شبنشینی مریخ با ستارگان!
محمدرضا رضائی
در این شبهای بهاری، اگر هنگام غروب خورشید به جنوب شرقی آسمان نگاه کنید، جرم قرمزرنگ و درخشندهای را مشاهده میکنید. این جرم، سیاره مریخ یا بهرام، معروف به سرخفام منظومه شمسی است که با زیبایی هرچه تمامتر، در آسمان شب خودنمایی میکند. اما دلیل درخشندگی خیرهکننده این سیاره چیست؟ مریخ و زمین تقریبا هر دو سال یکبار به نزدیکترین فاصله خود نسبت به هم میرسند که ستارهشناسان به این حالت «مقابله» میگویند. در چنین حالتی، این دو سیاره بهطور متوسط حدود 77میلیون کیلومتر از هم فاصله دارند. بههمیندلیل تقریبا از حدود یک ماه قبل از رویدادن مقابله، درخشندگی مریخ رفتهرفته در آسمان بیشتر میشود و در شب مقابله به اوج خود میرسد و سپس تا کمتر از یک ماه بعد، با فاصلهگرفتن دو سیاره از هم، بهمرور از درخشندگی مریخ در آسمان کاسته خواهد شد. امسال از اواسط اردیبهشت، شاهد افزایش درخشندگی مریخ در آسمان بودیم و در شامگاه دوم خرداد امسال، با قرارگرفتن مریخ در حالت مقابله، این سیاره بهخوبی در آسمان شب و در کنار ماه دیده میشد. مریخ تقریبا تا اواخر خرداد از وضعیت رصدی خوبی برخوردار است و اگر با یک تلسکوپ مناسب به این سیاره نگاه کنید، میتوانید تصویر محوی از عوارض سطحی آن را مشاهده کنید.
درخشندگی مریخ، رویدادی غیرعادی است؟
همانطور که گفته شد، این اتفاق هر دو سال یکبار رخ میدهد و رویداد غیرعادی به شمار نمیرود.
هرچند ممکن است در برخی از مقابلهها نسبت به مقابلههای دیگر، رکورد کاهش فاصله بین زمین و مریخ، در حد چند میلیون کیلومتر شکسته شده و مریخ اندکی درخشندهتر دیده شود منتها در این مواقع، افزایش درخشندگی ظاهری مریخ در حدی نیست که تشخیص آن با چشم غیرمسلح ممکن باشد و اختلاف آن صرفا به کمک ابزارهای رصدی و نورسنجی قابل اندازهگیری است. برای مثال در مقابله سال 1382، مریخ و زمین در فاصله 53 میلیونکیلومتری از هم قرار گرفتند و رکورد بیسابقهای در این زمینه ثبت شد منتها در آن زمان شایعه شده بود مریخ به چنان درخشندگی و بزرگیای میرسد که این سیاره هماندازه ماه در آسمان دیده میشود!
مسافران مریخی
چند ماه قبل از رسیدن مریخ و زمین به حالت مقابله، زمان مناسبی برای پرتاب کاوشگر به مریخ است، زیرا در این حالت، کاوشگر برای سفر به این سیاره کمترین مسافت را طی میکند. فضاپیماهایی که به مریخ پرتاب میشوند، بهطور متوسط حدود هفت ماه طول میکشد تا به هدف خود برسند.
برای مثال در اواخر اسفند سال گذشته، سازمان فضایی اروپا مدارگرد اگزومارس را به مریخ پرتاب کرد. این فضاپیما هماکنون در حال حرکت به سوی این سیاره است و در مهرماه سال جاری به آن خواهد رسید و قرار است جوّ مریخ را با هدف یافتن نشانههایی از فعالیتهای زیستی احتمالی کاوش کند. بههمیندلیل در این شبها هنگام مشاهده مریخ به این نکته توجه کنید که هماکنون یک فضاپیما در راه رسیدن به آن است و درحالحاضر پنج مدارگرد و دو سطحنورد مشغول کاوش سیاره سرخ هستند.
در این شبهای بهاری، اگر هنگام غروب خورشید به جنوب شرقی آسمان نگاه کنید، جرم قرمزرنگ و درخشندهای را مشاهده میکنید. این جرم، سیاره مریخ یا بهرام، معروف به سرخفام منظومه شمسی است که با زیبایی هرچه تمامتر، در آسمان شب خودنمایی میکند. اما دلیل درخشندگی خیرهکننده این سیاره چیست؟ مریخ و زمین تقریبا هر دو سال یکبار به نزدیکترین فاصله خود نسبت به هم میرسند که ستارهشناسان به این حالت «مقابله» میگویند. در چنین حالتی، این دو سیاره بهطور متوسط حدود 77میلیون کیلومتر از هم فاصله دارند. بههمیندلیل تقریبا از حدود یک ماه قبل از رویدادن مقابله، درخشندگی مریخ رفتهرفته در آسمان بیشتر میشود و در شب مقابله به اوج خود میرسد و سپس تا کمتر از یک ماه بعد، با فاصلهگرفتن دو سیاره از هم، بهمرور از درخشندگی مریخ در آسمان کاسته خواهد شد. امسال از اواسط اردیبهشت، شاهد افزایش درخشندگی مریخ در آسمان بودیم و در شامگاه دوم خرداد امسال، با قرارگرفتن مریخ در حالت مقابله، این سیاره بهخوبی در آسمان شب و در کنار ماه دیده میشد. مریخ تقریبا تا اواخر خرداد از وضعیت رصدی خوبی برخوردار است و اگر با یک تلسکوپ مناسب به این سیاره نگاه کنید، میتوانید تصویر محوی از عوارض سطحی آن را مشاهده کنید.
درخشندگی مریخ، رویدادی غیرعادی است؟
همانطور که گفته شد، این اتفاق هر دو سال یکبار رخ میدهد و رویداد غیرعادی به شمار نمیرود.
هرچند ممکن است در برخی از مقابلهها نسبت به مقابلههای دیگر، رکورد کاهش فاصله بین زمین و مریخ، در حد چند میلیون کیلومتر شکسته شده و مریخ اندکی درخشندهتر دیده شود منتها در این مواقع، افزایش درخشندگی ظاهری مریخ در حدی نیست که تشخیص آن با چشم غیرمسلح ممکن باشد و اختلاف آن صرفا به کمک ابزارهای رصدی و نورسنجی قابل اندازهگیری است. برای مثال در مقابله سال 1382، مریخ و زمین در فاصله 53 میلیونکیلومتری از هم قرار گرفتند و رکورد بیسابقهای در این زمینه ثبت شد منتها در آن زمان شایعه شده بود مریخ به چنان درخشندگی و بزرگیای میرسد که این سیاره هماندازه ماه در آسمان دیده میشود!
مسافران مریخی
چند ماه قبل از رسیدن مریخ و زمین به حالت مقابله، زمان مناسبی برای پرتاب کاوشگر به مریخ است، زیرا در این حالت، کاوشگر برای سفر به این سیاره کمترین مسافت را طی میکند. فضاپیماهایی که به مریخ پرتاب میشوند، بهطور متوسط حدود هفت ماه طول میکشد تا به هدف خود برسند.
برای مثال در اواخر اسفند سال گذشته، سازمان فضایی اروپا مدارگرد اگزومارس را به مریخ پرتاب کرد. این فضاپیما هماکنون در حال حرکت به سوی این سیاره است و در مهرماه سال جاری به آن خواهد رسید و قرار است جوّ مریخ را با هدف یافتن نشانههایی از فعالیتهای زیستی احتمالی کاوش کند. بههمیندلیل در این شبها هنگام مشاهده مریخ به این نکته توجه کنید که هماکنون یک فضاپیما در راه رسیدن به آن است و درحالحاضر پنج مدارگرد و دو سطحنورد مشغول کاوش سیاره سرخ هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.