چه کسی صلاحیت ریاست مرکز پژوهشهای مجلس را دارد؟
نقی آقالو
مجلس شورای اسلامی از ابتدای تشکیل، به دلیل لزوم و اهمیت اظهار نظر کارشناسی از سوی رئیس، هیأترئیسه و نمایندگان حوزههای انتخابیه مختلف کشور، درباره تمامی طرحها و لوایحی که در کمیسیونها و صحن علنی مجلس بررسی میشد، در موارد زیادی از مشاوره متخصصان و کارشناسان برخی حوزهها استفاده میکرد، ولی این بهرهگیری براساس برنامهای مدون و منظم صورت نمیگرفت و بیشتر به تواناییها، قدرت درک، میزان تحصیلات و تخصص نمایندگان مجلس متکی بود.
اما از اواخر سال 1371، هیأترئیسه مجلس به نتیجه درخشانی در طریقه استفاده بهینه منظم و اساسی از دیدگاههای کارشناسان کشور رسید و بهاینترتیب با دستور هیأترئیسه وقت، یک نهاد مستقل، دائمی و سازمانیافته با نام «مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی» بهمنظور ارائه خدمات بهتر و مستمر مطالعاتی به وجود آمد که مراحل قانونی تأسیس آن تا اواسط سال 1374 طول کشید.
در بخش شرح وظایف، هدف از تشکیل این مرکز مهم و استراتژیک پژوهشی و کارشناسی، «انجامدادن طرحهای مطالعاتی و تحقیقاتی به منظور ارائه نظرات کارشناسی و مشورتی به نمایندگان، کمیسیونها و هیأترئیسه مجلس شورای اسلامی» عنوان شده است. این مرکز برای انجام این وظیفه، حوزه عمل گستردهای دارد؛ ازجمله «گردآوری، نقد و تنظیم دیدگاههای محققان و پژوهشگران مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی، دستگاههای اجرائی، نهادها، گروهها و احزاب سیاسی و افکار عمومی درباره نیازهای جامعه» که فقط یکی از بندهای 9گانه شرح وظایف این مرکز را به تصویر میکشد و بهتنهایی نشاندهنده اهمیت و وسعت اختیارات مطالعاتی و ارتباطی با بدنه و مجموعه عظیم پژوهشگران، نویسندگان و حتی روزنامهنگاران کشور است.
این مرکز قرار بوده و هست که به دور از جهتگیریهای خاص سیاسی و بهطور مستقل، دیدگاههای کارشناسان مختلف را در گستره ایران دریافت کند و پس از پردازش و ارزیابی و افزودن دیدگاههای کارشناسان مستقر در مرکز و دفاتر مطالعاتی، به دست نمایندگان مردم بسپارد.
این مرکز همچنین به اسناد و مدارک و اطلاعات گسترده سایر سازمانهای دولتی دسترسی دارد و مصوبات و مذاکرات و اسناد حکومتی سازمانهای دیگر، ازجمله سازمان انرژی اتمی، وزارت اطلاعات و وزارت امور خارجه در آن نگهداری میشود.
البته از همان ابتدا بنا شده که این مرکز، دایره پژوهشهای خود را در حوزههای قانونگذاری و امور مهم و موارد غیرمحرمانه متمرکز کند و البته این نکته، از اهمیت و تأثیرگذاری این مرکز در فضای پژوهشی و کارشناسی کشور نمیکاهد. شورای پژوهشی این مرکز که اختیارات مطالعاتی گستردهای دارد، متشکل از رئیس مرکز، پنج نفر از شخصیتهای علمی و کارشناسی از بین نمایندگان مجلس به انتخاب هیأت امنای مرکز و پنج نفر از پژوهشگران متخصص دارای حداقل مرتبه استادیاری با معرفی رئیس مرکز و تصویب هیأت امناست.
همین مقدار برای نشاندادن اهمیت موضوع کفایت میکند، اما چند نکته مهم در انتخاب رئیس بعدی این مرکز حائز اهمیت است:
1- کار کارشناسی و پژوهشی با جهتگیری مشخص جناحی و سیاسی انس نمیگیرد؛ بنابراین حداقل برای نخستینبار به این نکته توجه شود.
2- این شخص طبق اساسنامه، لازم است از میان صاحبنظران و نخبگان و حتی دانشمندان و استادان انتخاب شود و لفظ و لقب دکتر بهتنهایی کفایت نمیکند، البته گزینه مناسب در خارج از مجلس هم ممکن است.
3- از آنجا که ریاست مرکز، قرار است با بدنه تحصیلکرده و کارشناس کشور مرتبط شود، لازم است مقبولیت علمی و کارشناسی بین پژوهشگران و کارشناسان و سازمانهای پژوهشی کشور داشته باشد.
4- ریاست این مرکز از شرکت در گفتوگوهای رسانهای فقط صداوسیما را برنگزیند و هرازگاهی به سؤالات غیرمحرمانه! هم پاسخ بدهد و بالاخره ارتباط کارشناسان دفاتر مطالعاتی مرکز را با روزنامهنگاران حرفهای برقرار کند.
در پایان چنانچه قرار نشد فرد موردنظر از داخل مجلس انتخاب شود، لااقل به موارد چهارگانه فوق التفات و توجه شود.
مجلس شورای اسلامی از ابتدای تشکیل، به دلیل لزوم و اهمیت اظهار نظر کارشناسی از سوی رئیس، هیأترئیسه و نمایندگان حوزههای انتخابیه مختلف کشور، درباره تمامی طرحها و لوایحی که در کمیسیونها و صحن علنی مجلس بررسی میشد، در موارد زیادی از مشاوره متخصصان و کارشناسان برخی حوزهها استفاده میکرد، ولی این بهرهگیری براساس برنامهای مدون و منظم صورت نمیگرفت و بیشتر به تواناییها، قدرت درک، میزان تحصیلات و تخصص نمایندگان مجلس متکی بود.
اما از اواخر سال 1371، هیأترئیسه مجلس به نتیجه درخشانی در طریقه استفاده بهینه منظم و اساسی از دیدگاههای کارشناسان کشور رسید و بهاینترتیب با دستور هیأترئیسه وقت، یک نهاد مستقل، دائمی و سازمانیافته با نام «مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی» بهمنظور ارائه خدمات بهتر و مستمر مطالعاتی به وجود آمد که مراحل قانونی تأسیس آن تا اواسط سال 1374 طول کشید.
در بخش شرح وظایف، هدف از تشکیل این مرکز مهم و استراتژیک پژوهشی و کارشناسی، «انجامدادن طرحهای مطالعاتی و تحقیقاتی به منظور ارائه نظرات کارشناسی و مشورتی به نمایندگان، کمیسیونها و هیأترئیسه مجلس شورای اسلامی» عنوان شده است. این مرکز برای انجام این وظیفه، حوزه عمل گستردهای دارد؛ ازجمله «گردآوری، نقد و تنظیم دیدگاههای محققان و پژوهشگران مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی، دستگاههای اجرائی، نهادها، گروهها و احزاب سیاسی و افکار عمومی درباره نیازهای جامعه» که فقط یکی از بندهای 9گانه شرح وظایف این مرکز را به تصویر میکشد و بهتنهایی نشاندهنده اهمیت و وسعت اختیارات مطالعاتی و ارتباطی با بدنه و مجموعه عظیم پژوهشگران، نویسندگان و حتی روزنامهنگاران کشور است.
این مرکز قرار بوده و هست که به دور از جهتگیریهای خاص سیاسی و بهطور مستقل، دیدگاههای کارشناسان مختلف را در گستره ایران دریافت کند و پس از پردازش و ارزیابی و افزودن دیدگاههای کارشناسان مستقر در مرکز و دفاتر مطالعاتی، به دست نمایندگان مردم بسپارد.
این مرکز همچنین به اسناد و مدارک و اطلاعات گسترده سایر سازمانهای دولتی دسترسی دارد و مصوبات و مذاکرات و اسناد حکومتی سازمانهای دیگر، ازجمله سازمان انرژی اتمی، وزارت اطلاعات و وزارت امور خارجه در آن نگهداری میشود.
البته از همان ابتدا بنا شده که این مرکز، دایره پژوهشهای خود را در حوزههای قانونگذاری و امور مهم و موارد غیرمحرمانه متمرکز کند و البته این نکته، از اهمیت و تأثیرگذاری این مرکز در فضای پژوهشی و کارشناسی کشور نمیکاهد. شورای پژوهشی این مرکز که اختیارات مطالعاتی گستردهای دارد، متشکل از رئیس مرکز، پنج نفر از شخصیتهای علمی و کارشناسی از بین نمایندگان مجلس به انتخاب هیأت امنای مرکز و پنج نفر از پژوهشگران متخصص دارای حداقل مرتبه استادیاری با معرفی رئیس مرکز و تصویب هیأت امناست.
همین مقدار برای نشاندادن اهمیت موضوع کفایت میکند، اما چند نکته مهم در انتخاب رئیس بعدی این مرکز حائز اهمیت است:
1- کار کارشناسی و پژوهشی با جهتگیری مشخص جناحی و سیاسی انس نمیگیرد؛ بنابراین حداقل برای نخستینبار به این نکته توجه شود.
2- این شخص طبق اساسنامه، لازم است از میان صاحبنظران و نخبگان و حتی دانشمندان و استادان انتخاب شود و لفظ و لقب دکتر بهتنهایی کفایت نمیکند، البته گزینه مناسب در خارج از مجلس هم ممکن است.
3- از آنجا که ریاست مرکز، قرار است با بدنه تحصیلکرده و کارشناس کشور مرتبط شود، لازم است مقبولیت علمی و کارشناسی بین پژوهشگران و کارشناسان و سازمانهای پژوهشی کشور داشته باشد.
4- ریاست این مرکز از شرکت در گفتوگوهای رسانهای فقط صداوسیما را برنگزیند و هرازگاهی به سؤالات غیرمحرمانه! هم پاسخ بدهد و بالاخره ارتباط کارشناسان دفاتر مطالعاتی مرکز را با روزنامهنگاران حرفهای برقرار کند.
در پایان چنانچه قرار نشد فرد موردنظر از داخل مجلس انتخاب شود، لااقل به موارد چهارگانه فوق التفات و توجه شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.