|

برگزیت، آزمون عقلانیت

نویسنده: ژان پیسانی‌فری . دبیر سابق اندیشکده اقتصادی بروگل

اگر رأی‌دهندگان بریتانیایی در همه‌پرسی 23 ژوئن به خروج از اتحادیه اروپا رأی دهند، نباید آن را به حساب دلایل اقتصادی گذاشت. آنان شاید گزینه خروج از اتحادیه اروپا یا همان برگزیت را از روی استقلال‌طلبی تام، نفرت از بروکسل یا خواست بازگشت مهاجران به کشورهایشان برگزینند، اما بدون‌شک در انتظار منافع اقتصادی چندانی نخواهند بود.
در ابتدا به نظر می‌رسید اردوی حامیان برگزیت، دو برگ برنده اقتصادی در دست دارند؛ یکی مخالفت شدید شهروندان بریتانیایی با مجموع نرخ انتقال مالی آن کشور به دیگر اعضای اتحادیه اروپاست که در‌حال‌حاضر بالغ بر 0.4 درصد از تولید ناخالص داخلی می‌شود. در حقیقت از زمانی که مارگارت تاچر در سال 1979 برای اولین‌بار خواهان استرداد پولش از دیگر اعضای اتحادیه اروپا شد، هزینه‌های بودجه‌ای عضویت در اتحادیه اروپا در اذهان عمومی به‌طورکلی بر مزایا و منافع اقتصادی آن سایه انداخته است. برگ برنده دیگر وضعیت اسف‌بار اقتصاد قاره‌ای اروپا بود که به طور متوسط از لحاظ نرخ رشد تولید ناخالص داخلی، اشتغال و نوآوری، فرسنگ‌ها از بریتانیا عقب است. عضویت در اتحادیه اروپا که پیش‌تر دروازه‌ای به سوی رفاه تلقی می‌شد، امروز به شکل فزاینده‌ای در قامت مانعی برای توسعه ظاهر شده است.
اما به‌تازگی دعوی اقتصادی برگزیت به‌شدت در میدان عمل رنگ‌ باخته است. حامیان خروج در تبیین این نکته که بناست چه نوع توافق‌نامه‌های همکاری تجاری بین بریتانیا و اتحادیه اروپا تنظیم شود و آیا این توافق‌نامه‌ها به‌راستی مزیتی بر توافقات کنونی دارند، دچار مشکل شده‌اند. بنابراین، دیگر نمی‌توان به‌راحتی مدعی شد که بریتانیا در صورت خروج از اتحادیه اروپا، از یک گشایش و ترقی نسبی اقتصادی بهره‌مند شود یا دست‌کم متحمل ضرر و زیان‌های چشمگیری نخواهد شد. در این میان و در شرایطی که تنها یکی از هشت ارزیابی اقتصادی بنیاد مطالعات مالی بریتانیا نشان از آن دارد که خروج از اتحادیه اروپا دستاوردهای اقتصادی قابل‌توجهی برای آن کشور به همراه خواهد داشت، نتایج بسیاری از پژوهش‌ها حاکی از آن است که بریتانیا در صورت خروج، متحمل زیان‌های فراوانی خواهد شد. برای مثال، صادرکنندگان بریتانیایی دیگر کمتر از گذشته در بازار بزرگ اتحادیه اروپا مشارکت داشته و آرام‌آرام از تمامی آن توافقات پیشینی محروم می‌شوند که با میانجیگری اتحادیه اروپا به آنان اجازه دسترسی به دیگر بازارهای عمده بین‌المللی را می‌داد.
اگرچه بریتانیا همچنان می‌تواند برای عقد توافق‌نامه‌های جدید با دیگر شرکای جهانی وارد مذاکره شود، اما گذشته از زمان‌بربودن، قدرت چانه‌زنی بریتانیا نیز احتمالا بدون همراهی متحدان اروپایی‌اش تضعیف خواهد شد. این به آن معناست که تجارت بریتانیا با شرکای اروپایی و غیراروپایی‌اش به‌طور هم‌زمان کاهش خواهد یافت. پس از آن است که بریتانیا نه‌تنها باید برای خرید مواد اولیه و کالاهای مصرفی خود بهای بیشتری بپردازد، بلکه باید به نظاره تضعیف نرخ بهره‌وری در نتیجه نقش کم‌رنگ‌شده شرکت‌های بریتانیایی در چرخه ارزش جهانی نیز بنشیند. هزینه‌های وارده بر میزان تولید ناخالص داخلی 5 تا 20 برابر بیشتر از مجموع مبالغی است که با خروج از اتحادیه اروپا، در بودجه بریتانیا صرفه‌جویی خواهد شد.
اینها تمامی حقایق و ادله‌ای است که پیش از برگزاری همه‌پرسی در منظر عموم قرار گرفته، اما هنوز نتوانسته گره‌ای از مباحثات جاری پیرامون هزینه‌ها و فواید برگزیت باز کند. دلیل این امر شاید آن باشد که مباحثات کنونی در محدوده خطوط حزبی جریان نیافته است. محافظه‌کاران به رهبری دیوید کامرون به‌شدت درباره این موضوع دچار اختلاف نظر هستند و حزب کارگر به رهبری جرمی کوربین نیز نسبت به چشم‌انداز حضور در اتحادیه اروپا شوق و ذوق چندانی ندارد. از آنجایی‌که انتخاب امروز بین چپ و راست نیست، دیدگاه‌های مستقل وزن بیشتری پیدا کرده‌اند. بنابراین، نتایج همه‌پرسی 23 ژوئن اگرچه به‌خودی‌خود و با توجه به پیامدهای ژرف و فراگیری که برای رابطه بریتانیا با اتحادیه اروپا به دنبال خواهد داشت، بسیار حائزاهمیت است، اما می‌تواند درس‌های کلی‌تری نیز به همراه داشته باشد. تصمیم احتمالی رأی‌دهندگان بریتانیایی به ترک اتحادیه اروپا، دلالت از آن خواهد داشت که وزن مطالبات احساسی بر برهان‌های عقلانی و اقتصادی می‌چربد. چنین نتیجه‌گیری‌ای می‌تواند نیروهای پوپولیستی را از ایتالیا و فرانسه گرفته تا ایالات متحده، در حمایت از سیاست‌های انزواطلبانه‌ای که از منظر بسیاری کارشناسان یاوه‌ای اقتصادی است، بیش‌ازپیش تقویت کند. بنابراین، این صرفا رابطه بریتانیا و اتحادیه اروپا یا حتی آینده پروژه اروپایی نیست که در همه‌پرسی 23 ژوئن در خطر خواهد بود؛ تصمیم رأی‌دهندگان بریتانیایی آزمونی بزرگ پیش‌روی کشورهای توسعه‌یافته است تا دریابند انتخاب دموکراتیک تحت فرمان کدام جبهه است: عقلانیت اقتصادی یا احساسات پوپولیستی.
منبع: Project Syndicate

اگر رأی‌دهندگان بریتانیایی در همه‌پرسی 23 ژوئن به خروج از اتحادیه اروپا رأی دهند، نباید آن را به حساب دلایل اقتصادی گذاشت. آنان شاید گزینه خروج از اتحادیه اروپا یا همان برگزیت را از روی استقلال‌طلبی تام، نفرت از بروکسل یا خواست بازگشت مهاجران به کشورهایشان برگزینند، اما بدون‌شک در انتظار منافع اقتصادی چندانی نخواهند بود.
در ابتدا به نظر می‌رسید اردوی حامیان برگزیت، دو برگ برنده اقتصادی در دست دارند؛ یکی مخالفت شدید شهروندان بریتانیایی با مجموع نرخ انتقال مالی آن کشور به دیگر اعضای اتحادیه اروپاست که در‌حال‌حاضر بالغ بر 0.4 درصد از تولید ناخالص داخلی می‌شود. در حقیقت از زمانی که مارگارت تاچر در سال 1979 برای اولین‌بار خواهان استرداد پولش از دیگر اعضای اتحادیه اروپا شد، هزینه‌های بودجه‌ای عضویت در اتحادیه اروپا در اذهان عمومی به‌طورکلی بر مزایا و منافع اقتصادی آن سایه انداخته است. برگ برنده دیگر وضعیت اسف‌بار اقتصاد قاره‌ای اروپا بود که به طور متوسط از لحاظ نرخ رشد تولید ناخالص داخلی، اشتغال و نوآوری، فرسنگ‌ها از بریتانیا عقب است. عضویت در اتحادیه اروپا که پیش‌تر دروازه‌ای به سوی رفاه تلقی می‌شد، امروز به شکل فزاینده‌ای در قامت مانعی برای توسعه ظاهر شده است.
اما به‌تازگی دعوی اقتصادی برگزیت به‌شدت در میدان عمل رنگ‌ باخته است. حامیان خروج در تبیین این نکته که بناست چه نوع توافق‌نامه‌های همکاری تجاری بین بریتانیا و اتحادیه اروپا تنظیم شود و آیا این توافق‌نامه‌ها به‌راستی مزیتی بر توافقات کنونی دارند، دچار مشکل شده‌اند. بنابراین، دیگر نمی‌توان به‌راحتی مدعی شد که بریتانیا در صورت خروج از اتحادیه اروپا، از یک گشایش و ترقی نسبی اقتصادی بهره‌مند شود یا دست‌کم متحمل ضرر و زیان‌های چشمگیری نخواهد شد. در این میان و در شرایطی که تنها یکی از هشت ارزیابی اقتصادی بنیاد مطالعات مالی بریتانیا نشان از آن دارد که خروج از اتحادیه اروپا دستاوردهای اقتصادی قابل‌توجهی برای آن کشور به همراه خواهد داشت، نتایج بسیاری از پژوهش‌ها حاکی از آن است که بریتانیا در صورت خروج، متحمل زیان‌های فراوانی خواهد شد. برای مثال، صادرکنندگان بریتانیایی دیگر کمتر از گذشته در بازار بزرگ اتحادیه اروپا مشارکت داشته و آرام‌آرام از تمامی آن توافقات پیشینی محروم می‌شوند که با میانجیگری اتحادیه اروپا به آنان اجازه دسترسی به دیگر بازارهای عمده بین‌المللی را می‌داد.
اگرچه بریتانیا همچنان می‌تواند برای عقد توافق‌نامه‌های جدید با دیگر شرکای جهانی وارد مذاکره شود، اما گذشته از زمان‌بربودن، قدرت چانه‌زنی بریتانیا نیز احتمالا بدون همراهی متحدان اروپایی‌اش تضعیف خواهد شد. این به آن معناست که تجارت بریتانیا با شرکای اروپایی و غیراروپایی‌اش به‌طور هم‌زمان کاهش خواهد یافت. پس از آن است که بریتانیا نه‌تنها باید برای خرید مواد اولیه و کالاهای مصرفی خود بهای بیشتری بپردازد، بلکه باید به نظاره تضعیف نرخ بهره‌وری در نتیجه نقش کم‌رنگ‌شده شرکت‌های بریتانیایی در چرخه ارزش جهانی نیز بنشیند. هزینه‌های وارده بر میزان تولید ناخالص داخلی 5 تا 20 برابر بیشتر از مجموع مبالغی است که با خروج از اتحادیه اروپا، در بودجه بریتانیا صرفه‌جویی خواهد شد.
اینها تمامی حقایق و ادله‌ای است که پیش از برگزاری همه‌پرسی در منظر عموم قرار گرفته، اما هنوز نتوانسته گره‌ای از مباحثات جاری پیرامون هزینه‌ها و فواید برگزیت باز کند. دلیل این امر شاید آن باشد که مباحثات کنونی در محدوده خطوط حزبی جریان نیافته است. محافظه‌کاران به رهبری دیوید کامرون به‌شدت درباره این موضوع دچار اختلاف نظر هستند و حزب کارگر به رهبری جرمی کوربین نیز نسبت به چشم‌انداز حضور در اتحادیه اروپا شوق و ذوق چندانی ندارد. از آنجایی‌که انتخاب امروز بین چپ و راست نیست، دیدگاه‌های مستقل وزن بیشتری پیدا کرده‌اند. بنابراین، نتایج همه‌پرسی 23 ژوئن اگرچه به‌خودی‌خود و با توجه به پیامدهای ژرف و فراگیری که برای رابطه بریتانیا با اتحادیه اروپا به دنبال خواهد داشت، بسیار حائزاهمیت است، اما می‌تواند درس‌های کلی‌تری نیز به همراه داشته باشد. تصمیم احتمالی رأی‌دهندگان بریتانیایی به ترک اتحادیه اروپا، دلالت از آن خواهد داشت که وزن مطالبات احساسی بر برهان‌های عقلانی و اقتصادی می‌چربد. چنین نتیجه‌گیری‌ای می‌تواند نیروهای پوپولیستی را از ایتالیا و فرانسه گرفته تا ایالات متحده، در حمایت از سیاست‌های انزواطلبانه‌ای که از منظر بسیاری کارشناسان یاوه‌ای اقتصادی است، بیش‌ازپیش تقویت کند. بنابراین، این صرفا رابطه بریتانیا و اتحادیه اروپا یا حتی آینده پروژه اروپایی نیست که در همه‌پرسی 23 ژوئن در خطر خواهد بود؛ تصمیم رأی‌دهندگان بریتانیایی آزمونی بزرگ پیش‌روی کشورهای توسعه‌یافته است تا دریابند انتخاب دموکراتیک تحت فرمان کدام جبهه است: عقلانیت اقتصادی یا احساسات پوپولیستی.
منبع: Project Syndicate

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.