اساسنامه شبکه ماهوارهای ولایت تصویب شد
خصوصیسازی تلویزیون؛ نیاز یا ضرورت؟
شرق: شبکه ماهوارهای ولایت که از سال 89 فعالیت خود را آغاز کرده است، بعد از پنج سال فعالیت 22 خرداد اساسنامهاش از سوی شورایعالی انقلاب فرهنگی ایران تصویب و رئیسجمهور نیز آن را تأیید کرد. هرچند از عمر این شبکه چند سالی میگذرد اما تأسیس یک شبکه یا تلویزیون خصوصی در داخل ایران از سالهای گذشته مورد بحث کارشناسان و قانونگذاران بوده است.
اولین تلویزیونی که در ایران آغازبهکار کرد، خصوصی بود اما بعدها رادیو و تلویزیون دولتی و «سازمان رادیو و تلویزیون ملی» تأسیس شد. کارکنان این سازمان در اعتصابهای دوره انقلاب نقش پررنگی داشتند و بسیاری از برنامههای انقلاب را کارکنان اعتصابکننده پوشش دادند. پس از انقلاب، در اصل ١٧٥ قانون اساسی مصوب آبان ٥٨ آمده بود: «در رسانههای گروهی (رادیو و تلویزیون) آزادی انتشارات و تبلیغات طبق موازین اسلامی باید تأمین شود. این رسانهها زیر نظر مشترک قوای سهگانه قضائیه (شورایعالی قضائی)، مقننه و مجریه اداره خواهد شد. ترتیب آن را قانون، معین میکند». در بازنگری قانون اساسی در سال ٦٨، رسانههای شنیداری و دیداری از انحصار دولت بیرون آمد و در قانون اساسی آمد: «نصبوعزل رئیس سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران با مقام رهبری است». بسیاری از کارشناسان میگویند که رسانههای صوتی و تصویری معادل سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران نیست و این سازمان یکی از این رسانهها محسوب میشود؛ بنابراین نباید چنین استنباط کرد تمام ایندست رسانهها در انحصار دولت هستند. در حقیقت، شورای بازنگری قانون اساسی در سال ٦٨ شمسی با اصلاح
اساسی اصل ١٧٥، دست مجریان و دستاندرکاران رسانهای کشور را باز گذاشتند تا در آینده و در صورت ضرورت، بتوانند با فراهمشدن بسترهای لازم و بنا به شرایط روز، مجوز تأسیس رادیو و تلویزیون خصوصی را در ایران صادر کنند.
از نظر حقوقی که مستند به اصول قانون اساسی است، میتوان گفت امکان راهاندازی رادیو و تلویزیون خصوصی در ایران از لحاظ قانونی و حقوقی وجود دارد زیرا آنچه در اصل ١٧٥ قانون اساسی آمده، مربوط به سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران به عنوان سازمانی خاص است و براساس این اصل، تنها این سازمان باید الزاما در انحصار دولت باشد اما این، به آن مفهوم نیست که هر رسانه صوتی و تصویریای باید در انحصار دولت باشد؛ البته همچنان موانع قانونی دراینباره وجود دارد و یکی از پررنگترین آنها، تفسیر شورای نگهبان در تاریخ هفتم دی سال ٧٠ است که نظر تفسیری خود را درباره اصول ۱۷۵ و ۴۴ قانون اساسی در بحث خصوصیسازی صداوسیما، صراحتا بیان کرد و مخالفت خود را درزمینه خصوصیسازی رادیو و تلویزیون اعلام داشت. یکی دیگر از این موانع، اساسنامه سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران است؛ در ماده هفت اساسنامه این سازمان که در سال ٦١ تصویبشده، آمده که تأسیس فرستنده و پخش برنامههای رادیویی و تلویزیونی در هر نقطه از کشور در انحصار این سازمان است و چنانچه اشخاص حقیقی یا حقوقی اقدام به تأسیس یا بهرهبرداری از چنین رسانههایی کنند، از ادامه کار آنها
جلوگیری به عمل میآید و تحت تعقیب قانونی قرار میگیرند».
درباره تلاشهای بعدی برای تأسیس شبکههای تلویزیونی اینترنتی نیز صداوسیما جلوی فعالیتهای این شبکهها را گرفت. برخی از کارشناسان حقوقی بر این عقیدهاند که راهاندازی رادیو و تلویزیون خصوصی، میتواند مانند بانکهای خصوصی، بهتدریج در کشور ایجاد شود. به نظر آنها، بانکهای خصوصی درصورتیکه اصول بانکداری اسلامی را در نظر داشته باشند، میتوانند فعالیت کنند و بنابراین درزمینه تلویزیون خصوصی هم اگر نهادهای خصوصی بتوانند برنامههایی منطبق با موازین اسلامی و مصالح کشور تولید کنند، میتوانند فعال شوند.
این در حالی است که ایران هماکنون شبکه تلویزیونی خصوصی دارد. شبکه ماهواره خصوصی «ولایت» از قم برای دیگر کشورهای جهان برنامه پخش میکند. شبکه جهانی ولایت، یک شبکه مستقل تلویزیونی غیردولتی و غیرانتفاعی است که بنا به گفته سایت رسمی این شبکه، برای تثبیت و تحکیم بنیانهای تئوریک و تقویت علمی مبانی نظری و پاسخگویی به شبهات و سؤالات و دفاع از اندیشههای متعالی اسلام ناب شیعی تأسیس شده و تلاش میکند «با ایجاد وحدت و همدلی هرچهبیشتر بین مسلمانان با محوریت اهلبیت(علیهمالسلام) بهدور از هرگونه تفرقه و اهانت به باورها و اعتقادات دیگر فرق اسلامی و همچنین دیگر ادیان الهی، فعالیتهای خود را انجام دهد». شبکه جهانی ولایت زیر نظر آیتالله مکارمشیرازی در ١٣رجب ١٤٣١هجریقمری مطابق با پنجم تیر ٨٩ تأسیس شده است. این شبکه از ماهوارههای هاتبرد، نایلست و گلکسی ١٩ پخش میشود و آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا، شمال آفریقا، آسیای میانه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، جنوب و جنوب شرقی چین، هند، افغانستان و بخشی از کشورهای مشترکالمنافع روسیه را پوشش میدهد. این شبکه یک تلویزیون اینترنتی نیز تأسیس کرده است.
به نظر میرسد که ایجاد شبکههای تلویزیونی خصوصی مانند شبکه جهانی ولایت، پاسخ به نیاز وجود چنین شبکههایی در کشور محسوب میشود و سیاستگذاران رسانهای کشور بهتدریج باید در حوزههای دیگر نیز با درخواست مجوزهای تلویزیونها و رادیوهای خصوصی موافقت و بهاینترتیب، خود را با نیازهای روز هماهنگ کنند. ازسویدیگر، از سالیان پیش تاکنون نهادهای دیگر نیز درخواست تأسیس تلویزیون خصوصی کردهاند؛ قوه قضائیه یکی از این نهادها بود که اعلام کرد بنا دارد یک تلویزیون مختص خود تأسیس کند.
در اطلاعیهای که توسط سایت رسمی آیتالله مکارم منتشر شده، آمده است: «شبکه ولایت» برای ادامه فعالیت در حال و آینده نیاز به تصویب اساسنامه و ثبت حقوقی داشت و بههمینمنظور اساسنامه آن برای تصویب به شورایعالی انقلاب فرهنگی داده شد. این شبکه ولایت که از سال ۱۳۸۹ زیر نظر آقای مکارم تأسیس شده و اداره میشود، تقریبا در تمام مناطق جهان، بهجز جنوب آفریقا و استرالیا، قابل دسترسی است و شمار مخاطبانش در مجموع به ۴۰ میلیون نفر میرسد.
وبسایت رسمی آیتالله مکارم همچنین ذکر کرده است که با طی تشریفات قانونی هماکنون شبکه «دارای شخصیت حقوقی مستقل» شده است.
وجود شبکه «ولایت»، بار دیگر توجه به لزوم داشتن تلویزیون خصوصی در ایران را پررنگتر میکند. اینکه میتوان از ظرفیت راهاندازی تلویزیون خصوصی مخاطب بیشتری را با خود همراه کرد.
امیدوار به تأسیس شبکه خصوصی
اسماعیل عفیفه، یکی از تهیهکنندگان نامآشناي تلویزیون در پاسخ به این پرسش که تا چه حد لزوم ایجاد شبکههای خصوصی در ایران احساس میشود، گفت: «با توجه به بحران مخاطب که تلویزیون ما به آن دچار است باید به دنبال راههای متفاوت برای جذب دوباره مخاطب باشیم. یکی از همین راهها قطعا تأسیس تلویزیون خصوصی است. میتوان آییننامه و اساسنامهها درخصوص راهاندازی این شبکهها را بهگونهای تدوین کرد که دغدغهاي را که در تمام این سالها از تأسیس این شبکهها جلوگیری کرده است، برطرف کند. راهاندازی شبکه «ولایت» اتفاق خوبی است که بتوان زمینه ایجاد شبکههای خصوصی در ایران را پیگیری کرد و افرادی را که دراینزمینه توانایی دارند جذب کرد».
او ادامه داد: «به زعم من راهاندازی شبکه نمایش خانگی را میتوان در اندازه کوچکی تلویزیون خصوصی دانست چراکه مردم برای اثر تولیدشده هزینه میکنند؛ در نتیجه با تجربه نسبتا موفق شبکه نمایش خانگی در ایران میتوان به تأسیس شبکه خصوصی هم امیدوار بود. ازطرفدیگر راهاندازی شبکه خصوصی به چابکسازی و جذب مخاطب بیشتر خواهد انجامید و باعث رونق و تحرک و ارتقای اقتصادی نیز خواهد شد و قطعا امکان انجام تجربیات متفاوت خواهد بود و امیدوارم در آینده این امر مهم اتفاق بیفتد».
فتح باب راهاندازی تلویزیونی خصوصی
مجید حسینیزاد، کارشناس رسانه و جامعهشناس نیز درباره لزوم راهاندازی شبکه خصوصی در ایران گفت: «تا پیش از این نیز برخی از نهادهای دولتی اقدام به راهاندازی شبکه خصوصی كردهاند اما اتفاق نیفتاد. اما راهاندازی شبکه «ولایت» اتفاق مبارکی است و میتواند فتح باب خوبی برای پیگیری راهاندازی شبکه تلویزیونی خصوصی در ایران باشد. تلویزیون ما مدتها است که دچار تکرار شده و شاید خیلی با مخاطب سر و کار ندارد اما زمانی که بحث راهاندازی شبکه خصوصی به میان میآید همهچیز فرق میکند و مخاطب تعریف دقیقتری پیدا میکند و باید به نیاز مخاطبش جواب بدهد و با مشارکت افراد متخصص دراینزمینه پویایی بیشتری دراینزمینه تجربه کند».
شرق: شبکه ماهوارهای ولایت که از سال 89 فعالیت خود را آغاز کرده است، بعد از پنج سال فعالیت 22 خرداد اساسنامهاش از سوی شورایعالی انقلاب فرهنگی ایران تصویب و رئیسجمهور نیز آن را تأیید کرد. هرچند از عمر این شبکه چند سالی میگذرد اما تأسیس یک شبکه یا تلویزیون خصوصی در داخل ایران از سالهای گذشته مورد بحث کارشناسان و قانونگذاران بوده است.
اولین تلویزیونی که در ایران آغازبهکار کرد، خصوصی بود اما بعدها رادیو و تلویزیون دولتی و «سازمان رادیو و تلویزیون ملی» تأسیس شد. کارکنان این سازمان در اعتصابهای دوره انقلاب نقش پررنگی داشتند و بسیاری از برنامههای انقلاب را کارکنان اعتصابکننده پوشش دادند. پس از انقلاب، در اصل ١٧٥ قانون اساسی مصوب آبان ٥٨ آمده بود: «در رسانههای گروهی (رادیو و تلویزیون) آزادی انتشارات و تبلیغات طبق موازین اسلامی باید تأمین شود. این رسانهها زیر نظر مشترک قوای سهگانه قضائیه (شورایعالی قضائی)، مقننه و مجریه اداره خواهد شد. ترتیب آن را قانون، معین میکند». در بازنگری قانون اساسی در سال ٦٨، رسانههای شنیداری و دیداری از انحصار دولت بیرون آمد و در قانون اساسی آمد: «نصبوعزل رئیس سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران با مقام رهبری است». بسیاری از کارشناسان میگویند که رسانههای صوتی و تصویری معادل سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران نیست و این سازمان یکی از این رسانهها محسوب میشود؛ بنابراین نباید چنین استنباط کرد تمام ایندست رسانهها در انحصار دولت هستند. در حقیقت، شورای بازنگری قانون اساسی در سال ٦٨ شمسی با اصلاح
اساسی اصل ١٧٥، دست مجریان و دستاندرکاران رسانهای کشور را باز گذاشتند تا در آینده و در صورت ضرورت، بتوانند با فراهمشدن بسترهای لازم و بنا به شرایط روز، مجوز تأسیس رادیو و تلویزیون خصوصی را در ایران صادر کنند.
از نظر حقوقی که مستند به اصول قانون اساسی است، میتوان گفت امکان راهاندازی رادیو و تلویزیون خصوصی در ایران از لحاظ قانونی و حقوقی وجود دارد زیرا آنچه در اصل ١٧٥ قانون اساسی آمده، مربوط به سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران به عنوان سازمانی خاص است و براساس این اصل، تنها این سازمان باید الزاما در انحصار دولت باشد اما این، به آن مفهوم نیست که هر رسانه صوتی و تصویریای باید در انحصار دولت باشد؛ البته همچنان موانع قانونی دراینباره وجود دارد و یکی از پررنگترین آنها، تفسیر شورای نگهبان در تاریخ هفتم دی سال ٧٠ است که نظر تفسیری خود را درباره اصول ۱۷۵ و ۴۴ قانون اساسی در بحث خصوصیسازی صداوسیما، صراحتا بیان کرد و مخالفت خود را درزمینه خصوصیسازی رادیو و تلویزیون اعلام داشت. یکی دیگر از این موانع، اساسنامه سازمان صداوسیمای جمهوریاسلامی ایران است؛ در ماده هفت اساسنامه این سازمان که در سال ٦١ تصویبشده، آمده که تأسیس فرستنده و پخش برنامههای رادیویی و تلویزیونی در هر نقطه از کشور در انحصار این سازمان است و چنانچه اشخاص حقیقی یا حقوقی اقدام به تأسیس یا بهرهبرداری از چنین رسانههایی کنند، از ادامه کار آنها
جلوگیری به عمل میآید و تحت تعقیب قانونی قرار میگیرند».
درباره تلاشهای بعدی برای تأسیس شبکههای تلویزیونی اینترنتی نیز صداوسیما جلوی فعالیتهای این شبکهها را گرفت. برخی از کارشناسان حقوقی بر این عقیدهاند که راهاندازی رادیو و تلویزیون خصوصی، میتواند مانند بانکهای خصوصی، بهتدریج در کشور ایجاد شود. به نظر آنها، بانکهای خصوصی درصورتیکه اصول بانکداری اسلامی را در نظر داشته باشند، میتوانند فعالیت کنند و بنابراین درزمینه تلویزیون خصوصی هم اگر نهادهای خصوصی بتوانند برنامههایی منطبق با موازین اسلامی و مصالح کشور تولید کنند، میتوانند فعال شوند.
این در حالی است که ایران هماکنون شبکه تلویزیونی خصوصی دارد. شبکه ماهواره خصوصی «ولایت» از قم برای دیگر کشورهای جهان برنامه پخش میکند. شبکه جهانی ولایت، یک شبکه مستقل تلویزیونی غیردولتی و غیرانتفاعی است که بنا به گفته سایت رسمی این شبکه، برای تثبیت و تحکیم بنیانهای تئوریک و تقویت علمی مبانی نظری و پاسخگویی به شبهات و سؤالات و دفاع از اندیشههای متعالی اسلام ناب شیعی تأسیس شده و تلاش میکند «با ایجاد وحدت و همدلی هرچهبیشتر بین مسلمانان با محوریت اهلبیت(علیهمالسلام) بهدور از هرگونه تفرقه و اهانت به باورها و اعتقادات دیگر فرق اسلامی و همچنین دیگر ادیان الهی، فعالیتهای خود را انجام دهد». شبکه جهانی ولایت زیر نظر آیتالله مکارمشیرازی در ١٣رجب ١٤٣١هجریقمری مطابق با پنجم تیر ٨٩ تأسیس شده است. این شبکه از ماهوارههای هاتبرد، نایلست و گلکسی ١٩ پخش میشود و آمریکای شمالی و جنوبی، اروپا، شمال آفریقا، آسیای میانه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، جنوب و جنوب شرقی چین، هند، افغانستان و بخشی از کشورهای مشترکالمنافع روسیه را پوشش میدهد. این شبکه یک تلویزیون اینترنتی نیز تأسیس کرده است.
به نظر میرسد که ایجاد شبکههای تلویزیونی خصوصی مانند شبکه جهانی ولایت، پاسخ به نیاز وجود چنین شبکههایی در کشور محسوب میشود و سیاستگذاران رسانهای کشور بهتدریج باید در حوزههای دیگر نیز با درخواست مجوزهای تلویزیونها و رادیوهای خصوصی موافقت و بهاینترتیب، خود را با نیازهای روز هماهنگ کنند. ازسویدیگر، از سالیان پیش تاکنون نهادهای دیگر نیز درخواست تأسیس تلویزیون خصوصی کردهاند؛ قوه قضائیه یکی از این نهادها بود که اعلام کرد بنا دارد یک تلویزیون مختص خود تأسیس کند.
در اطلاعیهای که توسط سایت رسمی آیتالله مکارم منتشر شده، آمده است: «شبکه ولایت» برای ادامه فعالیت در حال و آینده نیاز به تصویب اساسنامه و ثبت حقوقی داشت و بههمینمنظور اساسنامه آن برای تصویب به شورایعالی انقلاب فرهنگی داده شد. این شبکه ولایت که از سال ۱۳۸۹ زیر نظر آقای مکارم تأسیس شده و اداره میشود، تقریبا در تمام مناطق جهان، بهجز جنوب آفریقا و استرالیا، قابل دسترسی است و شمار مخاطبانش در مجموع به ۴۰ میلیون نفر میرسد.
وبسایت رسمی آیتالله مکارم همچنین ذکر کرده است که با طی تشریفات قانونی هماکنون شبکه «دارای شخصیت حقوقی مستقل» شده است.
وجود شبکه «ولایت»، بار دیگر توجه به لزوم داشتن تلویزیون خصوصی در ایران را پررنگتر میکند. اینکه میتوان از ظرفیت راهاندازی تلویزیون خصوصی مخاطب بیشتری را با خود همراه کرد.
امیدوار به تأسیس شبکه خصوصی
اسماعیل عفیفه، یکی از تهیهکنندگان نامآشناي تلویزیون در پاسخ به این پرسش که تا چه حد لزوم ایجاد شبکههای خصوصی در ایران احساس میشود، گفت: «با توجه به بحران مخاطب که تلویزیون ما به آن دچار است باید به دنبال راههای متفاوت برای جذب دوباره مخاطب باشیم. یکی از همین راهها قطعا تأسیس تلویزیون خصوصی است. میتوان آییننامه و اساسنامهها درخصوص راهاندازی این شبکهها را بهگونهای تدوین کرد که دغدغهاي را که در تمام این سالها از تأسیس این شبکهها جلوگیری کرده است، برطرف کند. راهاندازی شبکه «ولایت» اتفاق خوبی است که بتوان زمینه ایجاد شبکههای خصوصی در ایران را پیگیری کرد و افرادی را که دراینزمینه توانایی دارند جذب کرد».
او ادامه داد: «به زعم من راهاندازی شبکه نمایش خانگی را میتوان در اندازه کوچکی تلویزیون خصوصی دانست چراکه مردم برای اثر تولیدشده هزینه میکنند؛ در نتیجه با تجربه نسبتا موفق شبکه نمایش خانگی در ایران میتوان به تأسیس شبکه خصوصی هم امیدوار بود. ازطرفدیگر راهاندازی شبکه خصوصی به چابکسازی و جذب مخاطب بیشتر خواهد انجامید و باعث رونق و تحرک و ارتقای اقتصادی نیز خواهد شد و قطعا امکان انجام تجربیات متفاوت خواهد بود و امیدوارم در آینده این امر مهم اتفاق بیفتد».
فتح باب راهاندازی تلویزیونی خصوصی
مجید حسینیزاد، کارشناس رسانه و جامعهشناس نیز درباره لزوم راهاندازی شبکه خصوصی در ایران گفت: «تا پیش از این نیز برخی از نهادهای دولتی اقدام به راهاندازی شبکه خصوصی كردهاند اما اتفاق نیفتاد. اما راهاندازی شبکه «ولایت» اتفاق مبارکی است و میتواند فتح باب خوبی برای پیگیری راهاندازی شبکه تلویزیونی خصوصی در ایران باشد. تلویزیون ما مدتها است که دچار تکرار شده و شاید خیلی با مخاطب سر و کار ندارد اما زمانی که بحث راهاندازی شبکه خصوصی به میان میآید همهچیز فرق میکند و مخاطب تعریف دقیقتری پیدا میکند و باید به نیاز مخاطبش جواب بدهد و با مشارکت افراد متخصص دراینزمینه پویایی بیشتری دراینزمینه تجربه کند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.