|

گفت‌وگوهای یمن در بن‌بست

تقریبا دو ماه است که امیر کویت و کشورش میزبان دو هیأت از سوی دولت یمن و انصارالله در کاخ «بیان» است تا راهی برای خروج از بحران یمن پیدا کنند. اما چنان‌که «اسماعیل ولد الشیخ»، نماینده سازمان ملل، به‌تازگی گفته، طرفین هنوز وارد عمق مسئله‌ای که برای اکثریت مردم اهمیت دارد، نشده‌‌اند و گویی قصد پایان‌دادن به این جنگ را ندارند. به نوشته الرایه، ظاهرا آنچه تاکنون درباره‌اش بحث شده، فراتر از ترتیب جدول کاری و شروع بحث درباره نحوه اجرای قطع‌نامه مشهور 2216 نیست؛ قطع‌نامه‌ای که سرنوشت آن بی‌شباهت به قطع‌نامه سازمان ملل درباره تقسیم فلسطین یا سایر قطع‌نامه‌های مشابه‌ای نمی‌تواند باشد که هر بار از سوی سازمان ملل صادر می‌شود و بعد در هر کنفرانس یا سمیناری شرکت‌کنندگان خواستار اجرای آن می‌شوند.

خیلی‌ها ممکن است این داوری را نشانه‌ای از بدبینی بدانند، اما باید واقعیت‌ها را آن‌چنان که هست، بیان کرد. زیرا شناخت دقیق آثار ویرانی در زیرساخت‌های اجتماعی- جدا از خسارت‌هایی که به زیرساخت‌های اقتصادی یمن وارد شده و از اساس آنها را نابود کرده- بسیار سنگین‌تر از آنی است که ابعاد این فاجعه را نشان دهد. گرچه شروع این توفان از 21 دسامبر 2014 بود و نتایجش را همگان به چشم می‌بینند، بااین‌حال، دولت و همه احزاب تلاش می‌کنند هر کدام به صورتی فرصت‌طلبانه از آن سوءاستفاده کنند.
خلاصه وضعیت کنونی این است که طرف‌های یمنی هر کدام همچنان مشروعیت را در قدرت خودشان می‌بینند هرچند از گرفتن حق‌شان ناتوان باشند. درهمین‌حال دولت دوم (حوثی‌ها) بر بخش‌های بزرگی از کشور تسلط پیدا کرده و در حال پياده‌كردن مقرراتش در آن مناطق است.
شرایط استثنایی یمنی‌ها که از زمان کودتای 2015 به بعد به وجود آمد، به گونه‌ای است که نمی‌توان با ابزارهای طبیعی با آن برخورد کرد از یک‌سو، گروه انصارالله با حذف قوانین دولتی تلاش می‌کنند برنامه‌های خود را اجرا کرده و به نحوی حرکت کنند که تضمین‌کننده حضورشان در آینده باشد. هدف واقعی آنها این است وقتی در مسیر گفت‌وگوها به مرحله توافق نهایی رسیدند، سلطه خودشان را هم تکمیل کرده باشند و همین مسئله است که گفت‌وگوهای صلح در کویت را عقیم می‌گذارد. از سوی دیگر، یک‌سری اقدامات در داخل دستگاه‌های امنیتی-‌نظامی در جریان است که در آینده به‌سختی می‌توان با آنها تعامل داشت؛ ازجمله واردکردن افراد ناشناس که معلوم نیست بر چه اساسی وارد سیستم شده‌‌اند. روشن است چنین مسئله‌ای دیگر بحث بر سر نهادهای ملی متکی بر قوانین ملی یا قانون اساسی را بیهوده کند، زیرا گردان‌ها یا رهبرانی که هرکدام از اهالی منطقه‌ای هستند، چندان توجهی به مسائل خارج از منطقه خودشان نمی‌کنند و بنابراین ارتش ملی نمی‌تواند مصداق واقعی خودش را داشته باشد.
قطعا همه می‌دانند ادامه این مذاکرات در قصر «بیان» فقط وقت‌کشی است. اما سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود، اين است جایگزین براي اين مذاکرات وجود دارد؟ مذاکراتی که در آن یک طرف قادر نیست اوضاع را در زمین عوض کند و دیگری نیز برایش اهمیتی ندارد که مردم ساده گرفتار چه مصائبی شده‌اند.
اصرار بر ندادن امتیازهای بزرگ یا فکرنکردن به خارج از چارچوب‌های معمول، موجب می‌شود آنچه در کویت می‌گذرد، فقط درجازدن بیهوده باشد. شاید اگر طرفین زیر نظر سازمان ملل متحد به آشتی‌های محلی در هر منطقه جغرافیایی متوسل شوند، بهتر بتوان بین بازیگران حقیقی تفاهم به وجود آورد و دوباره به صلح اجتماعی رسید تا زمینه‌ساز آشتی و صلح در سایر حوزه‌ها باشد. این اقدام می‌تواند از پرداختن به زندگی طبیعی مردم شروع شود؛ به‌وي‍ژه برای مردمی که از یک سال پیش هر بار که از خواب برخاسته‌‌اند، خود را مواجه با زلزله‌ای دیده‌اند.
سال 1977 «نزار قبانی»، شاعر بزرگ عرب، به فردی مسلح نامه‌ای با این مضمون نوشت: «آیا تو خوشبختی از این کاری که کردی؟ آیا ویران‌کردن خانه من کمکی به تعمیر خانه تو کرد؟ آیا مرگ من موجب طولانی‌ترشدن حیات تو شد؟ این جنگ ثابت کرد خسارت تو معادل خسارت من است و مرگ تو برابر با مرگ من. برادر مسلح من، در این جنگ ما هر دو به‌یکسان شکست خوردیم». آیا کسانی که در قصر «بیان» جمع می‌شوند، اینها را می‌فهمند؟ آیا آنها مشکلات مردم یمن و ناکامی‌هایشان را احساس می‌کنند؟ آیا واقعا رنج آنها را حس می‌کنند؟ دراین‌باره تردید‌های زیادی وجود دارد.

تقریبا دو ماه است که امیر کویت و کشورش میزبان دو هیأت از سوی دولت یمن و انصارالله در کاخ «بیان» است تا راهی برای خروج از بحران یمن پیدا کنند. اما چنان‌که «اسماعیل ولد الشیخ»، نماینده سازمان ملل، به‌تازگی گفته، طرفین هنوز وارد عمق مسئله‌ای که برای اکثریت مردم اهمیت دارد، نشده‌‌اند و گویی قصد پایان‌دادن به این جنگ را ندارند. به نوشته الرایه، ظاهرا آنچه تاکنون درباره‌اش بحث شده، فراتر از ترتیب جدول کاری و شروع بحث درباره نحوه اجرای قطع‌نامه مشهور 2216 نیست؛ قطع‌نامه‌ای که سرنوشت آن بی‌شباهت به قطع‌نامه سازمان ملل درباره تقسیم فلسطین یا سایر قطع‌نامه‌های مشابه‌ای نمی‌تواند باشد که هر بار از سوی سازمان ملل صادر می‌شود و بعد در هر کنفرانس یا سمیناری شرکت‌کنندگان خواستار اجرای آن می‌شوند.

خیلی‌ها ممکن است این داوری را نشانه‌ای از بدبینی بدانند، اما باید واقعیت‌ها را آن‌چنان که هست، بیان کرد. زیرا شناخت دقیق آثار ویرانی در زیرساخت‌های اجتماعی- جدا از خسارت‌هایی که به زیرساخت‌های اقتصادی یمن وارد شده و از اساس آنها را نابود کرده- بسیار سنگین‌تر از آنی است که ابعاد این فاجعه را نشان دهد. گرچه شروع این توفان از 21 دسامبر 2014 بود و نتایجش را همگان به چشم می‌بینند، بااین‌حال، دولت و همه احزاب تلاش می‌کنند هر کدام به صورتی فرصت‌طلبانه از آن سوءاستفاده کنند.
خلاصه وضعیت کنونی این است که طرف‌های یمنی هر کدام همچنان مشروعیت را در قدرت خودشان می‌بینند هرچند از گرفتن حق‌شان ناتوان باشند. درهمین‌حال دولت دوم (حوثی‌ها) بر بخش‌های بزرگی از کشور تسلط پیدا کرده و در حال پياده‌كردن مقرراتش در آن مناطق است.
شرایط استثنایی یمنی‌ها که از زمان کودتای 2015 به بعد به وجود آمد، به گونه‌ای است که نمی‌توان با ابزارهای طبیعی با آن برخورد کرد از یک‌سو، گروه انصارالله با حذف قوانین دولتی تلاش می‌کنند برنامه‌های خود را اجرا کرده و به نحوی حرکت کنند که تضمین‌کننده حضورشان در آینده باشد. هدف واقعی آنها این است وقتی در مسیر گفت‌وگوها به مرحله توافق نهایی رسیدند، سلطه خودشان را هم تکمیل کرده باشند و همین مسئله است که گفت‌وگوهای صلح در کویت را عقیم می‌گذارد. از سوی دیگر، یک‌سری اقدامات در داخل دستگاه‌های امنیتی-‌نظامی در جریان است که در آینده به‌سختی می‌توان با آنها تعامل داشت؛ ازجمله واردکردن افراد ناشناس که معلوم نیست بر چه اساسی وارد سیستم شده‌‌اند. روشن است چنین مسئله‌ای دیگر بحث بر سر نهادهای ملی متکی بر قوانین ملی یا قانون اساسی را بیهوده کند، زیرا گردان‌ها یا رهبرانی که هرکدام از اهالی منطقه‌ای هستند، چندان توجهی به مسائل خارج از منطقه خودشان نمی‌کنند و بنابراین ارتش ملی نمی‌تواند مصداق واقعی خودش را داشته باشد.
قطعا همه می‌دانند ادامه این مذاکرات در قصر «بیان» فقط وقت‌کشی است. اما سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود، اين است جایگزین براي اين مذاکرات وجود دارد؟ مذاکراتی که در آن یک طرف قادر نیست اوضاع را در زمین عوض کند و دیگری نیز برایش اهمیتی ندارد که مردم ساده گرفتار چه مصائبی شده‌اند.
اصرار بر ندادن امتیازهای بزرگ یا فکرنکردن به خارج از چارچوب‌های معمول، موجب می‌شود آنچه در کویت می‌گذرد، فقط درجازدن بیهوده باشد. شاید اگر طرفین زیر نظر سازمان ملل متحد به آشتی‌های محلی در هر منطقه جغرافیایی متوسل شوند، بهتر بتوان بین بازیگران حقیقی تفاهم به وجود آورد و دوباره به صلح اجتماعی رسید تا زمینه‌ساز آشتی و صلح در سایر حوزه‌ها باشد. این اقدام می‌تواند از پرداختن به زندگی طبیعی مردم شروع شود؛ به‌وي‍ژه برای مردمی که از یک سال پیش هر بار که از خواب برخاسته‌‌اند، خود را مواجه با زلزله‌ای دیده‌اند.
سال 1977 «نزار قبانی»، شاعر بزرگ عرب، به فردی مسلح نامه‌ای با این مضمون نوشت: «آیا تو خوشبختی از این کاری که کردی؟ آیا ویران‌کردن خانه من کمکی به تعمیر خانه تو کرد؟ آیا مرگ من موجب طولانی‌ترشدن حیات تو شد؟ این جنگ ثابت کرد خسارت تو معادل خسارت من است و مرگ تو برابر با مرگ من. برادر مسلح من، در این جنگ ما هر دو به‌یکسان شکست خوردیم». آیا کسانی که در قصر «بیان» جمع می‌شوند، اینها را می‌فهمند؟ آیا آنها مشکلات مردم یمن و ناکامی‌هایشان را احساس می‌کنند؟ آیا واقعا رنج آنها را حس می‌کنند؟ دراین‌باره تردید‌های زیادی وجود دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.