|

حال هانیبال در خرداد 1389

ترانه صادقیان.نقاش و از شاگردان هانيبال الخاص

به حالش بیشتر از هر چیزی فکر می‌کردم. مخصوصا در سال 1389؛ سال 80سالگی‌اش. خواسته بود برایش تولد بگیریم. وقتی وارد خانه هنرمندان شد و دید تمام سالن‌ها پر است از کارهایش، حالش دیدنی بود. اصلا از همان فرودگاه که وارد شد، حالش خوب بود، تند راه می‌رفت و از ویلچر خبری نبود. به خانه‌اش که رسیدیم گفت فکر نمی‌کردم دیگر ببینمت. خودم را زدم به آن راه.
- چرا؟
- فکر می‌کردم می‌میرم.
آن روز، روز افتتاح جشنواره برای تولد 80سالگی‌اش اما از مرگ هیچ خبری نبود.
- یعنی این‌همه کار کرده‌ام من؟
آن چهارصدواندی کار، یک‌دهم کارهایش هم نبود و شاید یک‌صدم هم نبود. کار بزرگ قوم آشور مثل رمان مفصل چند جلدی تمام سالن پاییز را پر کرده بود. داستان‌سرایانه همه سرگذشت قوم آشور را می‌گفت. از گیل‌گمش و انکیدو تا مهاجرت آشوریان به کرمانشاه و بعد آمریکا، شادی و شنگولی جوانان آشوری، خونگرمی‌شان در عروسی و زدوخورد پس از عروسی، از شادی تولد بچه‌ها تا نوزادی بر سر نیزه عثمانی‌ها، خانواده‌اش، درخت مو خانه‌شان و... همه در موج‌موج رنگ‌های گرم در کار بزرگ قوم آشور گسترده بود مقابل چشمش. سالنی دیگر را «از تولد تا تولد» پر کرده بود؛ کار آبی سیال بزرگ کاری شگفت‌انگیز که انگار جاری در بی‌کرانی زمان است اما مثل داستان، آغاز و پایان دارد. شروعش با تصویر آدم و حوا است و پایانش تولد مارکس. مردمان و وقایع، چهره‌ها و صداها هم هستند، در این آبی جاری که رودخانه زمان باشد، که زمان خاص انسان باشد، همه رنگ‌ها هستند جوری که چشم گرسنه نماند. همه هستند، شاعران و دیوانگان، حاکمان و رعیت‌ها، مردم عامی و عارفان. مکان‌ها نیز همه‌جا در این زمانِ آبی هستند. هانیبال خود شگفت‌زده شد از این‌همه چهره‌های آبی که با نیش قلمی از چند رنگ، دیوانه و عارف و روشنفکر و ابله را متمایز کرده. هانیبال از مقابل چهره‌ها گذشت و لنگان همان‌طور که همیشه بود. غرور در چهره‌اش که این‌همه چهره از من است. یک سالن پرتره‌ها بودند. از دختران عزیزش «آنیتا»، «ادرین» و پسرش «بنا»، همسرش، دوستانش، نویسندگان و شاعرانی که دوست می‌داشت و هرکه از او خواسته بود پرتره‌ای برایش بکشد. این صف چهره‌ها بر دیوار تنها بخشی کوچک از آن کارها بود. نتوانسته بودیم همه را جمع کنیم. بعد صف مردم در انقلاب و صف چهره‌های نیما و فروغ و شاملو. کار و کار و کار بر دیوار. حالش در روز تولدش اما خراب شد آن‌طور که برایش ممنوع کردند در مراسم تولد خودش بیاید. در خانه خوابیده بود و درد می‌کشید. سعدالله نصیری برایش ساز زد و خواند که «قسمت خانی» خواننده 90ساله تالش در خانه هنرمندان برایش آواز می‌خواند. حیفمان می‌آمد «قسمت» را نبیند و صدایش را نشنود. این بود که راه افتادیم طرف خانه‌اش؛ «قسمت» آنجا برایش خواند. دایره زد و تالشی خواند. او از حالی به حالی شد. شادی و شنگولی به او برگشت. با کیسه سوند اول نشست و بعد ایستاد، دست می‌زد، می‌رقصید و عاشق صدای قسمت شده بود. پنج ساله شده بود انگار.
در آن دو هفته جشنواره 80سالگی، او نقاشی کرد، در سمینارها و جشن‌ها شرکت کرد و با کودکان کار کرد و موسیقی‌ای را که برای شعرهایش ساخته شده بود گوش داد. به شعرهایی که برایش گفته شده بود، گوش کرد و بعد گریه و ناله کرد که نمی‌خواهم بروم آمریکا. نگذارید بروم. آمده‌ام که بمانم؛ تا آخرش بمانم. حالش عجیب بود. حالش آدم را تحت‌تأثیر قرار می‌داد و وقتی به‌ناچار می‌رفت، مثل کسی كه بچه گول بزند صدایش را آورد پایین که غصه نخور زود زود زود برمی‌گردم. الان شش‌سال است که او را ندیده‌ام. کار قوم آشور را ندیده‌ام. کار «از تولد تا تولد» را ندیده‌ام. پرتره‌هایش را ندیده‌ام. کارهایی که بر دیوار بودند را ندیده‌ام. شش‌سال است به ایران نیامده و همان‌جا در آرامگاهی گمنام؛ نمی‌دانم کجای آمریکای بی‌دروپیکر آرام گرفته یا گم شده. شش‌سال است نمی‌دانم در چه حالی است.

به حالش بیشتر از هر چیزی فکر می‌کردم. مخصوصا در سال 1389؛ سال 80سالگی‌اش. خواسته بود برایش تولد بگیریم. وقتی وارد خانه هنرمندان شد و دید تمام سالن‌ها پر است از کارهایش، حالش دیدنی بود. اصلا از همان فرودگاه که وارد شد، حالش خوب بود، تند راه می‌رفت و از ویلچر خبری نبود. به خانه‌اش که رسیدیم گفت فکر نمی‌کردم دیگر ببینمت. خودم را زدم به آن راه.
- چرا؟
- فکر می‌کردم می‌میرم.
آن روز، روز افتتاح جشنواره برای تولد 80سالگی‌اش اما از مرگ هیچ خبری نبود.
- یعنی این‌همه کار کرده‌ام من؟
آن چهارصدواندی کار، یک‌دهم کارهایش هم نبود و شاید یک‌صدم هم نبود. کار بزرگ قوم آشور مثل رمان مفصل چند جلدی تمام سالن پاییز را پر کرده بود. داستان‌سرایانه همه سرگذشت قوم آشور را می‌گفت. از گیل‌گمش و انکیدو تا مهاجرت آشوریان به کرمانشاه و بعد آمریکا، شادی و شنگولی جوانان آشوری، خونگرمی‌شان در عروسی و زدوخورد پس از عروسی، از شادی تولد بچه‌ها تا نوزادی بر سر نیزه عثمانی‌ها، خانواده‌اش، درخت مو خانه‌شان و... همه در موج‌موج رنگ‌های گرم در کار بزرگ قوم آشور گسترده بود مقابل چشمش. سالنی دیگر را «از تولد تا تولد» پر کرده بود؛ کار آبی سیال بزرگ کاری شگفت‌انگیز که انگار جاری در بی‌کرانی زمان است اما مثل داستان، آغاز و پایان دارد. شروعش با تصویر آدم و حوا است و پایانش تولد مارکس. مردمان و وقایع، چهره‌ها و صداها هم هستند، در این آبی جاری که رودخانه زمان باشد، که زمان خاص انسان باشد، همه رنگ‌ها هستند جوری که چشم گرسنه نماند. همه هستند، شاعران و دیوانگان، حاکمان و رعیت‌ها، مردم عامی و عارفان. مکان‌ها نیز همه‌جا در این زمانِ آبی هستند. هانیبال خود شگفت‌زده شد از این‌همه چهره‌های آبی که با نیش قلمی از چند رنگ، دیوانه و عارف و روشنفکر و ابله را متمایز کرده. هانیبال از مقابل چهره‌ها گذشت و لنگان همان‌طور که همیشه بود. غرور در چهره‌اش که این‌همه چهره از من است. یک سالن پرتره‌ها بودند. از دختران عزیزش «آنیتا»، «ادرین» و پسرش «بنا»، همسرش، دوستانش، نویسندگان و شاعرانی که دوست می‌داشت و هرکه از او خواسته بود پرتره‌ای برایش بکشد. این صف چهره‌ها بر دیوار تنها بخشی کوچک از آن کارها بود. نتوانسته بودیم همه را جمع کنیم. بعد صف مردم در انقلاب و صف چهره‌های نیما و فروغ و شاملو. کار و کار و کار بر دیوار. حالش در روز تولدش اما خراب شد آن‌طور که برایش ممنوع کردند در مراسم تولد خودش بیاید. در خانه خوابیده بود و درد می‌کشید. سعدالله نصیری برایش ساز زد و خواند که «قسمت خانی» خواننده 90ساله تالش در خانه هنرمندان برایش آواز می‌خواند. حیفمان می‌آمد «قسمت» را نبیند و صدایش را نشنود. این بود که راه افتادیم طرف خانه‌اش؛ «قسمت» آنجا برایش خواند. دایره زد و تالشی خواند. او از حالی به حالی شد. شادی و شنگولی به او برگشت. با کیسه سوند اول نشست و بعد ایستاد، دست می‌زد، می‌رقصید و عاشق صدای قسمت شده بود. پنج ساله شده بود انگار.
در آن دو هفته جشنواره 80سالگی، او نقاشی کرد، در سمینارها و جشن‌ها شرکت کرد و با کودکان کار کرد و موسیقی‌ای را که برای شعرهایش ساخته شده بود گوش داد. به شعرهایی که برایش گفته شده بود، گوش کرد و بعد گریه و ناله کرد که نمی‌خواهم بروم آمریکا. نگذارید بروم. آمده‌ام که بمانم؛ تا آخرش بمانم. حالش عجیب بود. حالش آدم را تحت‌تأثیر قرار می‌داد و وقتی به‌ناچار می‌رفت، مثل کسی كه بچه گول بزند صدایش را آورد پایین که غصه نخور زود زود زود برمی‌گردم. الان شش‌سال است که او را ندیده‌ام. کار قوم آشور را ندیده‌ام. کار «از تولد تا تولد» را ندیده‌ام. پرتره‌هایش را ندیده‌ام. کارهایی که بر دیوار بودند را ندیده‌ام. شش‌سال است به ایران نیامده و همان‌جا در آرامگاهی گمنام؛ نمی‌دانم کجای آمریکای بی‌دروپیکر آرام گرفته یا گم شده. شش‌سال است نمی‌دانم در چه حالی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.