|

هزار حكایت عارفان

«هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی»، عنوان كتابی است از بهاء‌الدین خرمشاهی كه به‌تازگی در نشر قطره منتشر شده است. این كتاب مجموعه‌ای است مفصل و حاصل كوششی چندساله و همان‌طور كه از عنوانش هم برمی‌آید گزیده‌ای است از حكایات مهم‌ترین كتاب‌های عرفانی فارسی یا ترجمه‌شده به فارسی. خرمشاهی در بخشی از پیشگفتار كتاب درباره این مجموعه نوشته: «عارفان صاحب این آثار بی‌شبهه بزرگ‌ترین صاحب‌نظران پرورده و پرورنده فرهنگ عرفانی اسلامی/ایرانی، هستند. نگارنده همواره آرزو داشته است كه دانشنامه/فرهنگنامه عرفانی در شناساندن شخصیت و آثار عرفا و شرح اصطلاحات عرفانی تدوین شود، تا دسترسی به اصلی‌ترین اطلاعات درباره استادان و شاگردان و داستان سیروسلوك و آثار هریك از عارفان آسان باشد». خرمشاهی در ادامه به سنت نگارش كتاب‌های هزارمدخلی یا پرمدخلی اشاره كرده و به معرفی مهم‌ترین این آثار پرداخته است. «هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی»، با «دستورالجمهور» آغاز می‌شود. این كتاب، اثری عرفانی به فارسی است و به احوال و زندگی و اقوال بایزید بسطامی مربوط است. این كتاب توسط شرف‌الدین محمد نوشته شده و سه مقدمه و هفت باب دارد. خرمشاهی در بخشی دیگر از پیشگفتارش درباره دامنه تاریخی این كتاب و نیز شیوه تدوین آن نوشته: «این كتاب نه تصحیح، بلكه گردآوری و به‌گزینی بیش از هزار حكایت و هزار عبارت از متون فارسی یا ترجمه‌شده به فارسی است. امیدواریم اثر/آثار مهم را از قلم نینداخته باشیم. مگر بعضی آثار فنی و دشوارخوان و دیریاب. دامنه تاریخی این كار از آغاز، یعنی عصر و آثار بایزید بسطامی و حلاج تا پایان قرن نهم است، یعنی جمعا هفت قرن. منابع نقل ما هشتاد و شش كتاب است؛ و چنانكه پیش‌تر اشاره شد، نام این كتاب‌ها كه به ترتیب سنوی یعنی تاریخ وفات صاحبان آثار آمده، در فهرست مندرجات هم همان نظم را دارد؛ و قبل از نقل از هر اثر، هریك را در یك صفحه معرفی كرده‌ایم.» «هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی»، شامل 956 حكایت و 1174 عبارت است و برخی از آثاری كه در این كتاب مد نظر بوده‌اند عبارتند از: اخبار حلاج، كشف‌المحجوب، كیمیای سعادت، اسرارالتوحید، فیه‌مافیه، كلیات سعدی، دقایق‌الحقایق، مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الكفایه، چهل‌مجلس، فصل‌الخطاب و... .
«هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی» از چند حیث حایز اهمیت است و نخستین اهمیتش به نكته‌ای برمی‌گردد كه خرمشاهی در پیشگفتار اشاره كرده و آن تدوین دانشنامه یا فرهنگنامه‌ای عرفانی است. از این حیث این كتاب منبع مناسبی است برای شناخت مهم‌ترین آثار عرفانی فارسی و ضمنا كنار هم نشاندن حكایاتی از این آثار تفاوت‌ها و شباهت‌های آن‌ها را نمایان می‌كند. جز این، این اثر می‌تواند در داستان‌نویسی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد چون در آن نمونه‌هایی از بسیاری متون حاشیه‌ای‌تر تاریخ ادبیات فارسی آمده است. آثاری كه در این كتاب مورد توجه بوده‌اند، بخشی مهم از سنت ادبی فارسی را تشكیل می‌دهند و در دوره‌ای كه داستان‌نویسی ایرانی از سنت ادبی‌اش دور افتاده انتشار این كتاب یادآور اهمیت این آثار هم هست. در تدوین این كتاب، شهاب‌الدین خرمشاهی و عارف خرمشاهی همكاری داشته‌اند.

«هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی»، عنوان كتابی است از بهاء‌الدین خرمشاهی كه به‌تازگی در نشر قطره منتشر شده است. این كتاب مجموعه‌ای است مفصل و حاصل كوششی چندساله و همان‌طور كه از عنوانش هم برمی‌آید گزیده‌ای است از حكایات مهم‌ترین كتاب‌های عرفانی فارسی یا ترجمه‌شده به فارسی. خرمشاهی در بخشی از پیشگفتار كتاب درباره این مجموعه نوشته: «عارفان صاحب این آثار بی‌شبهه بزرگ‌ترین صاحب‌نظران پرورده و پرورنده فرهنگ عرفانی اسلامی/ایرانی، هستند. نگارنده همواره آرزو داشته است كه دانشنامه/فرهنگنامه عرفانی در شناساندن شخصیت و آثار عرفا و شرح اصطلاحات عرفانی تدوین شود، تا دسترسی به اصلی‌ترین اطلاعات درباره استادان و شاگردان و داستان سیروسلوك و آثار هریك از عارفان آسان باشد». خرمشاهی در ادامه به سنت نگارش كتاب‌های هزارمدخلی یا پرمدخلی اشاره كرده و به معرفی مهم‌ترین این آثار پرداخته است. «هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی»، با «دستورالجمهور» آغاز می‌شود. این كتاب، اثری عرفانی به فارسی است و به احوال و زندگی و اقوال بایزید بسطامی مربوط است. این كتاب توسط شرف‌الدین محمد نوشته شده و سه مقدمه و هفت باب دارد. خرمشاهی در بخشی دیگر از پیشگفتارش درباره دامنه تاریخی این كتاب و نیز شیوه تدوین آن نوشته: «این كتاب نه تصحیح، بلكه گردآوری و به‌گزینی بیش از هزار حكایت و هزار عبارت از متون فارسی یا ترجمه‌شده به فارسی است. امیدواریم اثر/آثار مهم را از قلم نینداخته باشیم. مگر بعضی آثار فنی و دشوارخوان و دیریاب. دامنه تاریخی این كار از آغاز، یعنی عصر و آثار بایزید بسطامی و حلاج تا پایان قرن نهم است، یعنی جمعا هفت قرن. منابع نقل ما هشتاد و شش كتاب است؛ و چنانكه پیش‌تر اشاره شد، نام این كتاب‌ها كه به ترتیب سنوی یعنی تاریخ وفات صاحبان آثار آمده، در فهرست مندرجات هم همان نظم را دارد؛ و قبل از نقل از هر اثر، هریك را در یك صفحه معرفی كرده‌ایم.» «هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی»، شامل 956 حكایت و 1174 عبارت است و برخی از آثاری كه در این كتاب مد نظر بوده‌اند عبارتند از: اخبار حلاج، كشف‌المحجوب، كیمیای سعادت، اسرارالتوحید، فیه‌مافیه، كلیات سعدی، دقایق‌الحقایق، مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الكفایه، چهل‌مجلس، فصل‌الخطاب و... .
«هزار حكایت و هزار عبارت عرفانی» از چند حیث حایز اهمیت است و نخستین اهمیتش به نكته‌ای برمی‌گردد كه خرمشاهی در پیشگفتار اشاره كرده و آن تدوین دانشنامه یا فرهنگنامه‌ای عرفانی است. از این حیث این كتاب منبع مناسبی است برای شناخت مهم‌ترین آثار عرفانی فارسی و ضمنا كنار هم نشاندن حكایاتی از این آثار تفاوت‌ها و شباهت‌های آن‌ها را نمایان می‌كند. جز این، این اثر می‌تواند در داستان‌نویسی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد چون در آن نمونه‌هایی از بسیاری متون حاشیه‌ای‌تر تاریخ ادبیات فارسی آمده است. آثاری كه در این كتاب مورد توجه بوده‌اند، بخشی مهم از سنت ادبی فارسی را تشكیل می‌دهند و در دوره‌ای كه داستان‌نویسی ایرانی از سنت ادبی‌اش دور افتاده انتشار این كتاب یادآور اهمیت این آثار هم هست. در تدوین این كتاب، شهاب‌الدین خرمشاهی و عارف خرمشاهی همكاری داشته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.