بازآرایی سیاست منطقهای ترکیه
محمد خواجویی : ترکیه تغییر در رویکردهای منطقهای خود را کلید زده است. نمود این تغییر را باید در دو رخداد مشاهده کرد؛ نخستین رویداد، عذرخواهی ترکیه از روسیه به دلیل سرنگونکردن جنگنده این کشور است. حادثه سقوط این جنگنده در نوامبر سال گذشته میلادی که در بستر اختلافهای دو کشور در مسئله سوریه روی داد، تنش در روابط آنکارا و مسکو را بهشدت افزایش داد. رویداد دوم که تغییر در رویکرد منطقهای ترکیه را نمایان میکند، ازسرگیری روابط ترکیه و رژیم اسرائیل است؛ روابطی که حدود شش سال پیش و به دنبال حمله کماندوهای اسرائیلی به کشتی حامل کمکهای بشردوستانه به غزه، بحرانی شد. اینک اما مشخص شده که دو طرف بهدنبال سلسله گفتوگوهای محرمانه، قرار است روابط دیپلماتیک خود را از سر بگیرند. گویی دیگر هم برای اردوغان، ضدیت با اسرائیل برگ برنده و تکیهگاه نیست و هم برای اسرائیلیها نیز بازسازی روابط با متحد دیرین خود از هرچیز دیگری مهمتر است. تحولات اخیر در عرصه روابط خارجی ترکیه، نشان میدهد آنکارا به دنبال بازآرایی سیاست خود در منطقه است.
اما چه دلایلی آنکارا را به سمت این تغییر سوق داده است؟ یکی از این دلایل، شرایط دشوار ترکیه در منطقه است. گرچه حزب عدالت و توسعه از زمانی که به قدرت رسید، سیاست تنشزدایی با همسایگان و رویکرد منطقهگرایی را در دستور کار قرار داد اما این وضعیت دیری نپایید و با وقوع انقلابهای عربی که ترکیه خود را بهشدت درگیر آن کرد، مسیر سیاست خارجی این کشور به سمت عکس حرکت کرد. بیشک چنین وضعیتی نمیتواند پایدار بماند مگر اینکه ترکیه-هرچند به شکلی تدریجی- خود را از سیاستهای سالهای اخیر خود رها کند تا از این طریق منافع درازمدت خود را حفظ کند. یکی دیگر از دلایلی که ترکیه را به تغییر در رویکردهای خارجی خود واداشته، وضعیت ناپایدار امنیتی در این کشور است. این کشور در یک سال اخیر شاهد بمبگذاریهای متعدد بوده است. البته بسیاری معتقدند وخامت وضعیت امنیتی در ترکیه بازتابی از سیاستهای اشتباه ترکیه در داخل و خارج از این کشور بوده است. یکی دیگر از زمینههای تغییر در رویکرد خارجی دولت ترکیه، تلاطمات اقتصادی در این کشور است. بخش عمدهای از این تلاطمات ناشی از بحران امنیتی و تشدید تنش در روابط خارجی ترکیه بوده است. بهعنوان مثال
بمبگذاریهای اخیر در شهرهای توریستی ترکیه بهشدت به صنعت گردشگری که یکی از اصلیترین منابع درآمدی این کشور است، آسیب وارد کرده است. همچنین بروز تنش در روابط مسکو-آنکارا باعث شد در ماههای اخیر توریستهای روسی که سهم قابلتوجهی از توریستهای ترکیه را به خود اختصاص میدهند، نتوانند به این کشور سفر کنند.
طبیعتا در چنین بستری، ترکیه ناگزیر شده به سمت اصلاح در رویکردهای خارجی خود حرکت کند. البته نباید انتظار داشت که این تغییر یکباره همه حوزههای دیگر در روابط خارجی ترکیه از جمله مسئله سوریه را هم شامل شود. به نظر میرسد ترکها روندی تدریجی را آغاز کردهاند. این البته اقتضای سیاست است؛ زمانی که یک مسیر، کشوری را به هدف مدنظر نرساند، محکوم به تغییر مسیر است.
محمد خواجویی : ترکیه تغییر در رویکردهای منطقهای خود را کلید زده است. نمود این تغییر را باید در دو رخداد مشاهده کرد؛ نخستین رویداد، عذرخواهی ترکیه از روسیه به دلیل سرنگونکردن جنگنده این کشور است. حادثه سقوط این جنگنده در نوامبر سال گذشته میلادی که در بستر اختلافهای دو کشور در مسئله سوریه روی داد، تنش در روابط آنکارا و مسکو را بهشدت افزایش داد. رویداد دوم که تغییر در رویکرد منطقهای ترکیه را نمایان میکند، ازسرگیری روابط ترکیه و رژیم اسرائیل است؛ روابطی که حدود شش سال پیش و به دنبال حمله کماندوهای اسرائیلی به کشتی حامل کمکهای بشردوستانه به غزه، بحرانی شد. اینک اما مشخص شده که دو طرف بهدنبال سلسله گفتوگوهای محرمانه، قرار است روابط دیپلماتیک خود را از سر بگیرند. گویی دیگر هم برای اردوغان، ضدیت با اسرائیل برگ برنده و تکیهگاه نیست و هم برای اسرائیلیها نیز بازسازی روابط با متحد دیرین خود از هرچیز دیگری مهمتر است. تحولات اخیر در عرصه روابط خارجی ترکیه، نشان میدهد آنکارا به دنبال بازآرایی سیاست خود در منطقه است.
اما چه دلایلی آنکارا را به سمت این تغییر سوق داده است؟ یکی از این دلایل، شرایط دشوار ترکیه در منطقه است. گرچه حزب عدالت و توسعه از زمانی که به قدرت رسید، سیاست تنشزدایی با همسایگان و رویکرد منطقهگرایی را در دستور کار قرار داد اما این وضعیت دیری نپایید و با وقوع انقلابهای عربی که ترکیه خود را بهشدت درگیر آن کرد، مسیر سیاست خارجی این کشور به سمت عکس حرکت کرد. بیشک چنین وضعیتی نمیتواند پایدار بماند مگر اینکه ترکیه-هرچند به شکلی تدریجی- خود را از سیاستهای سالهای اخیر خود رها کند تا از این طریق منافع درازمدت خود را حفظ کند. یکی دیگر از دلایلی که ترکیه را به تغییر در رویکردهای خارجی خود واداشته، وضعیت ناپایدار امنیتی در این کشور است. این کشور در یک سال اخیر شاهد بمبگذاریهای متعدد بوده است. البته بسیاری معتقدند وخامت وضعیت امنیتی در ترکیه بازتابی از سیاستهای اشتباه ترکیه در داخل و خارج از این کشور بوده است. یکی دیگر از زمینههای تغییر در رویکرد خارجی دولت ترکیه، تلاطمات اقتصادی در این کشور است. بخش عمدهای از این تلاطمات ناشی از بحران امنیتی و تشدید تنش در روابط خارجی ترکیه بوده است. بهعنوان مثال
بمبگذاریهای اخیر در شهرهای توریستی ترکیه بهشدت به صنعت گردشگری که یکی از اصلیترین منابع درآمدی این کشور است، آسیب وارد کرده است. همچنین بروز تنش در روابط مسکو-آنکارا باعث شد در ماههای اخیر توریستهای روسی که سهم قابلتوجهی از توریستهای ترکیه را به خود اختصاص میدهند، نتوانند به این کشور سفر کنند.
طبیعتا در چنین بستری، ترکیه ناگزیر شده به سمت اصلاح در رویکردهای خارجی خود حرکت کند. البته نباید انتظار داشت که این تغییر یکباره همه حوزههای دیگر در روابط خارجی ترکیه از جمله مسئله سوریه را هم شامل شود. به نظر میرسد ترکها روندی تدریجی را آغاز کردهاند. این البته اقتضای سیاست است؛ زمانی که یک مسیر، کشوری را به هدف مدنظر نرساند، محکوم به تغییر مسیر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.