|

ما و بركات شب‌های قدر

محمد توسلی

ماه مبارك رمضان آن‌طور كه آیات محكم قرآن توصیف می‌كند؛ ماه ضیافت الهی و زمینه‌ساز خودسازی و ایجاد تحول در نفوس انسان‌هاست. قرآن (بقره: 183) هدف و آثار روزه‌داری رمضان را تقویت ملكه تقوا در انسان معرفی می‌كند (لعلكم تتقون). واژه تقوا در فرهنگ قرآنی راز و رمز مهاركردن هوای نفس، خودخواهی‌ها و منیت‌ها و در نتیجه تعالی و كمال روح و روان انسان است.

در فضای معنوی رمضان است كه انسان با تزكیه خود می‌تواند قابلیت روحی دریافت رحمت الهی را، برای كسب كمال، تعالی و دانايی خود، پیدا كند (زمر 9). این فرایند در ماه رمضان به‌طور نمادین در شب‌های قدر معرفی شده است. انسان‌های وارسته‌ای كه با خویشتن‌داری و دعا و نیایش به درگاه پروردگار خویش و اعمال صالح، این ظرفیت و قابلیت را با تحول درونی خود پدید آورده باشند؛ به «قدر»، منزلت و شایستگی می‌رسند كه بتوانند به تعالی روحی كه همان فضیلت‌های انسانی و دانایی است نائل شوند.
قرآن مبین، اوج چنین فرایندی را كه جهان‌شمول است، به‌طور ویژه و با مشیت الهی، در تجربه حضرت محمد مصطفی، پیامبر اسلام (ص) كه در فرایند بندگی خدا و پالایش درونی خود (پدیده اصطفاء) این قابلیت را كسب كرده بود، نشان می‌دهد. ما قرآن را در شب قدر نازل كردیم (إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیلَةِ الْقَدْرِ)، شب قدری كه برای خود پیامبر(ص) نیز شناخته‌شده نبود (وَ مَا أَدْرَاكَ مَا لَیلَةُ الْقَدْرِ) . شب قدر اگر رخ دهد و انسان به درجه كمال، آگاهی و دانایی (تشخیص حق از باطل) برسد به تعبیر قرآن آن شب از هزار ماه (حدود 80سال)، زندگی توأم با جهالت و نادانی برتر است (لَیلَةُ الْقَدْرِ خَیرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ).
نزول فرشتگان حامل ربوبیت الهی در شب‌های قدر منوط و مشروط به احراز قابلیت انسان برای بهره‌مندی از این رحمت الهی شده و این قابلیت در گرو تحول احوال درونی و ملكه تقوی در انسان است.
با این مقدمه می‌توان به طرح این سؤال پرداخت؛ جامعه اسلامی ما بعد از انقلاب، چه نسبتی با ارزش‌های یك جامعه ایمانی دارد كه بر آنها حدود 40رمضان و شب‌های قدر آنها گذشته است؟ حاصل روزه‌داری و خودسازی شهروندان در این دوران چگونه قابل ارزیابی است؟ جامعه ما تا چه میزان توانسته است از بركات ماه رمضان و شب‌های قدر بهره‌مند شود؟
بدون‌تردید انسان‌هایی در جامعه ما این توفیق را داشته‌اند كه با ممارست خود از بركات این ماه در زندگی شخصی بهره‌مند شوند؛ اما آیا برآیند این تحول انسانی در جامعه امروز ما كارنامه قابل قبولی را نشان می‌دهد؟ اگر شاخص‌های یك جامعه ایمانی را، صرف‌نظر از برخی ظواهر امر، به‌طور اختصار، آن طور كه قرآن و سنت پیامبر توصیف می‌كنند، در ارزش‌هایی چون ارتقای مكارم اخلاق (انی بعثت لاتمم مكارم الاخلاق)، اقامه قسط و عدالت (حدید 25) و تأمین كرامت و حقوق انسانی (لقد كرمنا بنی آدم)، بدانیم، متأسفانه واقعیت‌های جامعه با ارزش‌های این شاخص‌ها فاصله زیادی پیدا كرده است. موضوع افت اخلاق در فرهنگ عمومی، گسترش فساد اخلاقی و مالی و آسیب‌های اجتماعی گسترده كه عناوین و آمار آنها تیتر رسانه‌ها را به خود اختصاص داده است، امروز بر كسی پوشیده نیست. فاصله طبقانی و نابرابری در جامعه، كه انتشار فیش‌های حقوقی اخیر برخی مدیران دولتی، نمونه كوچك آن است، به‌مراتب از گذشته بیشتر شده است. و همچنین مبحث حقوق اساسی ملت كه در اصول فصل سوم و پنجم قانون اساسی تصریح شده است، نشان می‌دهند كه جامعه ما از ارزش‌های بنیادین اسلامی تاحدودی فاصله دارد. در اینجا از نقل آمار گزارش مؤسسات جهانی كه جایگاه رعایت ارزش‌های اسلامی ازجمله شفافیت را در جمهوری اسلامی ایران نسبت به سایر كشورهای جهانی ارائه و منتشر كرده‌اند، صرف‌‌نظر می‌شود و فقط به سخن مولای متقیان علی‌(ع) كه در ایام سالگرد شهادت او قرار داریم اشاره می‌كنم؛ نكند بی‌توجهی شما به قرآن موجب شود دیگران نسبت به عمل به معارف قرآنی از شما پیشی گیرند!!

ماه مبارك رمضان آن‌طور كه آیات محكم قرآن توصیف می‌كند؛ ماه ضیافت الهی و زمینه‌ساز خودسازی و ایجاد تحول در نفوس انسان‌هاست. قرآن (بقره: 183) هدف و آثار روزه‌داری رمضان را تقویت ملكه تقوا در انسان معرفی می‌كند (لعلكم تتقون). واژه تقوا در فرهنگ قرآنی راز و رمز مهاركردن هوای نفس، خودخواهی‌ها و منیت‌ها و در نتیجه تعالی و كمال روح و روان انسان است.

در فضای معنوی رمضان است كه انسان با تزكیه خود می‌تواند قابلیت روحی دریافت رحمت الهی را، برای كسب كمال، تعالی و دانايی خود، پیدا كند (زمر 9). این فرایند در ماه رمضان به‌طور نمادین در شب‌های قدر معرفی شده است. انسان‌های وارسته‌ای كه با خویشتن‌داری و دعا و نیایش به درگاه پروردگار خویش و اعمال صالح، این ظرفیت و قابلیت را با تحول درونی خود پدید آورده باشند؛ به «قدر»، منزلت و شایستگی می‌رسند كه بتوانند به تعالی روحی كه همان فضیلت‌های انسانی و دانایی است نائل شوند.
قرآن مبین، اوج چنین فرایندی را كه جهان‌شمول است، به‌طور ویژه و با مشیت الهی، در تجربه حضرت محمد مصطفی، پیامبر اسلام (ص) كه در فرایند بندگی خدا و پالایش درونی خود (پدیده اصطفاء) این قابلیت را كسب كرده بود، نشان می‌دهد. ما قرآن را در شب قدر نازل كردیم (إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیلَةِ الْقَدْرِ)، شب قدری كه برای خود پیامبر(ص) نیز شناخته‌شده نبود (وَ مَا أَدْرَاكَ مَا لَیلَةُ الْقَدْرِ) . شب قدر اگر رخ دهد و انسان به درجه كمال، آگاهی و دانایی (تشخیص حق از باطل) برسد به تعبیر قرآن آن شب از هزار ماه (حدود 80سال)، زندگی توأم با جهالت و نادانی برتر است (لَیلَةُ الْقَدْرِ خَیرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ).
نزول فرشتگان حامل ربوبیت الهی در شب‌های قدر منوط و مشروط به احراز قابلیت انسان برای بهره‌مندی از این رحمت الهی شده و این قابلیت در گرو تحول احوال درونی و ملكه تقوی در انسان است.
با این مقدمه می‌توان به طرح این سؤال پرداخت؛ جامعه اسلامی ما بعد از انقلاب، چه نسبتی با ارزش‌های یك جامعه ایمانی دارد كه بر آنها حدود 40رمضان و شب‌های قدر آنها گذشته است؟ حاصل روزه‌داری و خودسازی شهروندان در این دوران چگونه قابل ارزیابی است؟ جامعه ما تا چه میزان توانسته است از بركات ماه رمضان و شب‌های قدر بهره‌مند شود؟
بدون‌تردید انسان‌هایی در جامعه ما این توفیق را داشته‌اند كه با ممارست خود از بركات این ماه در زندگی شخصی بهره‌مند شوند؛ اما آیا برآیند این تحول انسانی در جامعه امروز ما كارنامه قابل قبولی را نشان می‌دهد؟ اگر شاخص‌های یك جامعه ایمانی را، صرف‌نظر از برخی ظواهر امر، به‌طور اختصار، آن طور كه قرآن و سنت پیامبر توصیف می‌كنند، در ارزش‌هایی چون ارتقای مكارم اخلاق (انی بعثت لاتمم مكارم الاخلاق)، اقامه قسط و عدالت (حدید 25) و تأمین كرامت و حقوق انسانی (لقد كرمنا بنی آدم)، بدانیم، متأسفانه واقعیت‌های جامعه با ارزش‌های این شاخص‌ها فاصله زیادی پیدا كرده است. موضوع افت اخلاق در فرهنگ عمومی، گسترش فساد اخلاقی و مالی و آسیب‌های اجتماعی گسترده كه عناوین و آمار آنها تیتر رسانه‌ها را به خود اختصاص داده است، امروز بر كسی پوشیده نیست. فاصله طبقانی و نابرابری در جامعه، كه انتشار فیش‌های حقوقی اخیر برخی مدیران دولتی، نمونه كوچك آن است، به‌مراتب از گذشته بیشتر شده است. و همچنین مبحث حقوق اساسی ملت كه در اصول فصل سوم و پنجم قانون اساسی تصریح شده است، نشان می‌دهند كه جامعه ما از ارزش‌های بنیادین اسلامی تاحدودی فاصله دارد. در اینجا از نقل آمار گزارش مؤسسات جهانی كه جایگاه رعایت ارزش‌های اسلامی ازجمله شفافیت را در جمهوری اسلامی ایران نسبت به سایر كشورهای جهانی ارائه و منتشر كرده‌اند، صرف‌‌نظر می‌شود و فقط به سخن مولای متقیان علی‌(ع) كه در ایام سالگرد شهادت او قرار داریم اشاره می‌كنم؛ نكند بی‌توجهی شما به قرآن موجب شود دیگران نسبت به عمل به معارف قرآنی از شما پیشی گیرند!!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.