|

سریالی برای مناسبت یا مناسبتی برای سریال

حجت قاسم‌زاده‌اصل . فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان

اینکه فیلم یا سریالی ساخته شود و برای اکران یا پخش آن از بازه‌های تقویمی استفاده شود تا مخاطب بیشتری جذب کند راهکاری عقلایی است اما اینکه سریالی ساخته شود که فقط در یک مناسبت خاص امکان پخش آن وجود داشته باشد صورتی غریب از ماجرایی است که چندین‌سال است گرفتارش شده‌ایم و سال‌به‌سال منحنی سقوط این ایده بیشتر می‌شود.
به گمانم ساخت سریال مناسبتی برای ماه رمضان، ایده‌ای وارداتی از کشورهای عربی بود که سنتی در ساخت و پخش سریال مناسب ماه مبارک رمضان داشتند و دارند و هیچ‌گاه هم اثری بزرگ و درخشان را شامل نشده‌اند. ساخت سریال به مناسبت ماه رمضان تقلیدی از کنداکتور تعدادی از کشورهای عربی بود و نوعی رقابت منطقه‌ای که تلویزیون ما را هم وارد رقابتی بیهوده و گشودن سرفصلی جدید در سریال‌سازی کرد. شاید در ماه مبارک رمضان، بیننده روزه‌دار ایرانی، برنامه‌های مذهبی یا ترکیبی سرگرم‌کننده، بیشتر به دردش می‌خورد تا مثلا سریالی ماورایی!
در سال‌های گذشته، هیچ زمانی این سریال‌های مناسبتی سر وقت و به تعداد درست ساخته و پخش نشدند، هیچ‌گاه تصمیم گرفته نشد که بالاخره سریال طنز باشد بهتر است یا سریالی جدی یا حتی سریالی ماورایی. هیچ‌گاه بر سر تعداد قسمت‌ها توافقی حاصل نشد که مثلا 30 شب کامل پخش شود یا در شب‌های قدر و ایام عزاداری حضرت امیر(ع) وقفه‌ای بیفتد و مینی‌سریالی مناسب‌تر پخش شود یا در طراحی فیلم‌نامه و ساخت، برای این چند شب حزن‌انگیزتر نوشته و ساخته شود!
به نظرم اکنون کم‌کم می‌توان در کلیت این رخداد تشکیک کرد و پذیرفت که این ایده وارداتی ایده‌ای شکست‌خورده است. سریال مناسبتی شوخی بدی بود که با زمان و روان تماشاگران شد و سال‌به‌سال از تعداد بیننده‌ها کمتر شد و موضوعات به سمت بی‌ربط‌شدن یا لوث‌شدن حرکت کردند.
اصلا منظورم این نیست که سریال‌های سال‌های قدیم بهتر بودند (که نبودند) بلکه منظورم این است که اضافه‌کردن قید زمان (ماه رمضان) و رعایت الزامات این بازه زمانی (شادنبودن قسمت‌هایی که در شب‌های قدر می‌بایست پخش می‌شدند) و تعداد قطعی قسمت‌ها (حداکثر ۳۰ قسمت) قیدوبندهایی تازه بودند که سریال‌ها (و سریال‌سازی را) از مسیر طبیعی تولید خارج کردند.
در عمل، مدیران سیما مجبور شدند به حداقل‌ها بسنده کنند یا با الزام رعایت شرایطی خاص، ماهیت دراماتیک سریال‌ها را مخدوش کردند. سریال مناسبتی، ایده و روشی شکست‌خورده است که ماهیت سریال‌ها را زیر سؤال برد و به کالاهایی یک‌بارمصرف تبدیلشان کرد. نظیر اتفاقی که برای تله‌فیلم‌ها رخ داد؛ با پوشش‌دادن روزبه‌روز تمام مناسبت‌های تقویمی، عملا شاهد افول فیلم‌ به فیلم تله‌فیلم‌ها و در نهایت ‌متوقف‌شدن تولیدشان شدیم؛ تله‌فیلم‌هایی که به زحمت ظرفیت پخش فقط یک‌بار را پیدا کردند و در محاقِ فراموشی رسانه مدفون شدند.
این اتفاق عینا برای سریال‌های مناسبتی هم رخ داده و در عمل شاهد ضعیف‌ترین کار کارگردانان و بازیگران و عوامل در این مناسبت‌ها هستیم. افرادی که در سریال‌های دیگر توانمندی خود را ثابت کرده بودند و مخاطبان منتظر آثارشان بودند در بحبوحه کشاکش ماراتن سریال‌های ماه‌رمضانی، ضعیف‌ترین، بی‌ربط‌ترین و پررخوت‌ترین کار کارنامه خود را به نمایش گذاشتند. ای‌کاش یک‌بار و برای همیشه مدیریت ارشد صداوسیما اقدام کند و این چرخه معیوب و پرهزینه‌ را تعطیل کند و هدف سیما را ساخت سریال‌هایی با محتوای انسانی، مذهبی، ایرانی، اجتماعی و... قرار دهد و نه مناسبت‌های تقویمی!
یک سریال فقط وقتی باید ساخته شود که حرفی تازه برای گفتن وجود داشته باشد و در بهترین زمانِ تقدیمی هم پخش شود نه‌اینکه چون مناسبتی تقویمی وجود دارد، با داستانی کم‌رمق و عناصری تحمیلی، سریالی ضعیف و غیرقابل‌تحمل ارائه داده شود. حق بیننده ایرانی است، حق تماشاگر روزه‌دار ایرانی است که شاهد پخش آثاری درخور از تلویزیون دولتی باشد. اگر سیما نتواند جوابگوی ذائقه بیننده ایرانی باشد، این حق تماشاگر است که سرگرمی‌هایش را در جاهایی غیر از تلویزیون دولتی جست‌وجو کند. ممکن است به روزهایی برسیم که بینندگان آثار تلویزیونی به تعداد عدد خانواده‌ها و دوستان و آشنایان عوامل سازنده کاهش پیدا کنند. بینندگان و تماشاگران واقعی تلویزیون برای انتقام از سازندگان کارهای کم‌مقدار روشی ساده در اختیار دارند: تماشانکردن.

اینکه فیلم یا سریالی ساخته شود و برای اکران یا پخش آن از بازه‌های تقویمی استفاده شود تا مخاطب بیشتری جذب کند راهکاری عقلایی است اما اینکه سریالی ساخته شود که فقط در یک مناسبت خاص امکان پخش آن وجود داشته باشد صورتی غریب از ماجرایی است که چندین‌سال است گرفتارش شده‌ایم و سال‌به‌سال منحنی سقوط این ایده بیشتر می‌شود.
به گمانم ساخت سریال مناسبتی برای ماه رمضان، ایده‌ای وارداتی از کشورهای عربی بود که سنتی در ساخت و پخش سریال مناسب ماه مبارک رمضان داشتند و دارند و هیچ‌گاه هم اثری بزرگ و درخشان را شامل نشده‌اند. ساخت سریال به مناسبت ماه رمضان تقلیدی از کنداکتور تعدادی از کشورهای عربی بود و نوعی رقابت منطقه‌ای که تلویزیون ما را هم وارد رقابتی بیهوده و گشودن سرفصلی جدید در سریال‌سازی کرد. شاید در ماه مبارک رمضان، بیننده روزه‌دار ایرانی، برنامه‌های مذهبی یا ترکیبی سرگرم‌کننده، بیشتر به دردش می‌خورد تا مثلا سریالی ماورایی!
در سال‌های گذشته، هیچ زمانی این سریال‌های مناسبتی سر وقت و به تعداد درست ساخته و پخش نشدند، هیچ‌گاه تصمیم گرفته نشد که بالاخره سریال طنز باشد بهتر است یا سریالی جدی یا حتی سریالی ماورایی. هیچ‌گاه بر سر تعداد قسمت‌ها توافقی حاصل نشد که مثلا 30 شب کامل پخش شود یا در شب‌های قدر و ایام عزاداری حضرت امیر(ع) وقفه‌ای بیفتد و مینی‌سریالی مناسب‌تر پخش شود یا در طراحی فیلم‌نامه و ساخت، برای این چند شب حزن‌انگیزتر نوشته و ساخته شود!
به نظرم اکنون کم‌کم می‌توان در کلیت این رخداد تشکیک کرد و پذیرفت که این ایده وارداتی ایده‌ای شکست‌خورده است. سریال مناسبتی شوخی بدی بود که با زمان و روان تماشاگران شد و سال‌به‌سال از تعداد بیننده‌ها کمتر شد و موضوعات به سمت بی‌ربط‌شدن یا لوث‌شدن حرکت کردند.
اصلا منظورم این نیست که سریال‌های سال‌های قدیم بهتر بودند (که نبودند) بلکه منظورم این است که اضافه‌کردن قید زمان (ماه رمضان) و رعایت الزامات این بازه زمانی (شادنبودن قسمت‌هایی که در شب‌های قدر می‌بایست پخش می‌شدند) و تعداد قطعی قسمت‌ها (حداکثر ۳۰ قسمت) قیدوبندهایی تازه بودند که سریال‌ها (و سریال‌سازی را) از مسیر طبیعی تولید خارج کردند.
در عمل، مدیران سیما مجبور شدند به حداقل‌ها بسنده کنند یا با الزام رعایت شرایطی خاص، ماهیت دراماتیک سریال‌ها را مخدوش کردند. سریال مناسبتی، ایده و روشی شکست‌خورده است که ماهیت سریال‌ها را زیر سؤال برد و به کالاهایی یک‌بارمصرف تبدیلشان کرد. نظیر اتفاقی که برای تله‌فیلم‌ها رخ داد؛ با پوشش‌دادن روزبه‌روز تمام مناسبت‌های تقویمی، عملا شاهد افول فیلم‌ به فیلم تله‌فیلم‌ها و در نهایت ‌متوقف‌شدن تولیدشان شدیم؛ تله‌فیلم‌هایی که به زحمت ظرفیت پخش فقط یک‌بار را پیدا کردند و در محاقِ فراموشی رسانه مدفون شدند.
این اتفاق عینا برای سریال‌های مناسبتی هم رخ داده و در عمل شاهد ضعیف‌ترین کار کارگردانان و بازیگران و عوامل در این مناسبت‌ها هستیم. افرادی که در سریال‌های دیگر توانمندی خود را ثابت کرده بودند و مخاطبان منتظر آثارشان بودند در بحبوحه کشاکش ماراتن سریال‌های ماه‌رمضانی، ضعیف‌ترین، بی‌ربط‌ترین و پررخوت‌ترین کار کارنامه خود را به نمایش گذاشتند. ای‌کاش یک‌بار و برای همیشه مدیریت ارشد صداوسیما اقدام کند و این چرخه معیوب و پرهزینه‌ را تعطیل کند و هدف سیما را ساخت سریال‌هایی با محتوای انسانی، مذهبی، ایرانی، اجتماعی و... قرار دهد و نه مناسبت‌های تقویمی!
یک سریال فقط وقتی باید ساخته شود که حرفی تازه برای گفتن وجود داشته باشد و در بهترین زمانِ تقدیمی هم پخش شود نه‌اینکه چون مناسبتی تقویمی وجود دارد، با داستانی کم‌رمق و عناصری تحمیلی، سریالی ضعیف و غیرقابل‌تحمل ارائه داده شود. حق بیننده ایرانی است، حق تماشاگر روزه‌دار ایرانی است که شاهد پخش آثاری درخور از تلویزیون دولتی باشد. اگر سیما نتواند جوابگوی ذائقه بیننده ایرانی باشد، این حق تماشاگر است که سرگرمی‌هایش را در جاهایی غیر از تلویزیون دولتی جست‌وجو کند. ممکن است به روزهایی برسیم که بینندگان آثار تلویزیونی به تعداد عدد خانواده‌ها و دوستان و آشنایان عوامل سازنده کاهش پیدا کنند. بینندگان و تماشاگران واقعی تلویزیون برای انتقام از سازندگان کارهای کم‌مقدار روشی ساده در اختیار دارند: تماشانکردن.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.