|

آفت‌های نگاه مناسبتی

منوچهر اکبرلو

سال‌هاست ساخت برنامه‌های مناسبتی برای ایام ویژه، مثلا ماه رمضان یا ایام عید دچار افت‌هایی شده است. به نحوی که نتوانسته کیفیت لازم و درنتیجه، استقبال مناسب را به همراه بیاورد. مشکل اول به این برمی‌گردد که اساسا نگاه مناسبتی به موضوعات سبب می‌شود به آن موضوعات فقط در ایام خاصی پرداخته شود؛ آن هم با حجم زیاد که طبیعتا زدگی ایجاد می‌کند. درحال‌حاضر نگاه مناسبتی سبب می‌شود حتی حرف‌های تخصصی‌ای مانند اخبار یا برنامه‌های تفریحی هم مجبور به مطرح‌کردن مناسبت‌ها شوند. درنتیجه ماهیت و هدف اصلی خود را از دست می‌دهند و مخاطب که با هدف مشخصی راه این برنامه را رفته بود، از آن دور می‌شود. مشکل دوم به تولید بازمی‌گردد. با وجود ثابت‌بودن زمان این مناسبت‌ها، همواره تولید حتی در مورد سریال‌ها در چند هفته مانده به زمان پخش انجام می‌شود و گاه حتی تولید و پخش هم‌زمان می‌شود. طبیعی است این شتاب‌زدگی هنگام تولید کیفیت نامطلوبی ایجاد می‌کند. مسئله سوم این است که مدیران رسانه ملی به دلیل کمبود نگاه کارشناسانه و داشتن روحیه محافظه‌کارانه، تمایلی به استفاده از قصه‌ها، شخصیت‌ها و سوژه‌های جدید ندارند. درنتیجه سریال‌ها، سوژه‌ها و حتی نتیجه نهایی آنها برای مخاطب به‌راحتی قابل پیش‌بینی است. مسئله بعدی آن است که با وجود تعداد زیاد فیلم‌نامه‌نویسان و برنامه‌سازانی که توانایی خود را در ساخته‌های پیشین خود نشان داده‌اند، اما مجموعه‌سازی‌ها، چه سریال و چه غیر آن، در اختیار صرفا یک دایره بسته است. کافی است فهرست برنامه‌سازان مناسبتی را در چند سال اخیر روی کاغذ بیاوریم تا محدودیت فهرست‌ها مشخص شود. طبیعی است وقتی یک برنامه‌ساز یا تهیه‌کننده می‌داند به هر شکل و با هر کیفیت و با هر بازخوردی، سال بعد هم همان برنامه را خواهد داشت، طبیعی است دچار غرور کاذب شده و تلاشی برای جذب رضایت بیشتر مخاطب نخواهد داشت، این عوامل باعث می‌شود مجموعه‌های مناسبتی توان لازم را برای مقابله با برنامه‌های شبکه‌های ماهواره‌ای نداشته باشند؛ به‌ویژه آنکه این شبکه‌ها به دلیل آشنایی با زمان فراغت مخاطب ایرانی برای همین مناسبت‌ها برنامه‌های خاصی ترتیب می‌دهند و چون رقابت برایشان مهم است، موفق‌ترند. به نظر می‌رسد تا خروج از دایره معیوب و تکرارشونده کنونی، این وضعیت تغییر پیدا نکند. به‌یادماندنی‌بودن یک برنامه یا سریال به مناسبتی‌بودن آن ارتباط ندارد، بلکه عناصر درونی مانند داستان، کارگردان، دانش یا چینش صحیح عوامل سبب موفقیت آن شده است. بنابراین من در انتخاب سریال یا برنامه، مناسبتی‌بودن یا نبودنش را معیار قرار نمی‌دهم و به‌نظرم سریال‌هایی موفق هستند که نخواهند به‌زور و با تحمیل در بطن روایت خود به صورت دائمی، به مناسبت خاصی اشاره کنند.

سال‌هاست ساخت برنامه‌های مناسبتی برای ایام ویژه، مثلا ماه رمضان یا ایام عید دچار افت‌هایی شده است. به نحوی که نتوانسته کیفیت لازم و درنتیجه، استقبال مناسب را به همراه بیاورد. مشکل اول به این برمی‌گردد که اساسا نگاه مناسبتی به موضوعات سبب می‌شود به آن موضوعات فقط در ایام خاصی پرداخته شود؛ آن هم با حجم زیاد که طبیعتا زدگی ایجاد می‌کند. درحال‌حاضر نگاه مناسبتی سبب می‌شود حتی حرف‌های تخصصی‌ای مانند اخبار یا برنامه‌های تفریحی هم مجبور به مطرح‌کردن مناسبت‌ها شوند. درنتیجه ماهیت و هدف اصلی خود را از دست می‌دهند و مخاطب که با هدف مشخصی راه این برنامه را رفته بود، از آن دور می‌شود. مشکل دوم به تولید بازمی‌گردد. با وجود ثابت‌بودن زمان این مناسبت‌ها، همواره تولید حتی در مورد سریال‌ها در چند هفته مانده به زمان پخش انجام می‌شود و گاه حتی تولید و پخش هم‌زمان می‌شود. طبیعی است این شتاب‌زدگی هنگام تولید کیفیت نامطلوبی ایجاد می‌کند. مسئله سوم این است که مدیران رسانه ملی به دلیل کمبود نگاه کارشناسانه و داشتن روحیه محافظه‌کارانه، تمایلی به استفاده از قصه‌ها، شخصیت‌ها و سوژه‌های جدید ندارند. درنتیجه سریال‌ها، سوژه‌ها و حتی نتیجه نهایی آنها برای مخاطب به‌راحتی قابل پیش‌بینی است. مسئله بعدی آن است که با وجود تعداد زیاد فیلم‌نامه‌نویسان و برنامه‌سازانی که توانایی خود را در ساخته‌های پیشین خود نشان داده‌اند، اما مجموعه‌سازی‌ها، چه سریال و چه غیر آن، در اختیار صرفا یک دایره بسته است. کافی است فهرست برنامه‌سازان مناسبتی را در چند سال اخیر روی کاغذ بیاوریم تا محدودیت فهرست‌ها مشخص شود. طبیعی است وقتی یک برنامه‌ساز یا تهیه‌کننده می‌داند به هر شکل و با هر کیفیت و با هر بازخوردی، سال بعد هم همان برنامه را خواهد داشت، طبیعی است دچار غرور کاذب شده و تلاشی برای جذب رضایت بیشتر مخاطب نخواهد داشت، این عوامل باعث می‌شود مجموعه‌های مناسبتی توان لازم را برای مقابله با برنامه‌های شبکه‌های ماهواره‌ای نداشته باشند؛ به‌ویژه آنکه این شبکه‌ها به دلیل آشنایی با زمان فراغت مخاطب ایرانی برای همین مناسبت‌ها برنامه‌های خاصی ترتیب می‌دهند و چون رقابت برایشان مهم است، موفق‌ترند. به نظر می‌رسد تا خروج از دایره معیوب و تکرارشونده کنونی، این وضعیت تغییر پیدا نکند. به‌یادماندنی‌بودن یک برنامه یا سریال به مناسبتی‌بودن آن ارتباط ندارد، بلکه عناصر درونی مانند داستان، کارگردان، دانش یا چینش صحیح عوامل سبب موفقیت آن شده است. بنابراین من در انتخاب سریال یا برنامه، مناسبتی‌بودن یا نبودنش را معیار قرار نمی‌دهم و به‌نظرم سریال‌هایی موفق هستند که نخواهند به‌زور و با تحمیل در بطن روایت خود به صورت دائمی، به مناسبت خاصی اشاره کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.