|

قرارداد دوزخی

پانيذ زرتابي: «در اواخر اكتبر 1829، در لحظه‌ای كه قمارخانه‌ها در پناه قانون باز می‌شوند - زیرا قمار هوسی است كه ذاتا مالیات به آن تعلق می‌گیرد- جوانی وارد پاله-روایال شد. بی‌آن‌كه مدت زیادی در تردید بماند، از پلكان قمارخانه‌ای كه شماره 36 داشت بالا رفت. پیرمرد كوتاه‌قد پریده‌رنگی كه در تاریكی در پس پیشخوانی كز كرده بود، ناگهان از جا برخاست و قیافه‌اش را كه قالب رذیلانه‌ای داشت نمایان كرد و با لحنی خشك و غرغرو فریاد زد: آقا، كلاهتان را لطف كنید. وقتی شما به قمارخانه‌ای وارد می‌شوید، قانون نخست كلاه از سرتان برمی‌گیرد. آیا این یك رمز تقدیر یا كنایه انجیل است یا درواقع نوعی قرارداد دوزخی است كه با شما بسته می‌شود و از شما نمی‌دانم چه‌چیزی را به‌منزله گروگان طلب می‌كند؟ آیا برای آن است كه مجبورتان كند در مقابل كسانی كه پول شما را خواهند برد باادب باشید؟ آیا پلیس كه در همه گنداب‌روهای اجتماع كمین كرده است می‌خواهد نام كلاه‌فروش یا نام خودتان را بداند و بفهمد آیا اسم خود را بر دیواره كلاه خویش نوشته‌اید؟ یا سرانجام برای آن است كه جمجمه شما را اندازه بگیرند و آمار آموزنده‌ای درباره استعداد دماغی قماربازان ترتیب دهند؟ خوب دانسته باشید همین كه یك قدم به‌طرف ماهوت سبزی كه میز قمار را می‌پوشاند برداشتید، دیگر كلاهتان از آن شما نیست؛ هم‌چنان كه خودتان، دارایی‌تان، كلاهتان، عصا و سرداری‌ات، همه به‌یك‌سان متعلق به قمارید.» رمان «چرم ساغری» اثر اونوره دو بالزاك با این جملات كوبنده و نامأنوس آغاز می‌شود. آن‌طور كه به‌آذین در مقدمه می‌نویسد: «بالزاك در كمدی انسانی خود داستان چرم ساغری را زیر عنوان مطالعات فلسفی جای داده است. درواقع این رمان عجیب مسئله‌ای خاص - یعنی زندگی فرد- را مطرح می‌كند. چرم ساغری طلسمی است كه گویی زندگی را در خود متراكم ساخته است.» هم‌چنان كه تلاش‌های فرد برای رسیدن به خواست‌ها و آرزوهایش به‌تدریج دچار فرسایش روحی و جسمی می‌شوند، دارنده طلسم نیز شاهد زایل‌شدن پاره‌چرم است. تا روزي كه پیمانه آرزو پر شود و چرم مرگ هم برسد. بالزاك این طلسم را با خاصیت فوق‌طبیعی در رمان خود به‌كار می‌گیرد تا از قدرتی بگوید كه دارنده‌ آن به‌واسطه این طلسم از آن برخوردار می‌شود، اینكه چگونه این قدرت به‌كار گرفته می‌شود درواقع سیر روایت «چرم ساغری» را شكل می‌دهد. بالزاك برای نشان‌دادن عجز و ابتذال زمانه خود شخصیت رافائل را خلق می‌كند و در بستر جامعه آن روزگار می‌نشاند. رافائل جوانی مستعد، تحصیل‌كرده، با طبع بخشنده است كه پدرش ورشكسته شده و برای حفظ نام و اعتبار او از ثروت هنگفت خود كه از مادر به ارث برده است، تمام بدهی‌های پدر را می‌پردازد و بعد با تحمل محرومیت بسیار در یك اتاق نمور زیرشیروانی زندگی خود را سپری می‌كند و مدت‌ها همان‌جا می‌ماند تا كتابی تحقیقی بنویسد،‌ شاید كه از این راه هم به شهرت برسد و هم ثروت ازدست‌رفته را دوباره به‌چنگ آورد. او اما محرك دیگری جز این دو، شهرت و ثروت ندارد و دیری نمی‌گذرد كه همین امر ابتذال او را برملا می‌كند. تا اینكه ورود اتفاقی او به یك عتیقه‌فروشی سرنوشت او را تغییر می‌دهد. آن‌هم درست در زمانی كه ادامه زندگی برایش ناممكن شده و در فكر خودكشی است. در اینجاست كه پاره چرم به‌عنوان طلسم به او داده می‌شود و حالا دیگر قدرت در دست او است. «در این اثر شاید بیش از هر اثر دیگر بالزاك، روح بدبینی نویسنده منعكس گشته است.» رمان به‌زعمِ مترجمش سراسر تردید به همه مظاهر دانش، فعالیت انسانی، عقاید سیاسی و فلسفی دوران است.

پانيذ زرتابي: «در اواخر اكتبر 1829، در لحظه‌ای كه قمارخانه‌ها در پناه قانون باز می‌شوند - زیرا قمار هوسی است كه ذاتا مالیات به آن تعلق می‌گیرد- جوانی وارد پاله-روایال شد. بی‌آن‌كه مدت زیادی در تردید بماند، از پلكان قمارخانه‌ای كه شماره 36 داشت بالا رفت. پیرمرد كوتاه‌قد پریده‌رنگی كه در تاریكی در پس پیشخوانی كز كرده بود، ناگهان از جا برخاست و قیافه‌اش را كه قالب رذیلانه‌ای داشت نمایان كرد و با لحنی خشك و غرغرو فریاد زد: آقا، كلاهتان را لطف كنید. وقتی شما به قمارخانه‌ای وارد می‌شوید، قانون نخست كلاه از سرتان برمی‌گیرد. آیا این یك رمز تقدیر یا كنایه انجیل است یا درواقع نوعی قرارداد دوزخی است كه با شما بسته می‌شود و از شما نمی‌دانم چه‌چیزی را به‌منزله گروگان طلب می‌كند؟ آیا برای آن است كه مجبورتان كند در مقابل كسانی كه پول شما را خواهند برد باادب باشید؟ آیا پلیس كه در همه گنداب‌روهای اجتماع كمین كرده است می‌خواهد نام كلاه‌فروش یا نام خودتان را بداند و بفهمد آیا اسم خود را بر دیواره كلاه خویش نوشته‌اید؟ یا سرانجام برای آن است كه جمجمه شما را اندازه بگیرند و آمار آموزنده‌ای درباره استعداد دماغی قماربازان ترتیب دهند؟ خوب دانسته باشید همین كه یك قدم به‌طرف ماهوت سبزی كه میز قمار را می‌پوشاند برداشتید، دیگر كلاهتان از آن شما نیست؛ هم‌چنان كه خودتان، دارایی‌تان، كلاهتان، عصا و سرداری‌ات، همه به‌یك‌سان متعلق به قمارید.» رمان «چرم ساغری» اثر اونوره دو بالزاك با این جملات كوبنده و نامأنوس آغاز می‌شود. آن‌طور كه به‌آذین در مقدمه می‌نویسد: «بالزاك در كمدی انسانی خود داستان چرم ساغری را زیر عنوان مطالعات فلسفی جای داده است. درواقع این رمان عجیب مسئله‌ای خاص - یعنی زندگی فرد- را مطرح می‌كند. چرم ساغری طلسمی است كه گویی زندگی را در خود متراكم ساخته است.» هم‌چنان كه تلاش‌های فرد برای رسیدن به خواست‌ها و آرزوهایش به‌تدریج دچار فرسایش روحی و جسمی می‌شوند، دارنده طلسم نیز شاهد زایل‌شدن پاره‌چرم است. تا روزي كه پیمانه آرزو پر شود و چرم مرگ هم برسد. بالزاك این طلسم را با خاصیت فوق‌طبیعی در رمان خود به‌كار می‌گیرد تا از قدرتی بگوید كه دارنده‌ آن به‌واسطه این طلسم از آن برخوردار می‌شود، اینكه چگونه این قدرت به‌كار گرفته می‌شود درواقع سیر روایت «چرم ساغری» را شكل می‌دهد. بالزاك برای نشان‌دادن عجز و ابتذال زمانه خود شخصیت رافائل را خلق می‌كند و در بستر جامعه آن روزگار می‌نشاند. رافائل جوانی مستعد، تحصیل‌كرده، با طبع بخشنده است كه پدرش ورشكسته شده و برای حفظ نام و اعتبار او از ثروت هنگفت خود كه از مادر به ارث برده است، تمام بدهی‌های پدر را می‌پردازد و بعد با تحمل محرومیت بسیار در یك اتاق نمور زیرشیروانی زندگی خود را سپری می‌كند و مدت‌ها همان‌جا می‌ماند تا كتابی تحقیقی بنویسد،‌ شاید كه از این راه هم به شهرت برسد و هم ثروت ازدست‌رفته را دوباره به‌چنگ آورد. او اما محرك دیگری جز این دو، شهرت و ثروت ندارد و دیری نمی‌گذرد كه همین امر ابتذال او را برملا می‌كند. تا اینكه ورود اتفاقی او به یك عتیقه‌فروشی سرنوشت او را تغییر می‌دهد. آن‌هم درست در زمانی كه ادامه زندگی برایش ناممكن شده و در فكر خودكشی است. در اینجاست كه پاره چرم به‌عنوان طلسم به او داده می‌شود و حالا دیگر قدرت در دست او است. «در این اثر شاید بیش از هر اثر دیگر بالزاك، روح بدبینی نویسنده منعكس گشته است.» رمان به‌زعمِ مترجمش سراسر تردید به همه مظاهر دانش، فعالیت انسانی، عقاید سیاسی و فلسفی دوران است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.