|

دکتر شهین علیایی در گفت‌وگو با «شرق»:

جایگاه کودک لوث شده است

«حقوق کودکان» با دو رخداد عجیب و تلخ دوباره به صدر اخبار بازگشته؛ اگرچه باز‌بودن پرونده ستایش‌ها نشان از آن دارد که جامعه هر روز با زخم تازه‌ای از کودکان، روز خود را شروع می‌کند؛ در بندرعباس و در یک مراسم نمادین، دو کودک خردسال را به عقد یکدیگر درآورده‌‌اند و در يزد، دو کودک را از خیابان برای بازسازی صحنه قتل با خود به خانه مقتول برده‌اند. آیا می‌توان مسئولان این دو برنامه را در نادیده‌گرفتن حقوق کودکان مقصر دانست یا این جامعه است که با نادیده‌انگاری خود، پای کودکان را به هر جا و مکانی باز کرده است؟ دکتر شهین علیایی‌زند، بنیان‌گذار اولین مؤسسه پیشگیری از آزار جنسی کودکان و نوجوانان در خاورمیانه و روان‌شناس کودک در گفت‌وگویی با «شرق» از فردایی که پیش‌روی چنین نسلی قرار گرفته است، اظهار نگرانی می‌کند.

در بندرعباس دو کودک را به صورت نمادین به عقد هم درآورده‌‌اند و در يزد دو کودک خیابانی را به صحنه بازسازی قتل برده‌‌اند؛ واکنش شما به عنوان یک متخصص در این حوزه به این موضوع چیست؟
این اولین‌باری نیست که در استان هرمزگان، به صورت نمادین برای کودکان مراسم ازدواج برگزار می‌شود و احتمالا آخرین‌بار هم نباشد. در مورد حضور آن دو کودک در بازسازی صحنه قتل هم به‌روشنی معلوم است که چنین کاری تا چه حد می‌تواند منافی حقوق کودکان باشد و ضربه‌های جبران‌ناپذیری را به روح و روان آنها وارد کند. اصلا این کودکان چطور از خیابان انتخاب شده‌اند؟ آیا هنوز فکر می‌کنیم حق داریم هر بچه‌ای که در خیابان است را بدون توجه به حقوقش مورد بهره‌برداری قرار دهیم؟ چنین سؤالاتی نه‌فقط در ذهن من که هر روز با این مسائل سروکار دارم مطرح می‌شود بلکه این اذهان عمومی جامعه است که در برابر چنین اخباری، از خود سؤال می‌کند و اغلب بی‌پاسخ می‌ماند.
به ویژگی‌های این کودکان و نوع انتخاب آنها اشاره کردید؛ آیا می‌توان این دو حادثه را نماد وضعیت فعلی جامعه در حوزه کودکان دانست؟
در هر حادثه‌ای از این‌دست، ماهیت بچه‌ها بیش از هر چیز برای من مهم است. به خاطر آورید که در مورد ستایش، چون او به قتل رسید، داستانش به رسانه‌ها راه یافت وگرنه من هر روز بابت تخصصی که دارم ستایش‌های بسیاری را می‌بینم و این مسئله‌ای است که در جامعه ما در حال متداول‌شدن است اما رسانه‌ها کمتر به آن توجه می‌کنند.
خانواده‌ها در این میان چه نقش و جایگاهی دارند؟
طبعا خانواده به‌عنوان نهادی که دیگر در خلأ نیست، از رویدادهای اطراف خود تأثیر می‌گیرد و یکی از مهم‌ترین این رویدادهای اجتماعی، شکسته‌شدن حریم‌ها و حرمت‌هاست. بي‌احترامي به چارچوب‌ها باعث شده که در جامعه ما هیچ‌چیز سر جای خودش قرار نداشته باشد. به عنوان مثال، استفاده از نام مطهر ائمه اطهار به‌عنوان نام بنگاه‌های فسادآفرين و استفاده از پسوند «غیرانتفاعی» برای مدارسی که اقتصاد خانواده‌ها را به چالش کشیده و مروج چشم‌و‌هم‌چشمی و افاده‌فروشی هستند، نشان از وضعیت درونی جامعه ما دارد و در چنین شرایطی، طبیعی است که خانواده هم از این آسیب‌ها بی‌نصیب نماند. اینها مثال‌هایی است از فروپاشی ارزش‌ها و به عنوان یک روان‌شناس خانواده می‌گویم که هنوز نظام خانواده، قدرت خود را به صورت کامل از دست نداده و اگر با آموزش‌های لازم همراه شود، می‌توان به بهبود شرایط آن امیدوار بود.
کودکان قربانیان تمام این صحنه‌ها هستند، آیا می‌شود نقش دیگری هم برای آنها قائل بود؟
تأثیری که خانواده از بی‌چارچوبی جامعه گرفته را می‌توان در اختلال هویتی زن، مرد و کودکِ درون خانواده دید. بچه‌ها را برده‌‌اند سر صحنه قتل، بچه‌ها را برده‌‌اند به مجلس عروسی نمادین، چرا؟ چون در جامعه اي كه هيچ چيز سر جاي خودش نيست، حتی خود بچه هم جایگاه خود را نمی‌داند. جایگاه کودک نه‌فقط در خانواده که حتی در جامعه هم لوث شده است.
با این حساب، این نسل کودکان چه نسلی را تربیت خواهند کرد؟
اگر شرایط امروز این باشد، وای به حال آینده؛ من نگران بچه‌های این بچه‌ها هستم. الگوهای اجتماعی امروز ما فقط روی کودکان تأثیر نمی‌گذارند بلکه چندین نسل را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهند و با این حساب باید پرسید که آیا نگرانی‌ها در مورد فرزندآوری باید تنها محدود به علت‌های اقتصادی باشد؟ بسیاری از خانواده‌هایی که امروز در مقطع باروری هستند، از خود می‌پرسند که قرار است فرزندشان در چه جامعه‌ای بزرگ شود، با کدام تربیت و ارزش رشد کند و مسئولیت فراهم‌کردن زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و روانی پرورش او با کیست؟ وضعيت نمايندگان مجلس جديد معلوم شده اما در حالي كه ما منتظر شنيدن برنامه‌هاي آن‌ها در زمينه خانواده و جامعه هستيم، آن ها در تكاپوي رياست مجلس هستند، ‌‌با این حساب آیا نباید نگران این نسل و نسل‌های آینده بود؟

«حقوق کودکان» با دو رخداد عجیب و تلخ دوباره به صدر اخبار بازگشته؛ اگرچه باز‌بودن پرونده ستایش‌ها نشان از آن دارد که جامعه هر روز با زخم تازه‌ای از کودکان، روز خود را شروع می‌کند؛ در بندرعباس و در یک مراسم نمادین، دو کودک خردسال را به عقد یکدیگر درآورده‌‌اند و در يزد، دو کودک را از خیابان برای بازسازی صحنه قتل با خود به خانه مقتول برده‌اند. آیا می‌توان مسئولان این دو برنامه را در نادیده‌گرفتن حقوق کودکان مقصر دانست یا این جامعه است که با نادیده‌انگاری خود، پای کودکان را به هر جا و مکانی باز کرده است؟ دکتر شهین علیایی‌زند، بنیان‌گذار اولین مؤسسه پیشگیری از آزار جنسی کودکان و نوجوانان در خاورمیانه و روان‌شناس کودک در گفت‌وگویی با «شرق» از فردایی که پیش‌روی چنین نسلی قرار گرفته است، اظهار نگرانی می‌کند.

در بندرعباس دو کودک را به صورت نمادین به عقد هم درآورده‌‌اند و در يزد دو کودک خیابانی را به صحنه بازسازی قتل برده‌‌اند؛ واکنش شما به عنوان یک متخصص در این حوزه به این موضوع چیست؟
این اولین‌باری نیست که در استان هرمزگان، به صورت نمادین برای کودکان مراسم ازدواج برگزار می‌شود و احتمالا آخرین‌بار هم نباشد. در مورد حضور آن دو کودک در بازسازی صحنه قتل هم به‌روشنی معلوم است که چنین کاری تا چه حد می‌تواند منافی حقوق کودکان باشد و ضربه‌های جبران‌ناپذیری را به روح و روان آنها وارد کند. اصلا این کودکان چطور از خیابان انتخاب شده‌اند؟ آیا هنوز فکر می‌کنیم حق داریم هر بچه‌ای که در خیابان است را بدون توجه به حقوقش مورد بهره‌برداری قرار دهیم؟ چنین سؤالاتی نه‌فقط در ذهن من که هر روز با این مسائل سروکار دارم مطرح می‌شود بلکه این اذهان عمومی جامعه است که در برابر چنین اخباری، از خود سؤال می‌کند و اغلب بی‌پاسخ می‌ماند.
به ویژگی‌های این کودکان و نوع انتخاب آنها اشاره کردید؛ آیا می‌توان این دو حادثه را نماد وضعیت فعلی جامعه در حوزه کودکان دانست؟
در هر حادثه‌ای از این‌دست، ماهیت بچه‌ها بیش از هر چیز برای من مهم است. به خاطر آورید که در مورد ستایش، چون او به قتل رسید، داستانش به رسانه‌ها راه یافت وگرنه من هر روز بابت تخصصی که دارم ستایش‌های بسیاری را می‌بینم و این مسئله‌ای است که در جامعه ما در حال متداول‌شدن است اما رسانه‌ها کمتر به آن توجه می‌کنند.
خانواده‌ها در این میان چه نقش و جایگاهی دارند؟
طبعا خانواده به‌عنوان نهادی که دیگر در خلأ نیست، از رویدادهای اطراف خود تأثیر می‌گیرد و یکی از مهم‌ترین این رویدادهای اجتماعی، شکسته‌شدن حریم‌ها و حرمت‌هاست. بي‌احترامي به چارچوب‌ها باعث شده که در جامعه ما هیچ‌چیز سر جای خودش قرار نداشته باشد. به عنوان مثال، استفاده از نام مطهر ائمه اطهار به‌عنوان نام بنگاه‌های فسادآفرين و استفاده از پسوند «غیرانتفاعی» برای مدارسی که اقتصاد خانواده‌ها را به چالش کشیده و مروج چشم‌و‌هم‌چشمی و افاده‌فروشی هستند، نشان از وضعیت درونی جامعه ما دارد و در چنین شرایطی، طبیعی است که خانواده هم از این آسیب‌ها بی‌نصیب نماند. اینها مثال‌هایی است از فروپاشی ارزش‌ها و به عنوان یک روان‌شناس خانواده می‌گویم که هنوز نظام خانواده، قدرت خود را به صورت کامل از دست نداده و اگر با آموزش‌های لازم همراه شود، می‌توان به بهبود شرایط آن امیدوار بود.
کودکان قربانیان تمام این صحنه‌ها هستند، آیا می‌شود نقش دیگری هم برای آنها قائل بود؟
تأثیری که خانواده از بی‌چارچوبی جامعه گرفته را می‌توان در اختلال هویتی زن، مرد و کودکِ درون خانواده دید. بچه‌ها را برده‌‌اند سر صحنه قتل، بچه‌ها را برده‌‌اند به مجلس عروسی نمادین، چرا؟ چون در جامعه اي كه هيچ چيز سر جاي خودش نيست، حتی خود بچه هم جایگاه خود را نمی‌داند. جایگاه کودک نه‌فقط در خانواده که حتی در جامعه هم لوث شده است.
با این حساب، این نسل کودکان چه نسلی را تربیت خواهند کرد؟
اگر شرایط امروز این باشد، وای به حال آینده؛ من نگران بچه‌های این بچه‌ها هستم. الگوهای اجتماعی امروز ما فقط روی کودکان تأثیر نمی‌گذارند بلکه چندین نسل را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهند و با این حساب باید پرسید که آیا نگرانی‌ها در مورد فرزندآوری باید تنها محدود به علت‌های اقتصادی باشد؟ بسیاری از خانواده‌هایی که امروز در مقطع باروری هستند، از خود می‌پرسند که قرار است فرزندشان در چه جامعه‌ای بزرگ شود، با کدام تربیت و ارزش رشد کند و مسئولیت فراهم‌کردن زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و روانی پرورش او با کیست؟ وضعيت نمايندگان مجلس جديد معلوم شده اما در حالي كه ما منتظر شنيدن برنامه‌هاي آن‌ها در زمينه خانواده و جامعه هستيم، آن ها در تكاپوي رياست مجلس هستند، ‌‌با این حساب آیا نباید نگران این نسل و نسل‌های آینده بود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.