بیشتر میاندیشند کمتر میسازند
علی خیابانیان: معماری دهههای 40 و 50 کشور، خود شاهدان بیمدعای این قضیهاند که معماران توانا و اندیشمندی در کنار تحصیل در غرب، با شناخت و درک درستی از معماری ایران توانستهاند به حکم خلاقیت، حرمت به اندیشه و خویشتن، آثار بینظیری را در نوع خود بیافرینند. مهمترین ویژگی معماران و هنرمندان گذشته ما تفکر خلاق و واگرای آنهاست. آموزههای فنی، هنری و فلسفی آنها در مراحل بعدی، حائز اهمیتند. ارتقای سطح آگاهی و خلاقیت شخص، ظرفیتهای جدیدی را از درک هستی و پدیدههای اطراف ایجاد میکند. هرقدر این اتصال قویتر و عمیقتر باشد، نفوذ ایدههای نو و آگاهی به ذات اشیا و در نهایت معماری بیشتر خواهد بود. مبانی نظری و پشتوانه فکری معماران از دیرباز نقشی حساس و تعیینکننده در شکلگیری و نوع روند طراحی معماری، برعهده داشتهاند؛ بهگونهای که معماران موفق، در زمینههای مختلف فنی و هنری به مطالعه و تجربه پرداخته و با تأکیدی خاص بر شعاع آگاهی معمار و نوع سازماندهی ذهنی او در ابعاد و شرایط مختلف، شخصیتی چندبُعدی از خود ارائه دادهاند. علوم (روانشناسی، جامعهشناسی، فلسفه و تاریخ) و رشتههای هنری (هنرهای تجسمی، موسیقی و...) در ساختار فکری معمار دخیلند. مجموعه گزینههای یادشده تشکیل کلیتی را میدهند که در عین راهگشابودن و تجویز ابزارهای مناسب، بر مضمون هویت معماری میافزاید و ذهن طراح را برای آفرینش بهترینها آماده میکند. معمارانی که بیشتر میاندیشند و زمان بیشتری را برای تفکر و تفحص اختصاص میدهند، کمتر میسازند. کسانی که بیشتر میسازند، لاجرم زمان کمتری را برای مکاشفه و تفکر در اختیار دارند. قبول که معماران گذشته، بر ادبیات و فلسفه و مباحث مذهبی و هنری اشراف داشتهاند و از ذوق و دانش دانشمندانی چون شیخ بهایی و سایر بزرگان نمیتوان بهراحتی گذشت، اما آنچه مسلم است ابهت و معنویت موجود در مسجد شیخ لطفالله اصفهان زاییده شعور خلاقه و شهودی اوست که توانسته، چنین شاهکاری را خلق کند. متأسفانه گروهی از محققان معاصر کشور خاستگاه و رموز معماری شیخ را در کتب و اشعار او جستوجو میکنند و سعی دارند که کانسپت و ساختاری را از بین اشعار و اندیشههای او به دست آورند و آن را به معماری تبدیل کنند و به عمق مشابهی از معماری گذشته دست یابند. ادبیات و فلسفه و سایر علوم اگر مطالعه و تدریس میشوند بهخصوص در عرصه معماری، تنها به سبب سازماندهی فکری هنرمند و نحوه اندیشیدن اوست نهاینکه در آرای سهروردی و دریدا به تحقیق و یافتن مفاهیمی بپردازیم که مستقیما قابلتجسم و طرح در حیطه معماری باشند. اندیشه و آگاهی در انسان، عموما بهواسطه علوم انسانی، تقویت و گسترش مییابد و معماری و سایر رشتههای هنری در مرحله دوم بهواسطه علوم یادشده در ذهن هنرمند اتفاق میافتند. در این میان، تفکر هنرمند در ذات وجودی خویش، حال بهواسطه این علوم، ما را به شناخت، تصور و تسلط در پدیدههای هستی میرساند و چنین بینشی راهگشای معمار در خلق آثار ماندگار است. تحلیل آرا و آثار گذشتگان با نگاهی تکبُعدی، تنها ما را به چند الگو و عنصر ساختاری در معماری خواهد رساند نه به بینش و شیوهای درست از تفکر و عمل معماری. ما نیازمند معمارانی هستیم که شعر سهراب را نه در شعر حافظ بلکه در سر منشأ جوشان تفکر و الهامی جستوجو کنند که همه شاعران از آن بهره گرفته و برحسب توانایی و اهتمام خود آن مفاهیم را تجسم بخشیدهاند. آنچه مهم است دستیابی به چنین سرمنشأیي است و زبان و نحوه بیان، مسئلهای نسبی است که در دورههای متعدد تاریخی، میتواند چهرههای مختلفی به خود بگیرد.
علی خیابانیان: معماری دهههای 40 و 50 کشور، خود شاهدان بیمدعای این قضیهاند که معماران توانا و اندیشمندی در کنار تحصیل در غرب، با شناخت و درک درستی از معماری ایران توانستهاند به حکم خلاقیت، حرمت به اندیشه و خویشتن، آثار بینظیری را در نوع خود بیافرینند. مهمترین ویژگی معماران و هنرمندان گذشته ما تفکر خلاق و واگرای آنهاست. آموزههای فنی، هنری و فلسفی آنها در مراحل بعدی، حائز اهمیتند. ارتقای سطح آگاهی و خلاقیت شخص، ظرفیتهای جدیدی را از درک هستی و پدیدههای اطراف ایجاد میکند. هرقدر این اتصال قویتر و عمیقتر باشد، نفوذ ایدههای نو و آگاهی به ذات اشیا و در نهایت معماری بیشتر خواهد بود. مبانی نظری و پشتوانه فکری معماران از دیرباز نقشی حساس و تعیینکننده در شکلگیری و نوع روند طراحی معماری، برعهده داشتهاند؛ بهگونهای که معماران موفق، در زمینههای مختلف فنی و هنری به مطالعه و تجربه پرداخته و با تأکیدی خاص بر شعاع آگاهی معمار و نوع سازماندهی ذهنی او در ابعاد و شرایط مختلف، شخصیتی چندبُعدی از خود ارائه دادهاند. علوم (روانشناسی، جامعهشناسی، فلسفه و تاریخ) و رشتههای هنری (هنرهای تجسمی، موسیقی و...) در ساختار فکری معمار دخیلند. مجموعه گزینههای یادشده تشکیل کلیتی را میدهند که در عین راهگشابودن و تجویز ابزارهای مناسب، بر مضمون هویت معماری میافزاید و ذهن طراح را برای آفرینش بهترینها آماده میکند. معمارانی که بیشتر میاندیشند و زمان بیشتری را برای تفکر و تفحص اختصاص میدهند، کمتر میسازند. کسانی که بیشتر میسازند، لاجرم زمان کمتری را برای مکاشفه و تفکر در اختیار دارند. قبول که معماران گذشته، بر ادبیات و فلسفه و مباحث مذهبی و هنری اشراف داشتهاند و از ذوق و دانش دانشمندانی چون شیخ بهایی و سایر بزرگان نمیتوان بهراحتی گذشت، اما آنچه مسلم است ابهت و معنویت موجود در مسجد شیخ لطفالله اصفهان زاییده شعور خلاقه و شهودی اوست که توانسته، چنین شاهکاری را خلق کند. متأسفانه گروهی از محققان معاصر کشور خاستگاه و رموز معماری شیخ را در کتب و اشعار او جستوجو میکنند و سعی دارند که کانسپت و ساختاری را از بین اشعار و اندیشههای او به دست آورند و آن را به معماری تبدیل کنند و به عمق مشابهی از معماری گذشته دست یابند. ادبیات و فلسفه و سایر علوم اگر مطالعه و تدریس میشوند بهخصوص در عرصه معماری، تنها به سبب سازماندهی فکری هنرمند و نحوه اندیشیدن اوست نهاینکه در آرای سهروردی و دریدا به تحقیق و یافتن مفاهیمی بپردازیم که مستقیما قابلتجسم و طرح در حیطه معماری باشند. اندیشه و آگاهی در انسان، عموما بهواسطه علوم انسانی، تقویت و گسترش مییابد و معماری و سایر رشتههای هنری در مرحله دوم بهواسطه علوم یادشده در ذهن هنرمند اتفاق میافتند. در این میان، تفکر هنرمند در ذات وجودی خویش، حال بهواسطه این علوم، ما را به شناخت، تصور و تسلط در پدیدههای هستی میرساند و چنین بینشی راهگشای معمار در خلق آثار ماندگار است. تحلیل آرا و آثار گذشتگان با نگاهی تکبُعدی، تنها ما را به چند الگو و عنصر ساختاری در معماری خواهد رساند نه به بینش و شیوهای درست از تفکر و عمل معماری. ما نیازمند معمارانی هستیم که شعر سهراب را نه در شعر حافظ بلکه در سر منشأ جوشان تفکر و الهامی جستوجو کنند که همه شاعران از آن بهره گرفته و برحسب توانایی و اهتمام خود آن مفاهیم را تجسم بخشیدهاند. آنچه مهم است دستیابی به چنین سرمنشأیي است و زبان و نحوه بیان، مسئلهای نسبی است که در دورههای متعدد تاریخی، میتواند چهرههای مختلفی به خود بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.