|

گذرگاه تاشکند برای پیوستن به «شانگهای»

شرق: حضور در تاشکند، پایتخت ازبکستان و شرکت در اجلاس سازمان همکاری شانگهای، بخش پایانی سفر محمدجواد ظریف بود؛ سفری که از اروپا آغاز و به آسیای میانه ختم شد. ظریف بعد از سخنرانی در مجلس فرانسه و دیدار با مقامات عالی‌رتبه این کشور به آمستردام رفت تا با دولمتردان ارشد هلند نیز دیدار کند. او سپس برای شرکت در «اجلاس شانگهای» راهی تاشکند شد؛ اجلاسی که سران 10 کشور حاضر در آن، برنامه کاری چهار سال آینده خود را بررسی کردند. سازمان همکاری ‌شانگهای همان سازمانی است که ما از سال 2006 خواستار عضویت در آن هستیم و حالا بعد از توافق هسته‌ای با غرب و اجرائی‌شدن برجام بیش از هر وقت دیگری به عضویت در آن امیدواریم. همین اهمیت و امیدواری سبب ایجاد حاشیه‌های مختلف و انتشار خبرها ضدونقیض درباره پذیرش عضویت ایران شد. اخباری که خیلی زود تکذیب شدند. یکی از این خبرها درباره ترک اعتراضی جلسه از سوی ظریف بود. ابراهیم رحیم‌پور، معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت امور خارجه ایران، این خبر را تکذیب کرد و گفت: «ظریف نشست شانگهای را به نشانه اعتراض ترک نکرده؛ بلکه برای ادای نماز بوده است».برخی از رسانه‌ها نیز مدعی شده بودند که عضویت ایران در شانگهای پذیرفته نشده است. یک رسانه ‌انگلیسی قبل از همه و پیش از پایان نشست تاشکند چنین خبری را منتشر کرد و موجب شد برخی سایت‌های داخلی به اشتباه بیفتند. رحیم‌پور در جمع خبرنگاران این مطلب را نیز تکذیب کرد. بنا بر توضیحات او و براساس مقررات سازمان همکاری شانگهای، تحریم یکی از موانع عضویت در این اجلاس است و ما به‌همین‌دلیل در این سال‌ها نتوانستیم درخواست عضویت خود را پیگیری کنیم؛ ولی اکنون که از تحریم خارج شدیم، باید این سازمان تصمیم به آغاز روند عضویت ایران را بگیرد. رحیم‌پور همچنین گفت: «اکنون با عضویت ناظر تهران در سازمان همکاری شانگهای نیازهای همکاری‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران تأمین شده است و اگر عضویت کامل شود، شرایط تأثیرگذار دیگری می‌یابیم؛ بنا‌بر‌این دلیل طرح ادعاهای نادرست رد درخواست عضویت ایران به‌عنوان یک هوچی‌گری مشخص نیست».
حمایت‌ها از عضویت ایران
حائزاهمیت‌بودن حضور ایران در شانگهای تنها از سوی مقامات کشورمان طرح نمی‌شود و کشورهای دیگری مانند روسیه نیز چنین اعتقادی دارند. به‌عنوان مثال بختیار حکیموف، نماینده ویژه رئیس‌جمهوری روسیه در سازمان همکاری شانگهای، در حاشیه این همایش در گفت‌وگو با خبرنگاران ضمن عاقلانه‌خواندن برنامه عضویت رسمی ایران و لزوم اجرای بدون تأخیر آن، گفت: «اکنون هیچ محدودیتی برای پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای وجود ندارد و این موضوع در دستور‌کار است». به گفته او مسکو می‌خواهد روند پیوستن تهران به سازمان همکاری شانگهای طول نکشد و شتاب یابد که مذاکرات در‌این‌باره با شرکا در حال انجام است. حرف‌های او و حمایت روسیه از عضویت ایران وقتی بیشتر نمایان شد که ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری این کشور در اجلاس یاد‌شده گفت: «هیچ مانعی برای عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای وجود ندارد».او که در مراسم گشایش این نشست سخن می‌گفت، خطاب به سران کشورهای شرکت‌کننده اظهار کرد: «ایران از مدت‌ها پیش و فعالانه در فعالیت‌های سازمان همکاری شانگهای به‌عنوان عضو ناظر حضور دارد و هیچ مانعی برای عضویت رسمی این کشور نمی‌بینم». پوتین همچنین ابراز امیدواری کرد که هند و پاکستان با بیشترین سرعت ممکن در اجلاس آینده در قزاقستان شرایط عضویت خود را کامل کنند.
دیدار با لاوروف و اشرف‌غنی
گفتنی است شانگهای نیز مثل دیگر اجلاس‌های بین‌المللی فرصتی بود تا مقامات حاضر در حاشیه آن دیدارهایی‌ دوجانبه داشته باشند؛ بنابراین ظریف و لاوروف، همتای روس او، روابط دوجانبه و چندجانبه، مسائل منطقه‌ای و همکاری‌ها در قالب این سازمان را بررسی کردند. به گفته معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت خارجه، اوضاع سوریه نیز یکی از محورهای مذاکرات وزیران خارجه ایران و روسیه بود. ظریف دیداری نیز با اشرف‌غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان داشت و روابط دوجانبه و چندجانبه، مسائل منطقه‌ای و گسترش همکاری‌ها بین دو کشور را بررسی کردند. لازم به ذکر است که روسیه تنها حامی عضویت ایران در شانگهای نیست؛ مثلا نور‌سلطان نظربایف، رئیس‌جمهوری قزاقستان، گفت: «عملی‌شدن برنامه پیش‌بینی‌شده عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای یک ضرورت توسعه‌ای برای این سازمان است».الماس‌بیک اتامبایف، رئیس‌جمهوری قرقیزستان، نیز دیروز در تاشکند گفت: «امضا و اجرای برجام شرایط عضویت رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای را در آینده‌ای نزدیک فراهم کرده است».او با تأکید بر حمایت قرقیزستان از عضویت رسمی ایران در این تشکل منطقه‌ای، گفت: «اکنون شرایط بسیار خوبی برای عملی‌شدن برنامه عضویت تهران فراهم شده است».
دیدارها در هلند
گفتنی است وزیر خارجه کشورمان قبل از عزیمت به تاشکند در آخرین روز از سومین تور اروپایی خود در آمستردام با نخست‌وزیر هلند دیدار کرد و ضمن دعوت رسمی از او برای سفر به ایران، به روند گسترش مناسبات دو‌جانبه در یک سال اخیر اشاره کرد و گفت: هلند هم‌اکنون سومین شریک تجاری ایران در بین اعضای اتحادیه اروپا است. روته، نخست‌وزیر هلند، نیز با اشاره به سفر وزیر خارجه و دو سفر وزیر اقتصاد هلند به ایران در یک سال اخیر آن را نشانه علاقه و تمایل دولت هلند به تقویت همکاری‌های مشترک با ایران دانست و تصریح کرد: شرکت‌های بزرگ هلندی علاقه‌مند به گسترش همکاری‌ها با ایران هستند. ظریف همچنین در دیدار با اعضای کمیسیون روابط خارجی پارلمان هلند، موضوع برجام و تحولات کشورهای منطقه اعم از عراق و سوریه را بررسی کرد. او با بیان اینکه افراط‌گرایی یک تهدید جهانی است و هیچ‌کس نمی‌تواند نیروهای افراطی را به‌تنهایی مهار کند، گفت: جنگ پاسخ افراط‌گرایی نیست و ما به یک رویکرد جامع برای مبارزه با این پدیده نیاز داریم. وزیر خارجه کشورمان در پاسخ به سؤال یکی از اعضای کمیسیون روابط خارجی پارلمان هلند تأکید کرد، موضوع آزمایش موشکی ارتباطی با برجام ندارد و موضوع ترتیبات دفاعی ایران خارج از میز مذاکره است. او عصر پنجشنبه در اندیشکده کلینخندال لاهه در جمع پژوهشگران هلندی نیز گفت: روزهای نابودکردن یک دشمن از طریق ابزار نظامی گذشته است. ظریف با «برت کُندرس»، همتای هلندی خود نیز دیدار کرد و در آن، بستن راه‌های اعتراض مسالمت‌آمیز برای مردم بحرین را خطرناک خواند. او گفت: «وضعیت بحرین بسیار تأسف‌بار است و به نظر می‌رسد به خاطر فشارهای خارجی‌ای که از زمان تهاجم عربستان سعودی به این کشور وارد شده، راه‌های مخالفت صلح‌آمیز برای مردم بحرین بسته شده و ما بر این باور هستیم که این وضعیتی بسیار خطرناک است و مستلزم توجه بیشتر جامعه بین‌المللی است». برت کُندرس نیز با بیان اینکه «ایران در منطقه آشوب‌زده‌ای واقع شده است»، گفت: در نشست با آقای ظریف درباره مسائل منطقه، از‌جمله عراق و سوریه صحبت کردیم.

-------------------------------

سازمانی بین‌دولتی و منطقه‌ای
سازمان همکاری شانگهای که یک سازمان بین‌دولتی منطقه‌ای برای همکاری‌های چندجانبه امنیتی و اقتصادی است در سال 1385 تأسیس شد که شامل چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان بود که در‌برگیرنده معادل 30‌میلیون‌و 189‌ هزار کیلومترمربع مساحت، سه‌پنجم گستره آسیا و حدود یک‌میلیارد‌و 500‌ میلیون نفر جمعیت (نزدیک به 25 درصد جمعیت کره زمین) است.
با توجه به عضویت هند و پاکستان و سپس در آینده‌ای نزدیک پیوستن ایران، این سازمان با افزایش جمعیت به سه‌ میلیارد نفر و پهنه سرزمینی به 35‌میلیون‌و 972 ‌هزار کیلومتر‌مربع به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های منطقه‌ای در جهان تبدیل می‌شود که منافع دوجانبه و چندجانبه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی برای اعضا و شرکای اقتصادی غیرعضو دارد.
با رسمی‌شدن عضویت هند و پاکستان، ایران، افغانستان، مغولستان و بلاروس چهار کشور عضو ناظر این سازمان منطقه‌ای هستند.

شرق: حضور در تاشکند، پایتخت ازبکستان و شرکت در اجلاس سازمان همکاری شانگهای، بخش پایانی سفر محمدجواد ظریف بود؛ سفری که از اروپا آغاز و به آسیای میانه ختم شد. ظریف بعد از سخنرانی در مجلس فرانسه و دیدار با مقامات عالی‌رتبه این کشور به آمستردام رفت تا با دولمتردان ارشد هلند نیز دیدار کند. او سپس برای شرکت در «اجلاس شانگهای» راهی تاشکند شد؛ اجلاسی که سران 10 کشور حاضر در آن، برنامه کاری چهار سال آینده خود را بررسی کردند. سازمان همکاری ‌شانگهای همان سازمانی است که ما از سال 2006 خواستار عضویت در آن هستیم و حالا بعد از توافق هسته‌ای با غرب و اجرائی‌شدن برجام بیش از هر وقت دیگری به عضویت در آن امیدواریم. همین اهمیت و امیدواری سبب ایجاد حاشیه‌های مختلف و انتشار خبرها ضدونقیض درباره پذیرش عضویت ایران شد. اخباری که خیلی زود تکذیب شدند. یکی از این خبرها درباره ترک اعتراضی جلسه از سوی ظریف بود. ابراهیم رحیم‌پور، معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت امور خارجه ایران، این خبر را تکذیب کرد و گفت: «ظریف نشست شانگهای را به نشانه اعتراض ترک نکرده؛ بلکه برای ادای نماز بوده است».برخی از رسانه‌ها نیز مدعی شده بودند که عضویت ایران در شانگهای پذیرفته نشده است. یک رسانه ‌انگلیسی قبل از همه و پیش از پایان نشست تاشکند چنین خبری را منتشر کرد و موجب شد برخی سایت‌های داخلی به اشتباه بیفتند. رحیم‌پور در جمع خبرنگاران این مطلب را نیز تکذیب کرد. بنا بر توضیحات او و براساس مقررات سازمان همکاری شانگهای، تحریم یکی از موانع عضویت در این اجلاس است و ما به‌همین‌دلیل در این سال‌ها نتوانستیم درخواست عضویت خود را پیگیری کنیم؛ ولی اکنون که از تحریم خارج شدیم، باید این سازمان تصمیم به آغاز روند عضویت ایران را بگیرد. رحیم‌پور همچنین گفت: «اکنون با عضویت ناظر تهران در سازمان همکاری شانگهای نیازهای همکاری‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران تأمین شده است و اگر عضویت کامل شود، شرایط تأثیرگذار دیگری می‌یابیم؛ بنا‌بر‌این دلیل طرح ادعاهای نادرست رد درخواست عضویت ایران به‌عنوان یک هوچی‌گری مشخص نیست».
حمایت‌ها از عضویت ایران
حائزاهمیت‌بودن حضور ایران در شانگهای تنها از سوی مقامات کشورمان طرح نمی‌شود و کشورهای دیگری مانند روسیه نیز چنین اعتقادی دارند. به‌عنوان مثال بختیار حکیموف، نماینده ویژه رئیس‌جمهوری روسیه در سازمان همکاری شانگهای، در حاشیه این همایش در گفت‌وگو با خبرنگاران ضمن عاقلانه‌خواندن برنامه عضویت رسمی ایران و لزوم اجرای بدون تأخیر آن، گفت: «اکنون هیچ محدودیتی برای پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای وجود ندارد و این موضوع در دستور‌کار است». به گفته او مسکو می‌خواهد روند پیوستن تهران به سازمان همکاری شانگهای طول نکشد و شتاب یابد که مذاکرات در‌این‌باره با شرکا در حال انجام است. حرف‌های او و حمایت روسیه از عضویت ایران وقتی بیشتر نمایان شد که ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری این کشور در اجلاس یاد‌شده گفت: «هیچ مانعی برای عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای وجود ندارد».او که در مراسم گشایش این نشست سخن می‌گفت، خطاب به سران کشورهای شرکت‌کننده اظهار کرد: «ایران از مدت‌ها پیش و فعالانه در فعالیت‌های سازمان همکاری شانگهای به‌عنوان عضو ناظر حضور دارد و هیچ مانعی برای عضویت رسمی این کشور نمی‌بینم». پوتین همچنین ابراز امیدواری کرد که هند و پاکستان با بیشترین سرعت ممکن در اجلاس آینده در قزاقستان شرایط عضویت خود را کامل کنند.
دیدار با لاوروف و اشرف‌غنی
گفتنی است شانگهای نیز مثل دیگر اجلاس‌های بین‌المللی فرصتی بود تا مقامات حاضر در حاشیه آن دیدارهایی‌ دوجانبه داشته باشند؛ بنابراین ظریف و لاوروف، همتای روس او، روابط دوجانبه و چندجانبه، مسائل منطقه‌ای و همکاری‌ها در قالب این سازمان را بررسی کردند. به گفته معاون آسیا و اقیانوسیه وزارت خارجه، اوضاع سوریه نیز یکی از محورهای مذاکرات وزیران خارجه ایران و روسیه بود. ظریف دیداری نیز با اشرف‌غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان داشت و روابط دوجانبه و چندجانبه، مسائل منطقه‌ای و گسترش همکاری‌ها بین دو کشور را بررسی کردند. لازم به ذکر است که روسیه تنها حامی عضویت ایران در شانگهای نیست؛ مثلا نور‌سلطان نظربایف، رئیس‌جمهوری قزاقستان، گفت: «عملی‌شدن برنامه پیش‌بینی‌شده عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای یک ضرورت توسعه‌ای برای این سازمان است».الماس‌بیک اتامبایف، رئیس‌جمهوری قرقیزستان، نیز دیروز در تاشکند گفت: «امضا و اجرای برجام شرایط عضویت رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای را در آینده‌ای نزدیک فراهم کرده است».او با تأکید بر حمایت قرقیزستان از عضویت رسمی ایران در این تشکل منطقه‌ای، گفت: «اکنون شرایط بسیار خوبی برای عملی‌شدن برنامه عضویت تهران فراهم شده است».
دیدارها در هلند
گفتنی است وزیر خارجه کشورمان قبل از عزیمت به تاشکند در آخرین روز از سومین تور اروپایی خود در آمستردام با نخست‌وزیر هلند دیدار کرد و ضمن دعوت رسمی از او برای سفر به ایران، به روند گسترش مناسبات دو‌جانبه در یک سال اخیر اشاره کرد و گفت: هلند هم‌اکنون سومین شریک تجاری ایران در بین اعضای اتحادیه اروپا است. روته، نخست‌وزیر هلند، نیز با اشاره به سفر وزیر خارجه و دو سفر وزیر اقتصاد هلند به ایران در یک سال اخیر آن را نشانه علاقه و تمایل دولت هلند به تقویت همکاری‌های مشترک با ایران دانست و تصریح کرد: شرکت‌های بزرگ هلندی علاقه‌مند به گسترش همکاری‌ها با ایران هستند. ظریف همچنین در دیدار با اعضای کمیسیون روابط خارجی پارلمان هلند، موضوع برجام و تحولات کشورهای منطقه اعم از عراق و سوریه را بررسی کرد. او با بیان اینکه افراط‌گرایی یک تهدید جهانی است و هیچ‌کس نمی‌تواند نیروهای افراطی را به‌تنهایی مهار کند، گفت: جنگ پاسخ افراط‌گرایی نیست و ما به یک رویکرد جامع برای مبارزه با این پدیده نیاز داریم. وزیر خارجه کشورمان در پاسخ به سؤال یکی از اعضای کمیسیون روابط خارجی پارلمان هلند تأکید کرد، موضوع آزمایش موشکی ارتباطی با برجام ندارد و موضوع ترتیبات دفاعی ایران خارج از میز مذاکره است. او عصر پنجشنبه در اندیشکده کلینخندال لاهه در جمع پژوهشگران هلندی نیز گفت: روزهای نابودکردن یک دشمن از طریق ابزار نظامی گذشته است. ظریف با «برت کُندرس»، همتای هلندی خود نیز دیدار کرد و در آن، بستن راه‌های اعتراض مسالمت‌آمیز برای مردم بحرین را خطرناک خواند. او گفت: «وضعیت بحرین بسیار تأسف‌بار است و به نظر می‌رسد به خاطر فشارهای خارجی‌ای که از زمان تهاجم عربستان سعودی به این کشور وارد شده، راه‌های مخالفت صلح‌آمیز برای مردم بحرین بسته شده و ما بر این باور هستیم که این وضعیتی بسیار خطرناک است و مستلزم توجه بیشتر جامعه بین‌المللی است». برت کُندرس نیز با بیان اینکه «ایران در منطقه آشوب‌زده‌ای واقع شده است»، گفت: در نشست با آقای ظریف درباره مسائل منطقه، از‌جمله عراق و سوریه صحبت کردیم.

-------------------------------

سازمانی بین‌دولتی و منطقه‌ای
سازمان همکاری شانگهای که یک سازمان بین‌دولتی منطقه‌ای برای همکاری‌های چندجانبه امنیتی و اقتصادی است در سال 1385 تأسیس شد که شامل چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان بود که در‌برگیرنده معادل 30‌میلیون‌و 189‌ هزار کیلومترمربع مساحت، سه‌پنجم گستره آسیا و حدود یک‌میلیارد‌و 500‌ میلیون نفر جمعیت (نزدیک به 25 درصد جمعیت کره زمین) است.
با توجه به عضویت هند و پاکستان و سپس در آینده‌ای نزدیک پیوستن ایران، این سازمان با افزایش جمعیت به سه‌ میلیارد نفر و پهنه سرزمینی به 35‌میلیون‌و 972 ‌هزار کیلومتر‌مربع به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های منطقه‌ای در جهان تبدیل می‌شود که منافع دوجانبه و چندجانبه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی برای اعضا و شرکای اقتصادی غیرعضو دارد.
با رسمی‌شدن عضویت هند و پاکستان، ایران، افغانستان، مغولستان و بلاروس چهار کشور عضو ناظر این سازمان منطقه‌ای هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.