کشاورزی ارگانیک و امنیت غذایی
فاطمه پاسبان . کارشناس کشاورزی
امنیت غذایی زمانی وجود دارد که همه مردم در تمامی ایام سال به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و غذای دردسترس، نیازهای یک رژیم تغذیهای سازگار با ترجیحات آنان را برای یک زندگی فعال و سالم فراهم کند (فائو، 2001). براساس این تعریف، مفاهیم اصلی امنیت غذایی عبارتند از: غذای کافی، دسترسی (فیزیکی و اقتصادی) و زندگی سالم و فعال. در اینمیان مفهوم دسترسی به غذا یعنی فرد به شبکه توزیع غذا در محل زندگی خود دسترسی آسان داشته (دسترسی فیزیکی) و با درآمد خود بتواند غذای مورد نیاز را خریداری کند (دسترسی اقتصادی). دسترسی به غذا حاصل تولید داخلی و تجارت است یعنی نیاز به مواد غذایی از طریق تولید داخلی یا واردات تأمین میشود و دسترسی اقتصادی به توانایی و قدرت خرید واقعی مردم وابسته است. دراینمیان نبود دسترسی کافی به غذا، ناامنی غذایی را به دنبال دارد. ناامنی غذایی یعنی خطر دسترسی کافی به مواد غذایی. این خطر میتواند به دلیل عوامل مختلفی از قبیل کاهش تولید، نوسان قیمت محصول در بازار و محدودیتهای وارداتی باشد. آمار جهانی نشان میدهد در سال گذشته، امنیت غذایی جهان بهبود یافته است. با توجه به شاخص امنیت غذایی (GFSI) در سال 2015 درباره 109 کشور مورد بررسی، میانگین نمره امنیت غذایی بهطورکلی 1.2 نمره افزایش یافته که این پیامد دستاوردهای توسعه پایدار در بسیاری از کشورهای درحالتوسعه بهخصوص در جنوب صحرای آفریقا و کاهش قیمت جهانی غذا بوده است. براساس این شاخص محاسبهشده در سالهای 2014 تا 2015، شاخص کلی امنیت غذایی 1.2 نمره، شاخص توانایی مالی یک نمره، دسترسی 1.4 نمره و کیفیت و سالمبودن 1.1 نمره افزایش یافته است. در این رتبهبندی از صد نمره، آمریکا با 89 نمره، سنگاپور با 88.2 نمره و ایرلند با 85.4 نمره سه کشور در بالاترین شاخص امنیت غذایی و بروندی با 25.1 نمره، چاد با 27.9 نمره و ماداگاسکار با 28.8 نمره در کمترین شاخص امنیت غذایی قرار دارند
(Global food security index 2015).
با توجه به بهبود امنیت غذایی جهان برآورد در در سالهای 2012 تا 2014 حدود 805 میلیون نفر دچار سوءتغذیه بودهاند که نسبت به دوره 2011 تا 2013 در حدود 4.4 درصد کاهش داشته یعنی از 842 میلیون نفر به 805 میلیون نفر رسیده است. از این 805 میلیون نفر در حدود 791 میلیون نفر در کشورهای درحالتوسعه هستند. براساس گزارش فائو، از اوایل دهه 1990 تعداد زیادی از مردم در کشورهای درحالتوسعه مبتلا به سوءتغذیه بودهاند که در حدود 200 میلیون نفر برآورد شده که حدود یک نفر از هشت نفر در این مناطق دچار سوءتغذیه مزمن باقی میمانند. این آمار این نکته را گوشزد میکند که برای بهبود امنیت غذایی و سوءتغذیه، نیاز به افزایش تولید مواد غذایی باکیفیت و سالم است. دراینمیان کشاورزی ارگانیک میتواند به شاخص دسترسی فیزیکی به غذا و غذای سالم و باکیفیت کمک کند. کشاورزی ارگانیک به امنیت غذایی به دلایل زیر کمک میکند: 1) افزایش بازده در مناطق با نهادههای پایین. 2) حفاظت از تنوع زیستی و منابع طبیعی در مزرعه و در مناطق اطراف آن 3) افزایش درآمد یا کاهش هزینه 4) تولید مواد غذایی سالم و متنوع 5) پایداری تولید در بلندمدت. با توجه به این منافع،
کشاورزی ارگانیک باید بخشی جداییناپذیر از سیاست کشاورزی با هدف تأمین امنیت غذایی باشد. در اغلب کشورهای جهان به کشاورزی ارگانیک برای تأمین غذای داخلی و حتی کشورهای جهان (صادرکننده) توجه دارند. بهعنواننمونه کشور چین با بیشترین جمعیت جهان در حدود یکمیلیارد و 303 میلیون نفر برای تأمین غذای مردم کشور خود و حتی صادرات آن به کشاورزی ارگانیک روی آورده است. در ایالت وانزای در استان جیانگشی یکی از موفقترین کشاورزیهای ارگانیک بزرگمقیاس در چین وجود دارد. کشاورزی ارگانیک در کل این ایالت به صورت آزمایشی در سال 1999 آغاز شد. دراینمیان نهتنها دولت محلی تمام نیروی خود را برای شروع کار بسیج کرد بلکه در کنار آن به آموزش کشاورزان، گسترش فناوریهای جدید و پشتیبانی تولید و بازاریابی نیز پرداخت. در پایان سال 2014، در ایالت وانزای در حدود پنجهزارو 400 هکتار زمین به صورت ارگانیک کشت شده و محصول ارگانیک برنج، زنجبیل، سویا و توتفرنگی بود، پیازچه، سیبزمینی شیرین و سایر محصولات زراعی نقدی گواهی شده و هم در بازار داخلی استفاده و هم صادر میشود. امروزه کشاورزی ارگانیک راهبرد اصلی توسعه ایالت وانزای است که در حدود 17 هزار
خانوار که در 48 روستا در 11 شهر توزیع شدهاند، در این راهبرد مشارکت دارند.
امنیت غذایی زمانی وجود دارد که همه مردم در تمامی ایام سال به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و غذای دردسترس، نیازهای یک رژیم تغذیهای سازگار با ترجیحات آنان را برای یک زندگی فعال و سالم فراهم کند (فائو، 2001). براساس این تعریف، مفاهیم اصلی امنیت غذایی عبارتند از: غذای کافی، دسترسی (فیزیکی و اقتصادی) و زندگی سالم و فعال. در اینمیان مفهوم دسترسی به غذا یعنی فرد به شبکه توزیع غذا در محل زندگی خود دسترسی آسان داشته (دسترسی فیزیکی) و با درآمد خود بتواند غذای مورد نیاز را خریداری کند (دسترسی اقتصادی). دسترسی به غذا حاصل تولید داخلی و تجارت است یعنی نیاز به مواد غذایی از طریق تولید داخلی یا واردات تأمین میشود و دسترسی اقتصادی به توانایی و قدرت خرید واقعی مردم وابسته است. دراینمیان نبود دسترسی کافی به غذا، ناامنی غذایی را به دنبال دارد. ناامنی غذایی یعنی خطر دسترسی کافی به مواد غذایی. این خطر میتواند به دلیل عوامل مختلفی از قبیل کاهش تولید، نوسان قیمت محصول در بازار و محدودیتهای وارداتی باشد. آمار جهانی نشان میدهد در سال گذشته، امنیت غذایی جهان بهبود یافته است. با توجه به شاخص امنیت غذایی (GFSI) در سال 2015 درباره 109 کشور مورد بررسی، میانگین نمره امنیت غذایی بهطورکلی 1.2 نمره افزایش یافته که این پیامد دستاوردهای توسعه پایدار در بسیاری از کشورهای درحالتوسعه بهخصوص در جنوب صحرای آفریقا و کاهش قیمت جهانی غذا بوده است. براساس این شاخص محاسبهشده در سالهای 2014 تا 2015، شاخص کلی امنیت غذایی 1.2 نمره، شاخص توانایی مالی یک نمره، دسترسی 1.4 نمره و کیفیت و سالمبودن 1.1 نمره افزایش یافته است. در این رتبهبندی از صد نمره، آمریکا با 89 نمره، سنگاپور با 88.2 نمره و ایرلند با 85.4 نمره سه کشور در بالاترین شاخص امنیت غذایی و بروندی با 25.1 نمره، چاد با 27.9 نمره و ماداگاسکار با 28.8 نمره در کمترین شاخص امنیت غذایی قرار دارند
(Global food security index 2015).
با توجه به بهبود امنیت غذایی جهان برآورد در در سالهای 2012 تا 2014 حدود 805 میلیون نفر دچار سوءتغذیه بودهاند که نسبت به دوره 2011 تا 2013 در حدود 4.4 درصد کاهش داشته یعنی از 842 میلیون نفر به 805 میلیون نفر رسیده است. از این 805 میلیون نفر در حدود 791 میلیون نفر در کشورهای درحالتوسعه هستند. براساس گزارش فائو، از اوایل دهه 1990 تعداد زیادی از مردم در کشورهای درحالتوسعه مبتلا به سوءتغذیه بودهاند که در حدود 200 میلیون نفر برآورد شده که حدود یک نفر از هشت نفر در این مناطق دچار سوءتغذیه مزمن باقی میمانند. این آمار این نکته را گوشزد میکند که برای بهبود امنیت غذایی و سوءتغذیه، نیاز به افزایش تولید مواد غذایی باکیفیت و سالم است. دراینمیان کشاورزی ارگانیک میتواند به شاخص دسترسی فیزیکی به غذا و غذای سالم و باکیفیت کمک کند. کشاورزی ارگانیک به امنیت غذایی به دلایل زیر کمک میکند: 1) افزایش بازده در مناطق با نهادههای پایین. 2) حفاظت از تنوع زیستی و منابع طبیعی در مزرعه و در مناطق اطراف آن 3) افزایش درآمد یا کاهش هزینه 4) تولید مواد غذایی سالم و متنوع 5) پایداری تولید در بلندمدت. با توجه به این منافع،
کشاورزی ارگانیک باید بخشی جداییناپذیر از سیاست کشاورزی با هدف تأمین امنیت غذایی باشد. در اغلب کشورهای جهان به کشاورزی ارگانیک برای تأمین غذای داخلی و حتی کشورهای جهان (صادرکننده) توجه دارند. بهعنواننمونه کشور چین با بیشترین جمعیت جهان در حدود یکمیلیارد و 303 میلیون نفر برای تأمین غذای مردم کشور خود و حتی صادرات آن به کشاورزی ارگانیک روی آورده است. در ایالت وانزای در استان جیانگشی یکی از موفقترین کشاورزیهای ارگانیک بزرگمقیاس در چین وجود دارد. کشاورزی ارگانیک در کل این ایالت به صورت آزمایشی در سال 1999 آغاز شد. دراینمیان نهتنها دولت محلی تمام نیروی خود را برای شروع کار بسیج کرد بلکه در کنار آن به آموزش کشاورزان، گسترش فناوریهای جدید و پشتیبانی تولید و بازاریابی نیز پرداخت. در پایان سال 2014، در ایالت وانزای در حدود پنجهزارو 400 هکتار زمین به صورت ارگانیک کشت شده و محصول ارگانیک برنج، زنجبیل، سویا و توتفرنگی بود، پیازچه، سیبزمینی شیرین و سایر محصولات زراعی نقدی گواهی شده و هم در بازار داخلی استفاده و هم صادر میشود. امروزه کشاورزی ارگانیک راهبرد اصلی توسعه ایالت وانزای است که در حدود 17 هزار
خانوار که در 48 روستا در 11 شهر توزیع شدهاند، در این راهبرد مشارکت دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.