|

بنا الخاص از پدرش گفت

پازل ناتمام هانيبال الخاص

سحر آزاد: هانيبال الخاص به اينكه شاگردان زيادي را آموزش داده، معروف است. او كه زماني براي زندگي از ايران رفت، با دعوت براي تدريس در دانشگاه تهران، به ايران بازگشت و سال‌ها به آموزش مشغول شد. او در سال ۱۳۰۹ از پدر و مادری آشوری در کرمانشاه متولد شد. نقاشی را در سنین بسیار پایین شروع کرد و برای مجلات فکاهی نظیر توفیق کاریکاتور می‌کشید. بعدها وقتی به تهران آمد، به کلاس جعفر پتگر رفت تا نقاشی را به طور جدی‌تری دنبال کند. در همین کلاس‌ها، به پرتره تمایل نشان داد ولی در طول این سال‌ها الخاص به‌عنوان نقاشی فیگوراتیو شناخته شد که تصویر انسان، چهره انسان و اندام انسان دل‌مشغولی‌اش بود. او با نویسندگانی مانند جلال آل‌احمد، غلامحسین ساعدی، نادر نادرپور، سیروس طاهباز، جمال میرصادقی، محمد قاضی، رضا براهنی و محمود اعتمادزاده دوستی و معاشرت داشت. او به شعر و به‌خصوص نيما علاقه زيادي داشت و همين راه و روش را به شاگردانش هم آموخت. الخاص چهار کتاب آموزش هنر تألیف کرد و برای ده‌ها کتاب، طرح روی جلد کشید و به مدت دوسال گالری «گیل‌گمش» را که از اولین گالری‌های معاصر ایران بود، اداره کرد. 26 خرداد سالروز تولد او بود و به همين مناسب وب‌سايتي براي نمايش آثارش به نشاني Hannibahalkhas.org راه‌اندازي شد. به همين مناسبت با بنا الخاص، پسر اين نقاش كه چندسالي است ساكن ايران شده تا اين خواسته پدر را محقق كند، گفت‌وگوي كوتاهي كرديم.

‌بعد از شش سال از درگذشت هانیبال الخاص چطور اين سايت راه‌اندازي شد؟
اين سايت از چهارشنبه، 26 خرداد كارش را شروع كرد. او نمي‌خواست به آمريكا برگردد و آرزو داشت كه در ايران بميرد منتها به خواسته همسرش برگشت. در روزهاي آخر وقتي در بيمارستان بود، يكي از خواهرهايم كه در آمریكا بود، خودش را به او رساند و من و يكي ديگر از خواهرهايم كه در اروپا بوديم، توانستيم روز آخر خودمان را به آمريكا برسانيم منتها در اين مدت خواهر ديگرمان كه زودتر توانسته بود او را ببيند، با پدرم صحبت كرد. يكي از آرزوهايش اين بود كه يك گالري آنلاين داشته باشد و همه بتوانند كارهايش را ببينند. ما هم تلاش كرديم علاوه‌بر نقاشي‌هايش، نامه‌ها، نوشته‌ها، مقاله‌ها و فهرست شاگردانش را در اين سايت قرار دهيم. نقاشان كاتالوگي دارند كه بعد از مرگشان تمام كارهايشان شماره‌گذاري و جزئيات آثار ثبت مي‌شود اما كاتالوگ‌كردن آثار خيلي از نقاشان مثل پيكاسو هنوز تمام نشده است چون مدام كارهايي از او پيدا مي‌شود. پدرم هم پركار بود و حدس مي‌زنيم بيش از سه‌هزار اثر داشته باشد كه فعلا توانسته‌ايم 500 عكس از كارهايش را در اين سايت قرار دهيم. البته اين سايت درحال تكميل‌شدن است منتها دوست داشتيم براي تولد پدرم، سايت، كارش را شروع كند و به مرور بخش‌هاي مختلف را تكميل كنيم.
‌كارها چگونه جمع‌آوري شدند؟
عكس كارها در وب‌سايت قرار دارد. شاگردان و عكاساني داشت كه از نمايشگاه‌هايش عكاسي كرده بودند. بيش از چهارسال هم هست كه در فيس‌بوك يك صفحه براي او ساخته‌ و اعلام كرده‌ايم اگر تابلو يا نامه و مقاله‌اي از هانيبال الخاص دارند، عكس آن را برايمان بفرستند البته بعضي از اين عكس‌ها كيفيت بالايي ندارند بااين‌حال در تلاش هستيم كتابي هم از آثار او منتشر كنيم. منتها حيف است كه بخشي از آثار پدرم دزديده شده است و اصلا معلوم نيست، چه سرنوشتي پيدا كرده‌اند و واقعا فاجعه بزرگي است چون بدون اين كارها، نمي‌توانيم مجموعه آثار او را جمع كنيم. او هميشه به شاگردانش مي‌گفت اول طراحي، مينياتور، رنگ‌آميزي يا مينياتور را ياد بگيريد بعد هر كاري خواستيد، انجام بدهید. درصد شاگردان پدر كه اين راه را ادامه دادند، خيلي زياد است و هميشه درِ خانه پدرم روي شاگردانش باز بود و اين موضوع تنها به نقاشي و كار هنري ارتباطي نداشت بلكه به‌نوعي او با شاگردانش زندگي هم مي‌كرد مثلا با آنها غذا مي‌پخت و تفريح مي‌كرد. او از زندگي لذت مي‌برد چون كار زيادي مي‌كرد و كسي كه كار نكند، تفريح برايش مزه ندارد.
وضعيت آثارش چگونه است؟ چقدر از تابلوها نزد شماست؟
من چون زياد سفر مي‌كردم، تابلويي ندارم اما آن خواهرم كه در آمريكاست، تعدادي اثر دارد، تعدادي تابلو هم در خانه‌ دوستانش مانده كه بعضي از آنها ناتمام است. چهار تابلو ناتمام است و دو، سه تابلو امضادار هم دارم و از آنجاكه راه‌اندازي سايت و در مرحله بعد بنياد هانیبال الخاص نياز به هزينه دارد، براي همين مجبورم يكي از تابلوهاي امضادار را بفروشم تا بتوانم از پس مخارج سايت و بنياد بربيايم. همچنين اميدوارم با تأسيس سايت، داوطلباني پيدا شوند كه به ادامه كار كمك كنند. البته پدرم همیشه با قيمت‌هاي خيلي بالا مخالف بود. يكي ديگر از آرزوهايش اين است كه يك گالري راه بيندازيم. او در سال 1340 گالري گيل‌گمش را تأسيس كرد و دوست داشت گالري گيل‌گمش شماره دو راه‌اندازي شود كه يك اتاق به‌عنوان نمايشگاه دائمي آثارش، يك اتاق براي آثار شاگردانش و يك اتاق هم براي نمايشگاه يك هنرمند جوان باشد و شرطش هم اين بود كه قيمت‌هاي نجومي نگذارند تا مردم توانايي خريد آثار را داشته باشند و معتقد بود درحال‌حاضر با چنين قيمت‌هاي بالايي، افراد كمي مي‌توانند از هنر استفاده كنند. او يك‌سال قبل از مرگش، سه نمايشگاه برگزار كرد و در هركدام از آنها آثار جديدي به نمايش گذاشته شده بود چون دوست نداشت كارهاي تكراري نمايش بدهد. يك‌دفعه كه كنارش بودم، تابلويي را تمام كرد و گذاشت كنار. از او پرسيدم وقتي تابلويي تمام مي‌شود، ناراحت مي‌شوي؟ گفت من وقت ناراحت‌شدن ندارم و ايده‌هاي زيادي در ذهنم است كه دوست دارم زودتر تابلوها را تمام كنم تا به بقيه برسم.
‌آخرين مجموعه‌اش چه بود؟
آخرين پروژه او 80 بوم در اندازه‌هاي 80 در 80 سانتي‌متر است كه رنگ‌هاي قرمز، آبي و زرد را به‌عنوان رنگ پشت زمينه انتخاب كرده و يك‌جوري رنگ‌ها روي بوم انتخاب شده‌اند كه وقتي در كنار هم قرار مي‌گيرند عين پازل مي‌شوند و مي‌خواست همه آنها را پرتره كار كند. حيف كه بخشي از آنها نيمه‌تمام ماند، با وجود این خيلي قشنگ هستند.
‌سال‌هاي آخري كه در آمريكا زندگي مي‌کرد، چگونه بود؟
بابا هميشه در حال رفت‌وآمد بود و به دليل بيمه خوبي كه در آمريكا داشت، براي درمان به آنجا مي‌رفت اما رفت‌وآمدها برايش سخت بود.

سحر آزاد: هانيبال الخاص به اينكه شاگردان زيادي را آموزش داده، معروف است. او كه زماني براي زندگي از ايران رفت، با دعوت براي تدريس در دانشگاه تهران، به ايران بازگشت و سال‌ها به آموزش مشغول شد. او در سال ۱۳۰۹ از پدر و مادری آشوری در کرمانشاه متولد شد. نقاشی را در سنین بسیار پایین شروع کرد و برای مجلات فکاهی نظیر توفیق کاریکاتور می‌کشید. بعدها وقتی به تهران آمد، به کلاس جعفر پتگر رفت تا نقاشی را به طور جدی‌تری دنبال کند. در همین کلاس‌ها، به پرتره تمایل نشان داد ولی در طول این سال‌ها الخاص به‌عنوان نقاشی فیگوراتیو شناخته شد که تصویر انسان، چهره انسان و اندام انسان دل‌مشغولی‌اش بود. او با نویسندگانی مانند جلال آل‌احمد، غلامحسین ساعدی، نادر نادرپور، سیروس طاهباز، جمال میرصادقی، محمد قاضی، رضا براهنی و محمود اعتمادزاده دوستی و معاشرت داشت. او به شعر و به‌خصوص نيما علاقه زيادي داشت و همين راه و روش را به شاگردانش هم آموخت. الخاص چهار کتاب آموزش هنر تألیف کرد و برای ده‌ها کتاب، طرح روی جلد کشید و به مدت دوسال گالری «گیل‌گمش» را که از اولین گالری‌های معاصر ایران بود، اداره کرد. 26 خرداد سالروز تولد او بود و به همين مناسب وب‌سايتي براي نمايش آثارش به نشاني Hannibahalkhas.org راه‌اندازي شد. به همين مناسبت با بنا الخاص، پسر اين نقاش كه چندسالي است ساكن ايران شده تا اين خواسته پدر را محقق كند، گفت‌وگوي كوتاهي كرديم.

‌بعد از شش سال از درگذشت هانیبال الخاص چطور اين سايت راه‌اندازي شد؟
اين سايت از چهارشنبه، 26 خرداد كارش را شروع كرد. او نمي‌خواست به آمريكا برگردد و آرزو داشت كه در ايران بميرد منتها به خواسته همسرش برگشت. در روزهاي آخر وقتي در بيمارستان بود، يكي از خواهرهايم كه در آمریكا بود، خودش را به او رساند و من و يكي ديگر از خواهرهايم كه در اروپا بوديم، توانستيم روز آخر خودمان را به آمريكا برسانيم منتها در اين مدت خواهر ديگرمان كه زودتر توانسته بود او را ببيند، با پدرم صحبت كرد. يكي از آرزوهايش اين بود كه يك گالري آنلاين داشته باشد و همه بتوانند كارهايش را ببينند. ما هم تلاش كرديم علاوه‌بر نقاشي‌هايش، نامه‌ها، نوشته‌ها، مقاله‌ها و فهرست شاگردانش را در اين سايت قرار دهيم. نقاشان كاتالوگي دارند كه بعد از مرگشان تمام كارهايشان شماره‌گذاري و جزئيات آثار ثبت مي‌شود اما كاتالوگ‌كردن آثار خيلي از نقاشان مثل پيكاسو هنوز تمام نشده است چون مدام كارهايي از او پيدا مي‌شود. پدرم هم پركار بود و حدس مي‌زنيم بيش از سه‌هزار اثر داشته باشد كه فعلا توانسته‌ايم 500 عكس از كارهايش را در اين سايت قرار دهيم. البته اين سايت درحال تكميل‌شدن است منتها دوست داشتيم براي تولد پدرم، سايت، كارش را شروع كند و به مرور بخش‌هاي مختلف را تكميل كنيم.
‌كارها چگونه جمع‌آوري شدند؟
عكس كارها در وب‌سايت قرار دارد. شاگردان و عكاساني داشت كه از نمايشگاه‌هايش عكاسي كرده بودند. بيش از چهارسال هم هست كه در فيس‌بوك يك صفحه براي او ساخته‌ و اعلام كرده‌ايم اگر تابلو يا نامه و مقاله‌اي از هانيبال الخاص دارند، عكس آن را برايمان بفرستند البته بعضي از اين عكس‌ها كيفيت بالايي ندارند بااين‌حال در تلاش هستيم كتابي هم از آثار او منتشر كنيم. منتها حيف است كه بخشي از آثار پدرم دزديده شده است و اصلا معلوم نيست، چه سرنوشتي پيدا كرده‌اند و واقعا فاجعه بزرگي است چون بدون اين كارها، نمي‌توانيم مجموعه آثار او را جمع كنيم. او هميشه به شاگردانش مي‌گفت اول طراحي، مينياتور، رنگ‌آميزي يا مينياتور را ياد بگيريد بعد هر كاري خواستيد، انجام بدهید. درصد شاگردان پدر كه اين راه را ادامه دادند، خيلي زياد است و هميشه درِ خانه پدرم روي شاگردانش باز بود و اين موضوع تنها به نقاشي و كار هنري ارتباطي نداشت بلكه به‌نوعي او با شاگردانش زندگي هم مي‌كرد مثلا با آنها غذا مي‌پخت و تفريح مي‌كرد. او از زندگي لذت مي‌برد چون كار زيادي مي‌كرد و كسي كه كار نكند، تفريح برايش مزه ندارد.
وضعيت آثارش چگونه است؟ چقدر از تابلوها نزد شماست؟
من چون زياد سفر مي‌كردم، تابلويي ندارم اما آن خواهرم كه در آمريكاست، تعدادي اثر دارد، تعدادي تابلو هم در خانه‌ دوستانش مانده كه بعضي از آنها ناتمام است. چهار تابلو ناتمام است و دو، سه تابلو امضادار هم دارم و از آنجاكه راه‌اندازي سايت و در مرحله بعد بنياد هانیبال الخاص نياز به هزينه دارد، براي همين مجبورم يكي از تابلوهاي امضادار را بفروشم تا بتوانم از پس مخارج سايت و بنياد بربيايم. همچنين اميدوارم با تأسيس سايت، داوطلباني پيدا شوند كه به ادامه كار كمك كنند. البته پدرم همیشه با قيمت‌هاي خيلي بالا مخالف بود. يكي ديگر از آرزوهايش اين است كه يك گالري راه بيندازيم. او در سال 1340 گالري گيل‌گمش را تأسيس كرد و دوست داشت گالري گيل‌گمش شماره دو راه‌اندازي شود كه يك اتاق به‌عنوان نمايشگاه دائمي آثارش، يك اتاق براي آثار شاگردانش و يك اتاق هم براي نمايشگاه يك هنرمند جوان باشد و شرطش هم اين بود كه قيمت‌هاي نجومي نگذارند تا مردم توانايي خريد آثار را داشته باشند و معتقد بود درحال‌حاضر با چنين قيمت‌هاي بالايي، افراد كمي مي‌توانند از هنر استفاده كنند. او يك‌سال قبل از مرگش، سه نمايشگاه برگزار كرد و در هركدام از آنها آثار جديدي به نمايش گذاشته شده بود چون دوست نداشت كارهاي تكراري نمايش بدهد. يك‌دفعه كه كنارش بودم، تابلويي را تمام كرد و گذاشت كنار. از او پرسيدم وقتي تابلويي تمام مي‌شود، ناراحت مي‌شوي؟ گفت من وقت ناراحت‌شدن ندارم و ايده‌هاي زيادي در ذهنم است كه دوست دارم زودتر تابلوها را تمام كنم تا به بقيه برسم.
‌آخرين مجموعه‌اش چه بود؟
آخرين پروژه او 80 بوم در اندازه‌هاي 80 در 80 سانتي‌متر است كه رنگ‌هاي قرمز، آبي و زرد را به‌عنوان رنگ پشت زمينه انتخاب كرده و يك‌جوري رنگ‌ها روي بوم انتخاب شده‌اند كه وقتي در كنار هم قرار مي‌گيرند عين پازل مي‌شوند و مي‌خواست همه آنها را پرتره كار كند. حيف كه بخشي از آنها نيمه‌تمام ماند، با وجود این خيلي قشنگ هستند.
‌سال‌هاي آخري كه در آمريكا زندگي مي‌کرد، چگونه بود؟
بابا هميشه در حال رفت‌وآمد بود و به دليل بيمه خوبي كه در آمريكا داشت، براي درمان به آنجا مي‌رفت اما رفت‌وآمدها برايش سخت بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.