|

تقدیر از مورخ کتاب‌شناس

احمد مسجدجامعی / وزیر فرهنگ دولت اصلاحات

قاعده‌ای وجود دارد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را موظف می‌کند تا از همه کتاب‌های منتشره کشور، نسخه‌ای را هم به کتابخانه مجلس شورای اسلامی بفرستد. کتابخانه‌های همتراز با آن عبارتند از: ملی، آستان قدس رضوی و آیت‌الله مرعشی نجفی و البته کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه تهران، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی و ملک هم از مجموعه‌های ارزشمند موجود کشورند. کتابخانه مجلس، همزمان با آغازین سال‌های شکل‌گیری مجلس شورای ملی شروع به کار کرد. از این رو یکی از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های کشور است. اهمیت دیگر این کتابخانه به وجهه تاریخی آن بازمی‌گردد که یادآور استبدادستیزی و همزاد با انقلاب مشروطیت است. از این رو بسیاری از اسناد دست اول دوران مشروطه و مجالس پس از آن را در اینجا می‌توان یافت. آرشیو مطبوعات کتابخانه از بیشترین غنا در مقایسه با سایر مراکز برخوردار است. مجموعه مذاکرات همه مجالس قانونگذاری و موسسان و خبرگان از دیگر آثار ارجمند و ذخایر منحصر به فرد و گرانقدر کتابخانه است. بخش ایران‌شناسی آن‌که پیشترها متعلق به کتابخانه مجلس سنا بود از مجموعه‌های بسیار ارزشمند است که زیر نظر زنده‌یاد تقی‌زاده و با همت مرحوم زریاب‌خویی، گردآوری شد و هیچ محقق «ایران‌شناسی» از مراجعه به آن بی‌نیاز نیست. غنای نسخ خطی این مجموعه را همه می‌شناسند تا جایی که در پاورقی، ارجاعات و مقدمه بسیاری از آثار تصحیح شده، نام یا مخفف نام این کتابخانه را شاهد هستیم. همه این ذخایر باعث شده است که از آغاز به کار این سازمان، مدیرانی دانشمند عهده‌دار ریاست کتابخانه شوند. این روال کمابیش در سال‌های پس از انقلاب هم رعایت شده و چهره‌های نامدار موفقی را در بین روسای این کتابخانه می‌توان یافت. حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان از جمله این فرزانگان هستند که در مدت بیش از چهار سال، این وظیفه را بر عهده داشتند. ایشان علاوه بر تتبع و مهارتی که در امور اسلامی دارند، در تاریخ اسلام و ایران از چهره‌های صاحب ‌نظر و رای هستند و کتاب‌ها و نوشته‌هایشان مورد رجوع اهل تحقیق است. کتاب‌های مهم ایشان عبارتند از: تاریخ تحلیلی اسلام، تاریخ تشیع در ایران، سیاست و فرهنگ در عصر صفوی، مجموعه رسائل حجابیه، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران و تصحیح و انتشار ده‌ها نسخه خطی و صدها مقاله تاریخی. برخی از این آثار مانند «اطلس شیعه» به عنوان اثر برگزیده سال معرفی شده‌اند. آقای جعفریان همچنین، مسوولیت کتابخانه تخصصی تاریخ ایران و اسلام آیت‌الله سیستانی را در قم عهده‌دار هستند. سال‌ها پیش به همراه ایشان و گروهی از پژوهشگران سفری به قاهره داشتیم. در آن سال‌ها امکان رفت و آمد به آن کشور به رغم تیرگی روابط سیاسی، برای اهل فرهنگ از امروز فراهم‌تر بود. از این رو هیاتی از ایران به سرپرستی آیت‌الله امینی امام جمعه موقت قم از نمایشگاه کتاب قاهره دیدن کرده و با شخصیت‌های علمی، دینی و مراکز دانشگاهی نشست‌هایی را برگزار کردند. دغدغه آقای جعفریان، تهیه جدیدترین تحقیقات منتشره در جهان عرب و اسلام پیرامون تاریخ اسلام، تشیع و ایران بود. مسیری که حتی‌الامکان در همه نمایشگاه‌های کتاب دنیا، دنبال می‌کردند. از این رو علاوه بر تاریخ، کتاب‌شناس برجسته‌ای نیز هستند. در گذشته، از تجربه و دانش ایشان در حوزه کتاب و کتاب‌شناسی برای غنی‌سازی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به ویژه در حوزه کتاب‌های به زبان عربی بسیار استفاده می‌کردیم. دکتر جعفریان در مدتی که مدیریت کتابخانه مجلس را عهده‌دار شدند توانستند گام‌های جدیدی برای گسترش معارف و افزایش موجودی مجموعه و طبقه‌بندی و انتشار اسناد «نو یافته» و انتشار نشریات جدید و تصحیح متون و روزآمد کردن فهرست‌نویسی کتب خطی و از همه مهم‌تر، تسهیل دسترسی محققان به این مجموعه گرانسنگ بردارد. تجربه‌های مدیریت ایشان قابل تقدیر است. ایشان با تلاش خستگی‌ناپذیر در شرایطی که اهل کتاب و پژوهشگران و جست‌وجوگران و اهل تحقیق ماوایی ندارند، توانست گروهی از اهل فن را دعوت و علاقه‌مند به همکاری کند. بر ماست که از تلاش ارجمند ایشان و پشتیبانی رییس مجلس صمیمانه سپاسگزاری کنیم و برای جانشین وی، آقای دکتر محمد رجبی که سابقه‌ای روشن در حوزه فرهنگ و مدیریت کتابخانه دارند آرزوی توفیق نماییم.

قاعده‌ای وجود دارد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را موظف می‌کند تا از همه کتاب‌های منتشره کشور، نسخه‌ای را هم به کتابخانه مجلس شورای اسلامی بفرستد. کتابخانه‌های همتراز با آن عبارتند از: ملی، آستان قدس رضوی و آیت‌الله مرعشی نجفی و البته کتابخانه‌های مرکزی دانشگاه تهران، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی و ملک هم از مجموعه‌های ارزشمند موجود کشورند. کتابخانه مجلس، همزمان با آغازین سال‌های شکل‌گیری مجلس شورای ملی شروع به کار کرد. از این رو یکی از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های کشور است. اهمیت دیگر این کتابخانه به وجهه تاریخی آن بازمی‌گردد که یادآور استبدادستیزی و همزاد با انقلاب مشروطیت است. از این رو بسیاری از اسناد دست اول دوران مشروطه و مجالس پس از آن را در اینجا می‌توان یافت. آرشیو مطبوعات کتابخانه از بیشترین غنا در مقایسه با سایر مراکز برخوردار است. مجموعه مذاکرات همه مجالس قانونگذاری و موسسان و خبرگان از دیگر آثار ارجمند و ذخایر منحصر به فرد و گرانقدر کتابخانه است. بخش ایران‌شناسی آن‌که پیشترها متعلق به کتابخانه مجلس سنا بود از مجموعه‌های بسیار ارزشمند است که زیر نظر زنده‌یاد تقی‌زاده و با همت مرحوم زریاب‌خویی، گردآوری شد و هیچ محقق «ایران‌شناسی» از مراجعه به آن بی‌نیاز نیست. غنای نسخ خطی این مجموعه را همه می‌شناسند تا جایی که در پاورقی، ارجاعات و مقدمه بسیاری از آثار تصحیح شده، نام یا مخفف نام این کتابخانه را شاهد هستیم. همه این ذخایر باعث شده است که از آغاز به کار این سازمان، مدیرانی دانشمند عهده‌دار ریاست کتابخانه شوند. این روال کمابیش در سال‌های پس از انقلاب هم رعایت شده و چهره‌های نامدار موفقی را در بین روسای این کتابخانه می‌توان یافت. حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان از جمله این فرزانگان هستند که در مدت بیش از چهار سال، این وظیفه را بر عهده داشتند. ایشان علاوه بر تتبع و مهارتی که در امور اسلامی دارند، در تاریخ اسلام و ایران از چهره‌های صاحب ‌نظر و رای هستند و کتاب‌ها و نوشته‌هایشان مورد رجوع اهل تحقیق است. کتاب‌های مهم ایشان عبارتند از: تاریخ تحلیلی اسلام، تاریخ تشیع در ایران، سیاست و فرهنگ در عصر صفوی، مجموعه رسائل حجابیه، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران و تصحیح و انتشار ده‌ها نسخه خطی و صدها مقاله تاریخی. برخی از این آثار مانند «اطلس شیعه» به عنوان اثر برگزیده سال معرفی شده‌اند. آقای جعفریان همچنین، مسوولیت کتابخانه تخصصی تاریخ ایران و اسلام آیت‌الله سیستانی را در قم عهده‌دار هستند. سال‌ها پیش به همراه ایشان و گروهی از پژوهشگران سفری به قاهره داشتیم. در آن سال‌ها امکان رفت و آمد به آن کشور به رغم تیرگی روابط سیاسی، برای اهل فرهنگ از امروز فراهم‌تر بود. از این رو هیاتی از ایران به سرپرستی آیت‌الله امینی امام جمعه موقت قم از نمایشگاه کتاب قاهره دیدن کرده و با شخصیت‌های علمی، دینی و مراکز دانشگاهی نشست‌هایی را برگزار کردند. دغدغه آقای جعفریان، تهیه جدیدترین تحقیقات منتشره در جهان عرب و اسلام پیرامون تاریخ اسلام، تشیع و ایران بود. مسیری که حتی‌الامکان در همه نمایشگاه‌های کتاب دنیا، دنبال می‌کردند. از این رو علاوه بر تاریخ، کتاب‌شناس برجسته‌ای نیز هستند. در گذشته، از تجربه و دانش ایشان در حوزه کتاب و کتاب‌شناسی برای غنی‌سازی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران به ویژه در حوزه کتاب‌های به زبان عربی بسیار استفاده می‌کردیم. دکتر جعفریان در مدتی که مدیریت کتابخانه مجلس را عهده‌دار شدند توانستند گام‌های جدیدی برای گسترش معارف و افزایش موجودی مجموعه و طبقه‌بندی و انتشار اسناد «نو یافته» و انتشار نشریات جدید و تصحیح متون و روزآمد کردن فهرست‌نویسی کتب خطی و از همه مهم‌تر، تسهیل دسترسی محققان به این مجموعه گرانسنگ بردارد. تجربه‌های مدیریت ایشان قابل تقدیر است. ایشان با تلاش خستگی‌ناپذیر در شرایطی که اهل کتاب و پژوهشگران و جست‌وجوگران و اهل تحقیق ماوایی ندارند، توانست گروهی از اهل فن را دعوت و علاقه‌مند به همکاری کند. بر ماست که از تلاش ارجمند ایشان و پشتیبانی رییس مجلس صمیمانه سپاسگزاری کنیم و برای جانشین وی، آقای دکتر محمد رجبی که سابقه‌ای روشن در حوزه فرهنگ و مدیریت کتابخانه دارند آرزوی توفیق نماییم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.