|

ما و گذشتگان و مسئله مولوی

افغانستان می‌خواهد آثار مولانا را به‌صورت مشترک با ترکیه در یونسکو به ثبت برساند. این خبر درحالی اعلام شده که هفته گذشته ایران برای ثبت مشترک مثنوی مولوی با ترکیه اعلام آمادگی کرده بود. هنوز معلوم نیست کار ثبت آثار این شاعر پارسی‌زبان، به کجا بینجامد. باوجوداین، بد نیست از خود بپرسیم ما ایرانی‌ها با گذشتگانمان چه می‌کنیم؟ و قدر و قیمت تاریخ و چهره‌های آن در ایران چقدر است؟

رفتاری دوگانه با گذشته داریم

غلامعباس توسلی جامعه‌شناس
اظهارنظری تکراری درباره ایرانی‌ها وجود دارد که همه ما آن را شنیده‌ایم؛ اینکه ما ایرانی‌ها حافظه تاریخی نداریم. اینکه ملتی چقدر به گذشته خود توجه داشته باشد، بستگی به این دارد که هویت جمعی و ملی‌اش را چگونه تعریف کند. در ایران ما نسبت به مفاخر و گذشته کشورمان، دچار نوعی دوگانگی شده‌ایم. در دوره‌هایی از تاریخ ایران، تقسیم‌بندی بین ایران قبل و بعد از اسلام تشدید شده؛ به این معنی که توجه به میراث ایران پیش از اسلام تبلیغ شده، اما دستاوردهای تمدنی ایران پس از اسلام مورد بی‌مهری قرار گرفته است. تأکید بر این تقسیم‌بندی، خود عاملی برای فراموشی و نادیده‌گرفتن بخشی از میراث کشور است. این در حالی است که حتی اگر در این کشور کلیسایی وجود داشته باشد، جزء گذشته و میراث ایران است و نباید به‌وسیله مرزبندی‌های اعتقادی، آنها را نادیده گرفت. این موضوع را باید در کنار یک مسئله تاریخی دیگر دید و آن اینکه در ایران برای دهه‌ها پادشاهان و قدرتمداران به گذشته بی‌توجه بوده‌اند. ازهمین‌روست که موضوع توجه به گذشته و گذشتگان در ایران هیچ‌وقت تبدیل به موضوع حساسیت‌برانگیز عمومی نشده است. امروز شما افراد بسیار زیادی را می‌بینید که علاقه‌مند به تاریخ و گذشته ایران هستند، اما حساس نیستند که بتوانند اقدامی در زمینه حفظ آنها انجام دهند. به‌همین‌دلیل نیاز است دولت‌ها در این زمینه وارد عمل شوند. دولت‌ها می‌توانند با انتخاب افراد دلسوز و آگاه در حوزه میراث فرهنگی چه داخل و چه خارج از کشور، به‌عنوان نمایندگانشان در محافل بین‌المللی، حساسیت جامعه را نسبت به گذشته و میراث فرهنگی جلب کنند و هم از حقوق تضییع‌شده ایران دفاع کنند.

شاید روزی برای میراث‌مان اشک بریزیم

ابوالحسن داوودی کارگردان
گذشتگان ما داشته‌های فرهنگی‌مان هستند؛ داشته‌هایی که باید به آنها تکیه کنیم.، اتفاقی که در همه دنیا رخ می‌دهد. کشوری در یک نظام بین‌المللی براساس همین داشته‌های فرهنگی است که با سایر کشورها دست به برقراری ارتباط و تبادل فرهنگی می‌زند. از این گذشته، داشته‌های فرهنگی هر کشوری، یکی از منابع درآمد آن است و گردشگران و علاقه‌مندان به فرهنگ و تمدن سایر کشورها، براساس تبلیغاتی که درباره جاذبه‌های دیدنی هر کشور انجام می‌گیرد، به نقاط مختلف دنیا سفر می‌کنند. اما اتفاقی که در ایران روی می‌دهد، با این رویه‌های جهانی متفاوت است. من منکر وجود افرادی دلسوز در کشور که نسبت به میراث فرهنگی‌مان حساس هستند، نیستم. باوجوداین، توجه‌داشتن به داشته‌های فرهنگی کشور در ایران کم‌رنگ است و ازهمین‌رو معمولا نسبت به ازبین‌رفتن آثار فرهنگی‌مان رفتارهایی افراطی یا تفریط‌گرایانه داریم. دلیل چنین واکنش‌هایی این است که هیچ اقدام مدون، برنامه‌ریزی‌شده و سازماندهی‌شده‌ای درباره میراث و داشته‌های فرهنگی‌مان وجود ندارد. آنچه وجود دارد در بهترین حالت ممکن، واکنش‌های احساسی و در بدترین حالت ممکن، هم استفاده و سوءاستفاده‌های سیاسی از چنین رویدادهایی است. این رفتارها مربوط به امروز و دیروز و قبل و بعد از انقلاب هم نیست. کم‌توجهی به داشته‌های ملی‌مان همیشه وجود داشته اگرچه در برخی از دولت‌ها این اتفاق شدیدتر بوده است و به دلایل سیاسی، بخشی یا تمام گذشته به‌کلی کنار گذاشته شده. این بی‌توجهی عمومی ادامه پیدا می‌کند تا میراثمان از بین برود و آن زمان که از بین رفت، برایش اشک می‌ریزیم.

افغانستان می‌خواهد آثار مولانا را به‌صورت مشترک با ترکیه در یونسکو به ثبت برساند. این خبر درحالی اعلام شده که هفته گذشته ایران برای ثبت مشترک مثنوی مولوی با ترکیه اعلام آمادگی کرده بود. هنوز معلوم نیست کار ثبت آثار این شاعر پارسی‌زبان، به کجا بینجامد. باوجوداین، بد نیست از خود بپرسیم ما ایرانی‌ها با گذشتگانمان چه می‌کنیم؟ و قدر و قیمت تاریخ و چهره‌های آن در ایران چقدر است؟

رفتاری دوگانه با گذشته داریم

غلامعباس توسلی جامعه‌شناس
اظهارنظری تکراری درباره ایرانی‌ها وجود دارد که همه ما آن را شنیده‌ایم؛ اینکه ما ایرانی‌ها حافظه تاریخی نداریم. اینکه ملتی چقدر به گذشته خود توجه داشته باشد، بستگی به این دارد که هویت جمعی و ملی‌اش را چگونه تعریف کند. در ایران ما نسبت به مفاخر و گذشته کشورمان، دچار نوعی دوگانگی شده‌ایم. در دوره‌هایی از تاریخ ایران، تقسیم‌بندی بین ایران قبل و بعد از اسلام تشدید شده؛ به این معنی که توجه به میراث ایران پیش از اسلام تبلیغ شده، اما دستاوردهای تمدنی ایران پس از اسلام مورد بی‌مهری قرار گرفته است. تأکید بر این تقسیم‌بندی، خود عاملی برای فراموشی و نادیده‌گرفتن بخشی از میراث کشور است. این در حالی است که حتی اگر در این کشور کلیسایی وجود داشته باشد، جزء گذشته و میراث ایران است و نباید به‌وسیله مرزبندی‌های اعتقادی، آنها را نادیده گرفت. این موضوع را باید در کنار یک مسئله تاریخی دیگر دید و آن اینکه در ایران برای دهه‌ها پادشاهان و قدرتمداران به گذشته بی‌توجه بوده‌اند. ازهمین‌روست که موضوع توجه به گذشته و گذشتگان در ایران هیچ‌وقت تبدیل به موضوع حساسیت‌برانگیز عمومی نشده است. امروز شما افراد بسیار زیادی را می‌بینید که علاقه‌مند به تاریخ و گذشته ایران هستند، اما حساس نیستند که بتوانند اقدامی در زمینه حفظ آنها انجام دهند. به‌همین‌دلیل نیاز است دولت‌ها در این زمینه وارد عمل شوند. دولت‌ها می‌توانند با انتخاب افراد دلسوز و آگاه در حوزه میراث فرهنگی چه داخل و چه خارج از کشور، به‌عنوان نمایندگانشان در محافل بین‌المللی، حساسیت جامعه را نسبت به گذشته و میراث فرهنگی جلب کنند و هم از حقوق تضییع‌شده ایران دفاع کنند.

شاید روزی برای میراث‌مان اشک بریزیم

ابوالحسن داوودی کارگردان
گذشتگان ما داشته‌های فرهنگی‌مان هستند؛ داشته‌هایی که باید به آنها تکیه کنیم.، اتفاقی که در همه دنیا رخ می‌دهد. کشوری در یک نظام بین‌المللی براساس همین داشته‌های فرهنگی است که با سایر کشورها دست به برقراری ارتباط و تبادل فرهنگی می‌زند. از این گذشته، داشته‌های فرهنگی هر کشوری، یکی از منابع درآمد آن است و گردشگران و علاقه‌مندان به فرهنگ و تمدن سایر کشورها، براساس تبلیغاتی که درباره جاذبه‌های دیدنی هر کشور انجام می‌گیرد، به نقاط مختلف دنیا سفر می‌کنند. اما اتفاقی که در ایران روی می‌دهد، با این رویه‌های جهانی متفاوت است. من منکر وجود افرادی دلسوز در کشور که نسبت به میراث فرهنگی‌مان حساس هستند، نیستم. باوجوداین، توجه‌داشتن به داشته‌های فرهنگی کشور در ایران کم‌رنگ است و ازهمین‌رو معمولا نسبت به ازبین‌رفتن آثار فرهنگی‌مان رفتارهایی افراطی یا تفریط‌گرایانه داریم. دلیل چنین واکنش‌هایی این است که هیچ اقدام مدون، برنامه‌ریزی‌شده و سازماندهی‌شده‌ای درباره میراث و داشته‌های فرهنگی‌مان وجود ندارد. آنچه وجود دارد در بهترین حالت ممکن، واکنش‌های احساسی و در بدترین حالت ممکن، هم استفاده و سوءاستفاده‌های سیاسی از چنین رویدادهایی است. این رفتارها مربوط به امروز و دیروز و قبل و بعد از انقلاب هم نیست. کم‌توجهی به داشته‌های ملی‌مان همیشه وجود داشته اگرچه در برخی از دولت‌ها این اتفاق شدیدتر بوده است و به دلایل سیاسی، بخشی یا تمام گذشته به‌کلی کنار گذاشته شده. این بی‌توجهی عمومی ادامه پیدا می‌کند تا میراثمان از بین برود و آن زمان که از بین رفت، برایش اشک می‌ریزیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.