|

نقد اجتماعی و سیاسی

دکتر مجید حسینی‌زاد: کمدی یکی از سبک‌های نمایشی است که ریشه در جشن‌های یونان باستان دارد. هدف این نمایش در ظاهر خنده و تفریح و در اصل، مسائل جدی و نقد اجتماعی، سیاسی و اخلاقی است. در کمدی اصل این است که نمایش طوری طراحی شود که مخاطب اشراف بیشتری از کاراکتر بر موضوع داشته باشد و به دلایل سیاسی یا اخلاقی نتواند بیان کند.
استندآپ کمدی نوعی کمدی است که در آن کمدین مستقیما با تماشاگران خود صحبت می‌کند و در مونولوگی ترکیبی از لطیفه‌ها، شوخی‌ها، آواز و شعرخوانی و نقد اجتماعی برنامه خود را اجرا می‌کند. عمدتا برنامه به صورت تک‌نفره است ولی بعضی مواقع نیز کمدین از چند دستیار، آکسسوار صحنه، شعبده‌بازی و نمایش‌های جنبی برای تأثیر بیشتر سود می‌برد یا گاهی میکروفونی میان جمعیت می‌فرستد تا بخشی از برنامه را آنها پیش ببرند. استندآپ کمدی مشمول اصول ارتباط چهره‌به‌چهره است و کمدین با ارزیابی عکس‌العمل‌های مخاطبان به طور مرتب خود را تطبیق می‌دهد. حضور مخاطب به قدری مهم است که در اجرای‌ این دست کمدی در تلویزیون یا رادیو، از حضور مخاطب یا افکت‌های صوتی خنده، دست‌زدن و... استفاده می‌شود. سابقه استندآپ کمدی به نوشته‌های آریستوفان و جشن‌های دیونسیوسی در یونان باستان، کمدی دلاآرته، وودویل، بورلسک و لطیفه‌سرایی‌های انقلابی-اجتماعی خیابانی بازمی‌گردد. در غرب استندآپ کمدی به گونه‌ای درآمده که درحال‌حاضر حتی جشنواره و جوایزی دارد.
تلویزیون و رادیو در مقاطعی سعی کردند از این فرم کمدی سود جویند؛ از تکه‌های کمدی مهران مدیری در دهه 70 در تلویزیون تا برنامه‌هایی مانند «صبح جمعه» و برنامه‌های تهیه‌کنندگانی همچون توکل و شیشه‌گران در رادیو. در این فرایند، رادیو به دلیل نوع و ساختار ارتباطش، بسیار موفق‌تر عمل کرد. در تلویزیون تا برنامه‌های «خندوانه» و «دورهمی» استندآپ کمدی موفقی وجود نداشت. اگر گاهی مجری مستعدی با شوخی‌های خود با مخاطب روبه‌رو می‌شد، نمی‌شد آن را استندآپ کمدی نامید. برنامه «خندوانه» در معرفی این فرمت از کمدی نقش بسیار مهمی را عهده‌دار شد و «دورهمی» نیز فرم خاصی از استندآپ را عرضه کرد. البته یکی از دلایل موفقیت این‌دست برنامه‌ها مجموعه‌های «شوخی کردم» و... در فضای خارج از تلویزیون بود که تلویزیون را واداشت تا در برخی ضوابط خود تعدیلی ایجاد کند که البته به گرفتاری‌هایی از نوع دورهمی و... انجامید. جنس و ماهیت کمدی درکل و استندآپ کمدی به‌طور خاص، نقد اجتماعی-سیاسی است که جامعه کم‌طاقت و نقدناپذیر آن را تحمل نمی‌کند. اگر برنامه به نقد مستقیم یا تلویحی هر گروهی اعم از پزشکان تا صنف مبل‌فروش یا رانندگان، پلیس و حتی خلاف‌کاران بپردازد؛ گروهی اعتراض کرده و عده‌ای از معترضان حمایت می‌کنند.
در تاریخ می‌بینیم کسانی مانند جحی، تلخک، کریم‌شیره‌ای، سیاه‌تخت‌حوضی، شیخ کرنا و... همگی با حمایت کسی زنده مانده‌اند، والا طنزشان مرگ محتوم را به دنبال داشت. این تجربه تاریخی درسی دارد و آن، ضرورت وجود چنین فرمتی و حمایت از مجریان آن است. تلویزیون به دلیل نوع مخاطبش نمی‌تواند همیشه جدی، صریح و آقامعلم باشد. گاهی لازم است با زبانی دیگر مثل شوخی و از طریق برهان خلف و به‌رخ‌کشیدن کاستی‌ها، فساد و... صحبت کند.

دکتر مجید حسینی‌زاد: کمدی یکی از سبک‌های نمایشی است که ریشه در جشن‌های یونان باستان دارد. هدف این نمایش در ظاهر خنده و تفریح و در اصل، مسائل جدی و نقد اجتماعی، سیاسی و اخلاقی است. در کمدی اصل این است که نمایش طوری طراحی شود که مخاطب اشراف بیشتری از کاراکتر بر موضوع داشته باشد و به دلایل سیاسی یا اخلاقی نتواند بیان کند.
استندآپ کمدی نوعی کمدی است که در آن کمدین مستقیما با تماشاگران خود صحبت می‌کند و در مونولوگی ترکیبی از لطیفه‌ها، شوخی‌ها، آواز و شعرخوانی و نقد اجتماعی برنامه خود را اجرا می‌کند. عمدتا برنامه به صورت تک‌نفره است ولی بعضی مواقع نیز کمدین از چند دستیار، آکسسوار صحنه، شعبده‌بازی و نمایش‌های جنبی برای تأثیر بیشتر سود می‌برد یا گاهی میکروفونی میان جمعیت می‌فرستد تا بخشی از برنامه را آنها پیش ببرند. استندآپ کمدی مشمول اصول ارتباط چهره‌به‌چهره است و کمدین با ارزیابی عکس‌العمل‌های مخاطبان به طور مرتب خود را تطبیق می‌دهد. حضور مخاطب به قدری مهم است که در اجرای‌ این دست کمدی در تلویزیون یا رادیو، از حضور مخاطب یا افکت‌های صوتی خنده، دست‌زدن و... استفاده می‌شود. سابقه استندآپ کمدی به نوشته‌های آریستوفان و جشن‌های دیونسیوسی در یونان باستان، کمدی دلاآرته، وودویل، بورلسک و لطیفه‌سرایی‌های انقلابی-اجتماعی خیابانی بازمی‌گردد. در غرب استندآپ کمدی به گونه‌ای درآمده که درحال‌حاضر حتی جشنواره و جوایزی دارد.
تلویزیون و رادیو در مقاطعی سعی کردند از این فرم کمدی سود جویند؛ از تکه‌های کمدی مهران مدیری در دهه 70 در تلویزیون تا برنامه‌هایی مانند «صبح جمعه» و برنامه‌های تهیه‌کنندگانی همچون توکل و شیشه‌گران در رادیو. در این فرایند، رادیو به دلیل نوع و ساختار ارتباطش، بسیار موفق‌تر عمل کرد. در تلویزیون تا برنامه‌های «خندوانه» و «دورهمی» استندآپ کمدی موفقی وجود نداشت. اگر گاهی مجری مستعدی با شوخی‌های خود با مخاطب روبه‌رو می‌شد، نمی‌شد آن را استندآپ کمدی نامید. برنامه «خندوانه» در معرفی این فرمت از کمدی نقش بسیار مهمی را عهده‌دار شد و «دورهمی» نیز فرم خاصی از استندآپ را عرضه کرد. البته یکی از دلایل موفقیت این‌دست برنامه‌ها مجموعه‌های «شوخی کردم» و... در فضای خارج از تلویزیون بود که تلویزیون را واداشت تا در برخی ضوابط خود تعدیلی ایجاد کند که البته به گرفتاری‌هایی از نوع دورهمی و... انجامید. جنس و ماهیت کمدی درکل و استندآپ کمدی به‌طور خاص، نقد اجتماعی-سیاسی است که جامعه کم‌طاقت و نقدناپذیر آن را تحمل نمی‌کند. اگر برنامه به نقد مستقیم یا تلویحی هر گروهی اعم از پزشکان تا صنف مبل‌فروش یا رانندگان، پلیس و حتی خلاف‌کاران بپردازد؛ گروهی اعتراض کرده و عده‌ای از معترضان حمایت می‌کنند.
در تاریخ می‌بینیم کسانی مانند جحی، تلخک، کریم‌شیره‌ای، سیاه‌تخت‌حوضی، شیخ کرنا و... همگی با حمایت کسی زنده مانده‌اند، والا طنزشان مرگ محتوم را به دنبال داشت. این تجربه تاریخی درسی دارد و آن، ضرورت وجود چنین فرمتی و حمایت از مجریان آن است. تلویزیون به دلیل نوع مخاطبش نمی‌تواند همیشه جدی، صریح و آقامعلم باشد. گاهی لازم است با زبانی دیگر مثل شوخی و از طریق برهان خلف و به‌رخ‌کشیدن کاستی‌ها، فساد و... صحبت کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.