|

«گتسبی بزرگ» و دو ترجمه‌اش

از تفاوت روند «ترجمه» در سال‌های دور، دست‌کم بیش از دو سه دهه پیش بسیار گفته‌اند. اینکه در دورانی ترجمه بیش از هر چیز در نسبتش با حال‌وروز جامعه مقصد سنجیده می‌شد و «انتخاب» مترجم یا صاحب‌نظر هنوز معیار کلیدی در ترجمه‌ها بود. حالا در فاصله‌ای قریب به نیم‌قرن از این‌دست ترجمه‌ها ایستاده‌ایم. در دورانی که غالب ترجمه‌ها به‌واسطه مقبولیت‌شان در بازار نشر و فلان یا بهمان جایزه معتبر و نامعتبر ادبی صورت می‌گیرند. «گتسبی بزرگ» یکی از همان ترجمه‌هاست که از پسِ نیم‌قرن از زمان ترجمه‌شدنش اینک ازسوی نشر علمی‌و‌فرهنگی بازنشر شده است. ترجمه‌ای از کریم امامی، مترجم بنام ادبیات ما که خود ایده‌هایی نیز در باب ترجمه داشت و آن را در «از پست و بلند ترجمه» مکتوب کرد. این رمان نخستین‌بار در 1344 با عنوان «طلا و خاکستر» منتشر شد و در سال 1347 سرانجام با نام اصلی‌اش درآمد. کریم امامی می‌نویسد این رمان به‌عقیده اهل‌ فن بهترین اثر نویسنده‌ای است که شرح‌حالش در جهان و حتی در وطنش امریکا تا مدتی شناخته‌تر از کتاب‌هایش بود. «حالا بعد از بیست‌وپنج سالی که از مرگ اسکات فیتس‌جرالد می‌گذرد و تکلیفش در تاریخ ادبیات معاصر امریکا روشن شده است، آثارش مخصوصا جدی‌ترین آنها بیشتر جاذب توجه شده است تا شرح زندگی پُرحادثه‌اش. دیگر نه از آن شور و هیجان اول که هنگام انتشار نخستین آثارش به‌وجود آمد و سخن‌گوی نسل جوان و ملک‌الشعرای عصر جاز لقب گرفت، برایش وجود دارد و نه آن بی‌اعتنایی بعد برای یک ‌آدم شکست‌خورده». هم‌زمان با بازنشر ترجمه کریم امامی ترجمه‌ای دیگر نیز از این رمان در نشر ماهی منتشر شد با ترجمه رضا رضایی. این مترجم در مقدمه‌ای ترجمه خود را نوعی نقدِ ترجمه کریم امامی خواند: «ترجمه هر اثر ادبی شاید نقدی ضمنی بر ترجمه‌های قبلی نیز محسوب شود. من هم به ترجمه شادروان کریم امامی انتقادهایی داشتم و تصورم آن بود (و هست) که در آن ترجمه حق مطلب ادا نشده و خطاهای قابل‌توجهی نیز چه در درک متن اصلی و چه در انتقال معنا به فارسی به چشم می‌خورد». بعد با فاصله‌گذاری بین ترجمه ازآب‌درنیامده امامی با ترجمه‌های اخیر می‌نویسد: «با دیدن ترجمه‌هایی که چهل‌واندی‌سال بعد از ترجمه کریم امامی به بازار آمده‌اند، متقاعد شدم که ترجمه کریم امامی در مقایسه با آنها سربلند از کار درآمده است. در ترجمه‌های جدید شاهد خطاها و بدفهمی‌های عجیبی هستیم که کافی بود مترجمان‌شان نگاهی به ترجمه کریم امامی بیندازند تا از آنها اجتناب کنند و بعد به تفاوت در حدود پنجاه‌سال پیش کریم امامی با متن دشواری دست‌وپنجه نرم کرد و از پس آن برنیامد، اما این مترجمان جدید اصلا دست‌وپنجه‌ای نرم نکرده‌اند و هرچه دلشان خواست نوشته‌اند و ناشرانی هم این متن‌ها را تولید کرده‌اند و به بازار فرستاده‌اند».

از تفاوت روند «ترجمه» در سال‌های دور، دست‌کم بیش از دو سه دهه پیش بسیار گفته‌اند. اینکه در دورانی ترجمه بیش از هر چیز در نسبتش با حال‌وروز جامعه مقصد سنجیده می‌شد و «انتخاب» مترجم یا صاحب‌نظر هنوز معیار کلیدی در ترجمه‌ها بود. حالا در فاصله‌ای قریب به نیم‌قرن از این‌دست ترجمه‌ها ایستاده‌ایم. در دورانی که غالب ترجمه‌ها به‌واسطه مقبولیت‌شان در بازار نشر و فلان یا بهمان جایزه معتبر و نامعتبر ادبی صورت می‌گیرند. «گتسبی بزرگ» یکی از همان ترجمه‌هاست که از پسِ نیم‌قرن از زمان ترجمه‌شدنش اینک ازسوی نشر علمی‌و‌فرهنگی بازنشر شده است. ترجمه‌ای از کریم امامی، مترجم بنام ادبیات ما که خود ایده‌هایی نیز در باب ترجمه داشت و آن را در «از پست و بلند ترجمه» مکتوب کرد. این رمان نخستین‌بار در 1344 با عنوان «طلا و خاکستر» منتشر شد و در سال 1347 سرانجام با نام اصلی‌اش درآمد. کریم امامی می‌نویسد این رمان به‌عقیده اهل‌ فن بهترین اثر نویسنده‌ای است که شرح‌حالش در جهان و حتی در وطنش امریکا تا مدتی شناخته‌تر از کتاب‌هایش بود. «حالا بعد از بیست‌وپنج سالی که از مرگ اسکات فیتس‌جرالد می‌گذرد و تکلیفش در تاریخ ادبیات معاصر امریکا روشن شده است، آثارش مخصوصا جدی‌ترین آنها بیشتر جاذب توجه شده است تا شرح زندگی پُرحادثه‌اش. دیگر نه از آن شور و هیجان اول که هنگام انتشار نخستین آثارش به‌وجود آمد و سخن‌گوی نسل جوان و ملک‌الشعرای عصر جاز لقب گرفت، برایش وجود دارد و نه آن بی‌اعتنایی بعد برای یک ‌آدم شکست‌خورده». هم‌زمان با بازنشر ترجمه کریم امامی ترجمه‌ای دیگر نیز از این رمان در نشر ماهی منتشر شد با ترجمه رضا رضایی. این مترجم در مقدمه‌ای ترجمه خود را نوعی نقدِ ترجمه کریم امامی خواند: «ترجمه هر اثر ادبی شاید نقدی ضمنی بر ترجمه‌های قبلی نیز محسوب شود. من هم به ترجمه شادروان کریم امامی انتقادهایی داشتم و تصورم آن بود (و هست) که در آن ترجمه حق مطلب ادا نشده و خطاهای قابل‌توجهی نیز چه در درک متن اصلی و چه در انتقال معنا به فارسی به چشم می‌خورد». بعد با فاصله‌گذاری بین ترجمه ازآب‌درنیامده امامی با ترجمه‌های اخیر می‌نویسد: «با دیدن ترجمه‌هایی که چهل‌واندی‌سال بعد از ترجمه کریم امامی به بازار آمده‌اند، متقاعد شدم که ترجمه کریم امامی در مقایسه با آنها سربلند از کار درآمده است. در ترجمه‌های جدید شاهد خطاها و بدفهمی‌های عجیبی هستیم که کافی بود مترجمان‌شان نگاهی به ترجمه کریم امامی بیندازند تا از آنها اجتناب کنند و بعد به تفاوت در حدود پنجاه‌سال پیش کریم امامی با متن دشواری دست‌وپنجه نرم کرد و از پس آن برنیامد، اما این مترجمان جدید اصلا دست‌وپنجه‌ای نرم نکرده‌اند و هرچه دلشان خواست نوشته‌اند و ناشرانی هم این متن‌ها را تولید کرده‌اند و به بازار فرستاده‌اند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.