور می‌کنم در حال حاضر رابطه‌داشتن با اسرائیل برای ترکیه یک «ناتوانی سیاسی» است و این کشور هر طور شده باید خود را از آن خلاص کند.
هرچند می‌دانم سازشی که به نفع غزه باشد، طبعا بهتر از سازشی است که تحریم‌های علیه این منطقه را تشدید کند. بنابراین اگر به صورت موقتی این مسئله را از ترکیه می‌پذیریم، درواقع مانند ترجیح‌دادن «برهنه» بر «کور» است.
پرسش مهمی که در اینجا مطرح می‌شود، آن است كه چرا آنکارا و تل‌آویو با یکدیگر تفاهم کردند اما بین آنکارا و تهران، یا آنکارا و قاهره این تفاهم به وجود نیامد؟ می‌دانم اینها با هم اختلافات سیاسی دارند اما ناکامی ما در مدیریت این اختلافات است که ما را به جدایی می‌کشاند. هرطرفی در این بین به سهم خود مسئول است. آیا می‌خواهیم در برابر دوستان‌مان قدرت‌نمایی کنیم؟ یا خرده‌حساب‌های احتمالی داریم؟ یا اینکه موضع ما به‌هرحال تابع فشارهای خارجی است و ما باید نسبت به آنها پاسخ‌گو باشیم؟ یا اساسا ما با دوستان‌مان حساب‌های شخصی اما با دشمنان‌مان حساب‌هایی واقعی داریم؟ پرسش‌های زیادی دراین‌باره مطرح می‌شود که نیازمند توضیح و تفسیر بیشتری است.
به‌هرحال، تحقق‌نیافتن این امر بیانگر آن است که یک دیدگاه استراتژیکی وجود ندارد؛ دیدگاهی که بتواند ارتباط‌های احتمالی با دوستانی را که در طول تاریخ بسته شده حفظ و از خسارت‌های بیشتر جلوگیری کند. ما عادت کرده‌ایم ارتباطات بین خود و دوستان‌مان را روزبه‌روز ضعیف کرده و درمقابل، پیوندهای خودمان را با دشمنان قوی‌تر کنیم. همان‌طوری است که دولتی علیه یک امت عمل می‌کند.

یکی از عجایب روزگار ما این است که بیشتر تمایل داریم با دشمنان‌مان به تفاهم و توافق برسیم تا دوستان. این هم توضیح و دیدگاه من درباره خبری است که این‌روزها خواندم و خبری که می‌گفت ترکیه و اسرائیل پس از شش سال در حال عادی‌سازی روابط خود هستند.
وقتی این خبر را خواندم، احساس خشم و غیرت در من جوشش کرد؛ به‌ویژه وقتی خواندم محاصره غزه جزء آخرین بندهای این توافق بوده و تا شش ماه دیگر قرار است به آن رسیدگی شود، چون مشکل اصلی از خود اسرائیل شروع شده بود که به کشتی کمک‌رسان «ماوی مرمره» در سال 2010 حمله کرد و تعدادی، از جمله 9 شهروند ترک را کشت. آنکارا آن زمان اعلام کرد روابط خود را با اسرائیل عادی نمی‌کند، مگر به سه شرط؛ اول عذرخواهی به خاطر آنچه اتفاق افتاد، دوم پرداخت غرامت به خانواده‌های کشته‌شدگان و سوم برداشتن محاصره ظالمانه غزه.
مهم نیست که با دخالت آمریکا یا با ابتکار عمل اسرائیل این کار صورت گرفت؛ اما در سال 2013 تل‌آویو به صورت رسمی نسبت به این حادثه عذرخواهی کرد. به دنبال آن، طرفین وارد گفت‌وگوهایی طولانی درباره پرداخت غرامت شدند که درنهایت با پرداخت بخشی از این غرامت، شکایت‌ها علیه افسران و مقامات اسرائیلی در دادگاه‌های ترکیه و بین‌المللی پس گرفته شد. اما درباره مسئله محاصره غزه حساسیت بیشتری وجود داشت. بنابراین گفت‌وگوها و تماس‌هایی در سه سال گذشته دراین‌باره صورت گرفت تا آنجا که به دلایل اقدامات اسرائیل و محاسبات منطقه‌ای معلوم شد برداشتن محاصره به صورت کامل، از جمله رفت‌وآمد آزاد از گذرگاه رفح غیرممکن است.
یک روزنامه ترکیه‌ای در گزارشی نوشت درنهایت توافقی حاصل شد که ابعاد مختلفی را دربر می‌گیرد: اسرائیل موافقت کرد اقدامات لازم را برای پایان‌دادن به ساخت بیمارستان غزه صورت دهد و درعین‌حال هیچ مانعی بر سر راه انتقال دارو، دستگاه‌های پزشکی و کارمندان ترک که قرار است در آنجا مشغول کار شوند، ایجاد نکند. همچنین آلمان و ترکیه قرار است در همکاری با یکدیگر ایستگاه برق غزه را فعال کنند تا مشکلات کمبود برق این منطقه نیز برطرف شود. همچنین ترکیه اقدام به ساخت یک ایستگاه آب‌شیرین‌کن خواهد کرد و از این پس نیز مقرر شد همه کمک‌ها به غزه از بندر اشدود صورت گیرد.
پیش از اینکه به جزئیات این موارد بپردازم، لازم است یادآور شوم من با هرگونه سازشی با اسرائیل مخالف هستم و معتقدم تحریم این نظام فاشیستی و شهرک‌ساز، یک اصل ضروری است. اگر ترکیه از سال 1949 با اسرائیل رابطه سیاسی داشت و دومین کشور بعد از ایران (زمان شاه) به حساب می‌آمد که با رژیم صهیونیستی ارتباط برقرار کرده است، من تصور می‌کنم در حال حاضر رابطه‌داشتن با اسرائیل برای ترکیه یک «ناتوانی سیاسی» است و این کشور هر طور شده باید خود را از آن خلاص کند.
هرچند می‌دانم سازشی که به نفع غزه باشد، طبعا بهتر از سازشی است که تحریم‌های علیه این منطقه را تشدید کند. بنابراین اگر به صورت موقتی این مسئله را از ترکیه می‌پذیریم، درواقع مانند ترجیح‌دادن «برهنه» بر «کور» است.
پرسش مهمی که در اینجا مطرح می‌شود، آن است كه چرا آنکارا و تل‌آویو با یکدیگر تفاهم کردند اما بین آنکارا و تهران، یا آنکارا و قاهره این تفاهم به وجود نیامد؟ می‌دانم اینها با هم اختلافات سیاسی دارند اما ناکامی ما در مدیریت این اختلافات است که ما را به جدایی می‌کشاند. هرطرفی در این بین به سهم خود مسئول است. آیا می‌خواهیم در برابر دوستان‌مان قدرت‌نمایی کنیم؟ یا خرده‌حساب‌های احتمالی داریم؟ یا اینکه موضع ما به‌هرحال تابع فشارهای خارجی است و ما باید نسبت به آنها پاسخ‌گو باشیم؟ یا اساسا ما با دوستان‌مان حساب‌های شخصی اما با دشمنان‌مان حساب‌هایی واقعی داریم؟ پرسش‌های زیادی دراین‌باره مطرح می‌شود که نیازمند توضیح و تفسیر بیشتری است.
به‌هرحال، تحقق‌نیافتن این امر بیانگر آن است که یک دیدگاه استراتژیکی وجود ندارد؛ دیدگاهی که بتواند ارتباط‌های احتمالی با دوستانی را که در طول تاریخ بسته شده حفظ و از خسارت‌های بیشتر جلوگیری کند. ما عادت کرده‌ایم ارتباطات بین خود و دوستان‌مان را روزبه‌روز ضعیف کرده و درمقابل، پیوندهای خودمان را با دشمنان قوی‌تر کنیم. همان‌طوری است که دولتی علیه یک امت عمل می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.