|

اقتصاد سوریه پیش و پس از جنگ

خانم امل با شنیدن این سؤال که «با حقوق کمتر از 50 دلار در ماه چطور زندگی می‌کنید؟» می‌خندد و می‌گوید: «الله اعلم!» او از دانش آمار هیچ سر درنمی‌آورد، اما با همین دو کلمه، واقعیتی را خلاصه‌وار بیان می‌کند که مردم سوریه این‌روزها در حال تجربه آن هستند. پنج سال جنگی که همچنان ادامه دارد، چیزی برای یک کشور باقی نگذاشته است. امل که در دمشق زندگی می‌کند و مادر یک خانواده شش‌نفری است، می‌گوید: «همه چیز دلاری شده، حتی ساندویچ فلافل قیمتش 10 برابر بیشتر شده، تا جایی که نمی‌توانیم حتی فقط با خوردن فلافل زندگی کنیم».
تاکنون مطالعات زیادی برای مقایسه وضعیت کنونی سوریه با آن چیزی که پیش از سال 2011 و شروع جنگ داشت، صورت گرفته است. هرچند بیشتر این مطالعات با اهداف سیاسی بوده، اما درعین‌حال تصویر کلی‌ای را ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد وضعیت سوریه تا چه حد فاجعه‌بار است. یکی از مطالعات جدید از سوی مرکز «ویریل» ‌صورت گرفت که در شهر برلین آلمان فعالیت می‌کند. در گزارش این مرکز آمارهایی آمده است که نتایج هولناک جنگ در سوریه را نشان می‌دهد. این گزارش تأکید دارد سال کنونی میلادی (2016) یکی از خطرناک‌ترین سال‌ها برای شهروندان سوری از هر لحاظ به‌ویژه اقتصادی و اجتماعی است. طبق آمارهای ارائه‌شده در این گزارش، «پیش از سال 2011 طبقه متوسط سوریه تقریبا 60 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌داد. این طبقه‌ای بود که هرچند به لحاظ ریشه‌های اجتماعی و دینی تفاوت‌هایی داشت، اما درکل جامعه را رهبری می‌کرد، زیرا شامل اکثر پزشکان، مهندسان، روشنفکران، معلمان، نویسندگان، صاحبان حِرف، بازرگانان و صنعتگران می‌شد. همین طبقه متوسط در سال 2016 فقط 9.4 درصد از جمعیت سوریه را تشکیل می‌دهد. سوریه ‌هزاران نفر از فرزندان این طبقه را به دلیل مهاجرت، قتل یا بی‌کاری از دست داده است».
اوضاع اقتصادی سوریه در دو سال گذشته بدترین وضعیت را داشت. زیرا بهای دلار در مقایسه با «لیره» سوریه چند برابر شد تا جایی که گاه بهای یک دلار به 650 لیره می‌رسید. پیش از شروع جنگ، یک دلار آمریکا در سوریه معادل 50 لیره بود. از این گذشته جنگ، زندگی را در اکثر بخش‌های اقتصادی اعم از کشاورزی، صنعت یا حتی بازرگانی تعطیل کرده است، زیرا یا مواد اولیه نیست یا قیمت‌ها بالاست یا بخش‌های صنعتی در اثر جنگ تا حد زیادی ویران شده است.
مطابق این گزارش، حدود 86.7 درصد از سوری‌ها زیر خط فقر به سر می‌برند و هزینه‌های زندگی در سال‌های جنگ به‌شدت افزایش پیدا کرده است. این روند در سال جاری در مقایسه با سال 2011، به هزارو 155 برابر رسیده است. قدرت خرید مردم به‌شدت کاهش یافته و لیره سوریه بیش از 90 درصد ارزشش را از دست داده است. بانک بین‌المللی خط فقر در جهان را روزی 1.9 دلار تعیین کرده است. به این معنا که هر فردی کمتر از 60 دلار در ماه یا به تعبیری 36‌هزار لیره سوریه داشته باشد، زیر خطر فقر است. با یک حساب سرانگشتی باید گفت یک خانواده پنج‌نفره در ماه نیازمند 180هزار لیره است تا زیر خط فقر نباشد. این در حالی است که متوسط حقوق کارگران در سوریه به حدود 24 هزار لیره در ماه می‌رسد؛ یعنی چنین خانواده‌ای دست‌کم به 156هزار لیره دیگر نیاز دارد تا خودش را به خط فقر برساند. با وجود اینکه خانم امل معنای واژه فقر را نمی‌داند و نمی‌تواند آن را حساب کند، اما می‌گوید: «ما نابود شده‌ایم. درآمد ما فقط حقوق همسرم است که 30‌هزار لیره در ماه می‌شود به اضافه کمک‌های صلیب‌سرخ و بعضی پول‌هایی که از این و آن قرض می‌گیریم و نمی‌دانیم چطوری باید آنها را پس دهیم».
او که خیاطی آموخته تا خودش بتواند لباس بچه‌هایش را بدوزد، اوضاع زندگی‌شان را با دوران پیش از جنگ مقایسه می‌کند و می‌گوید: «آن زمان حقوق شوهرم برای گذران زندگی ما کافی بود. ما آدم پول‌داری نبودیم ولی به کسی هم نیاز نداشتیم».
گزارش ویریل می‌گوید حقوق یک کارگر در شرایط کنونی به حدود 240‌هزار لیره رسیده است. ‌سوریه در آستانه یک قحطی واقعی است. گزارشی را که این مرکز تهیه کرده، بر قیمت‌های رایج در مناطق تحت سیطره دولت مبتنی است. حال آنکه آمارهای مربوط به شهرها و روستاهای تحت محاصره «داعش»، نشان می‌دهد اوضاع از اینها خیلی بدتر است. بسیاری از آنها خط فقر را رد کرده و به‌اصطلاح به آستانه خط «گرسنگی» رسیده‌اند.
برای مثال، شهر «دیرالزور» که در کنار رودخانه فرات واقع شده و روزگاری یکی از مناطق زراعی سوریه به شمار می‌رفت، بیش از یک‌و‌نیم سال است تحت محاصره داعش قرار دارد. یکی از اهالی دیرالزور به ما می‌گوید: ‌«بهای یک هندوانه بیش از 25‌هزار لیره (یعنی بیش از حقوق یک ماه یک کارمند) شده است. درهمین‌حال مواد غذایی حتی آب‌خوردن به‌سختی یافت می‌شود. اهالی این شهر برای گرم‌کردن خانه‌شان در زمستان یا برای روشن‌کردن اجاق و پخت غذا، مجبورند اثاثیه‌هایشان را بسوزانند. در این شهر مرگ و زندگی فرقی با هم ندارد.

خانم امل با شنیدن این سؤال که «با حقوق کمتر از 50 دلار در ماه چطور زندگی می‌کنید؟» می‌خندد و می‌گوید: «الله اعلم!» او از دانش آمار هیچ سر درنمی‌آورد، اما با همین دو کلمه، واقعیتی را خلاصه‌وار بیان می‌کند که مردم سوریه این‌روزها در حال تجربه آن هستند. پنج سال جنگی که همچنان ادامه دارد، چیزی برای یک کشور باقی نگذاشته است. امل که در دمشق زندگی می‌کند و مادر یک خانواده شش‌نفری است، می‌گوید: «همه چیز دلاری شده، حتی ساندویچ فلافل قیمتش 10 برابر بیشتر شده، تا جایی که نمی‌توانیم حتی فقط با خوردن فلافل زندگی کنیم».
تاکنون مطالعات زیادی برای مقایسه وضعیت کنونی سوریه با آن چیزی که پیش از سال 2011 و شروع جنگ داشت، صورت گرفته است. هرچند بیشتر این مطالعات با اهداف سیاسی بوده، اما درعین‌حال تصویر کلی‌ای را ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد وضعیت سوریه تا چه حد فاجعه‌بار است. یکی از مطالعات جدید از سوی مرکز «ویریل» ‌صورت گرفت که در شهر برلین آلمان فعالیت می‌کند. در گزارش این مرکز آمارهایی آمده است که نتایج هولناک جنگ در سوریه را نشان می‌دهد. این گزارش تأکید دارد سال کنونی میلادی (2016) یکی از خطرناک‌ترین سال‌ها برای شهروندان سوری از هر لحاظ به‌ویژه اقتصادی و اجتماعی است. طبق آمارهای ارائه‌شده در این گزارش، «پیش از سال 2011 طبقه متوسط سوریه تقریبا 60 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌داد. این طبقه‌ای بود که هرچند به لحاظ ریشه‌های اجتماعی و دینی تفاوت‌هایی داشت، اما درکل جامعه را رهبری می‌کرد، زیرا شامل اکثر پزشکان، مهندسان، روشنفکران، معلمان، نویسندگان، صاحبان حِرف، بازرگانان و صنعتگران می‌شد. همین طبقه متوسط در سال 2016 فقط 9.4 درصد از جمعیت سوریه را تشکیل می‌دهد. سوریه ‌هزاران نفر از فرزندان این طبقه را به دلیل مهاجرت، قتل یا بی‌کاری از دست داده است».
اوضاع اقتصادی سوریه در دو سال گذشته بدترین وضعیت را داشت. زیرا بهای دلار در مقایسه با «لیره» سوریه چند برابر شد تا جایی که گاه بهای یک دلار به 650 لیره می‌رسید. پیش از شروع جنگ، یک دلار آمریکا در سوریه معادل 50 لیره بود. از این گذشته جنگ، زندگی را در اکثر بخش‌های اقتصادی اعم از کشاورزی، صنعت یا حتی بازرگانی تعطیل کرده است، زیرا یا مواد اولیه نیست یا قیمت‌ها بالاست یا بخش‌های صنعتی در اثر جنگ تا حد زیادی ویران شده است.
مطابق این گزارش، حدود 86.7 درصد از سوری‌ها زیر خط فقر به سر می‌برند و هزینه‌های زندگی در سال‌های جنگ به‌شدت افزایش پیدا کرده است. این روند در سال جاری در مقایسه با سال 2011، به هزارو 155 برابر رسیده است. قدرت خرید مردم به‌شدت کاهش یافته و لیره سوریه بیش از 90 درصد ارزشش را از دست داده است. بانک بین‌المللی خط فقر در جهان را روزی 1.9 دلار تعیین کرده است. به این معنا که هر فردی کمتر از 60 دلار در ماه یا به تعبیری 36‌هزار لیره سوریه داشته باشد، زیر خطر فقر است. با یک حساب سرانگشتی باید گفت یک خانواده پنج‌نفره در ماه نیازمند 180هزار لیره است تا زیر خط فقر نباشد. این در حالی است که متوسط حقوق کارگران در سوریه به حدود 24 هزار لیره در ماه می‌رسد؛ یعنی چنین خانواده‌ای دست‌کم به 156هزار لیره دیگر نیاز دارد تا خودش را به خط فقر برساند. با وجود اینکه خانم امل معنای واژه فقر را نمی‌داند و نمی‌تواند آن را حساب کند، اما می‌گوید: «ما نابود شده‌ایم. درآمد ما فقط حقوق همسرم است که 30‌هزار لیره در ماه می‌شود به اضافه کمک‌های صلیب‌سرخ و بعضی پول‌هایی که از این و آن قرض می‌گیریم و نمی‌دانیم چطوری باید آنها را پس دهیم».
او که خیاطی آموخته تا خودش بتواند لباس بچه‌هایش را بدوزد، اوضاع زندگی‌شان را با دوران پیش از جنگ مقایسه می‌کند و می‌گوید: «آن زمان حقوق شوهرم برای گذران زندگی ما کافی بود. ما آدم پول‌داری نبودیم ولی به کسی هم نیاز نداشتیم».
گزارش ویریل می‌گوید حقوق یک کارگر در شرایط کنونی به حدود 240‌هزار لیره رسیده است. ‌سوریه در آستانه یک قحطی واقعی است. گزارشی را که این مرکز تهیه کرده، بر قیمت‌های رایج در مناطق تحت سیطره دولت مبتنی است. حال آنکه آمارهای مربوط به شهرها و روستاهای تحت محاصره «داعش»، نشان می‌دهد اوضاع از اینها خیلی بدتر است. بسیاری از آنها خط فقر را رد کرده و به‌اصطلاح به آستانه خط «گرسنگی» رسیده‌اند.
برای مثال، شهر «دیرالزور» که در کنار رودخانه فرات واقع شده و روزگاری یکی از مناطق زراعی سوریه به شمار می‌رفت، بیش از یک‌و‌نیم سال است تحت محاصره داعش قرار دارد. یکی از اهالی دیرالزور به ما می‌گوید: ‌«بهای یک هندوانه بیش از 25‌هزار لیره (یعنی بیش از حقوق یک ماه یک کارمند) شده است. درهمین‌حال مواد غذایی حتی آب‌خوردن به‌سختی یافت می‌شود. اهالی این شهر برای گرم‌کردن خانه‌شان در زمستان یا برای روشن‌کردن اجاق و پخت غذا، مجبورند اثاثیه‌هایشان را بسوزانند. در این شهر مرگ و زندگی فرقی با هم ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.