تحصیلکردگانِ دستفروش
تأییدی بر زمینخوردگی طرحهای اشتغالزایی
محمدرضا بهزادیان- فعال اقتصادی
در ایران امروز وقتی از بیکاری صحبت میکنیم باید توجه داشته باشیم که در ابتدای صف بیکاران، این تحصیلکردگان کشور هستند که ایستادهاند. بیکاری دانشآموختگان دانشگاهی در ایران به شکلی درآمده است که آنها برای چرخاندن چرخ زندگیشان به پایینترین مشاغل هم روی میآورند. بهطوریکه امروز دیگر شنیدن خبری مثل اینکه بسیاری از دستفروشان جوانانی هستند با تحصیلات عالی، برایمان عجیب نیست. اشتغال تحصیلکردگان به دستفروشی که هیچ نیازی به تخصص ندارد، یک بخش از معضل امروز جوانان ماست. بخش دیگر مشکل هم که معمولا نادیده گرفته میشود، اشتغال این جوانان به مشاغلی است که این مشاغل هیچ ارتباطی با آنچه در دانشگاه آموختهاند، ندارند. این معضلات از چند جهت قابلبررسی است. اما میتوان دلایل را در دو محور اصلی مطرح کرد؛ وضعیت نابسامان آموزشعالی در کشور و طرحهای اقتصادی غیرکارشناسیشده در زمینه ایجاد اشتغال. درباره محور نخست باید گفت متأسفانه گسترش بیرویه دانشگاهها در سطح کشور و عدم توجه به کیفیت آموزشهای ارائهشده توسط این دانشگاهها امروز ما را با معضل تعداد بالای دانشآموخته دانشگاهی در رتبههای کارشناسی و کارشناسیارشد مواجه کرده است. متأسفم که بگویم این دانشآموختگان در مقایسه با همترازان خود در سایر کشورها سطح علمی و توانایی عملی لازم را برای ورود به مشاغل مرتبط با رشتهشان ندارند. در این زمینه تمام تلاشهایی که برخی از آنها از پیش از انقلاب هم آغاز شده، بیثمر بوده است؛ تلاشهایی نظیر ایجاد دفاتر ارتباط دانشگاه با صنایع کوچک و بزرگ یا ایجاد جهاد دانشگاهی یا در اولویت قراردادن هنرستانها و رشتههای کارودانش و... . عدم موفقیت این تلاشها در کشور باعث هدررفتن عمر جوانانی است که اگر قرار باشد کشور به دستاوردی در حوزه اقتصاد برسد، از مهمترین سرمایههاست. اما درباره محور دوم؛ باز هم متأسفم که بگویم نه دولتیهای ما که قوانین را در قالب لایحه به مجلس تقدیم میکنند و نه مجلسیهای ما که قوانين را تصویب میکنند، نگاه جامعی در زمینه ازبینبردن بیکاری ندارند. براساس برنامه چهارم توسعه اقتصادی کشور قرار بود در پایان این برنامه 770هزار شغل ایجاد شود. این در حالی است که دولت محمود احمدینژاد براساس آمار مختلف تنها توانست سالانه 14تا60 هزار شغل ایجاد کند. این آمار وقتی نگرانکننده میشود که بدانیم در دولت اول محمود احمدینژاد طرح اعطای وام سهمیلیونی برای ایجاد اشتغال داده شد؛ طرحی که معتقدم به دست بیکاران واقعی نرسید که حتی اگر رسیده باشد، این تعداد شغل نشان میدهد این طرح بیاثر بوده است. زیرا برای ایجاد اشتغال و مخصوصا بهکارگرفتن جوانان تحصیلکرده اصلاحات گسترده در نظام اقتصادی کشور؛ از سیستم بانکداری گرفته تا ایجاد امنیت اقتصادی توسط قوهقضائیه برای سرمایهداران و سرمایهگذاران نیاز است. بدون اصلاح این موارد وضعیت صنعت، معدن و تجارت کشور زمینگیر خواهد ماند و زمینگیری اقتصاد یعنی تعدیل کارگر و کارمند و جایگزیننکردن کارگر و کارمند جدید. برای پاککردن چهره کشور از جوانان تحصیلکرده بیکار و دستفروش باید زیر بازوی اقتصاد و آموزشعالی کشور را گرفت و از زمین بلندشان کرد.
در ایران امروز وقتی از بیکاری صحبت میکنیم باید توجه داشته باشیم که در ابتدای صف بیکاران، این تحصیلکردگان کشور هستند که ایستادهاند. بیکاری دانشآموختگان دانشگاهی در ایران به شکلی درآمده است که آنها برای چرخاندن چرخ زندگیشان به پایینترین مشاغل هم روی میآورند. بهطوریکه امروز دیگر شنیدن خبری مثل اینکه بسیاری از دستفروشان جوانانی هستند با تحصیلات عالی، برایمان عجیب نیست. اشتغال تحصیلکردگان به دستفروشی که هیچ نیازی به تخصص ندارد، یک بخش از معضل امروز جوانان ماست. بخش دیگر مشکل هم که معمولا نادیده گرفته میشود، اشتغال این جوانان به مشاغلی است که این مشاغل هیچ ارتباطی با آنچه در دانشگاه آموختهاند، ندارند. این معضلات از چند جهت قابلبررسی است. اما میتوان دلایل را در دو محور اصلی مطرح کرد؛ وضعیت نابسامان آموزشعالی در کشور و طرحهای اقتصادی غیرکارشناسیشده در زمینه ایجاد اشتغال. درباره محور نخست باید گفت متأسفانه گسترش بیرویه دانشگاهها در سطح کشور و عدم توجه به کیفیت آموزشهای ارائهشده توسط این دانشگاهها امروز ما را با معضل تعداد بالای دانشآموخته دانشگاهی در رتبههای کارشناسی و کارشناسیارشد مواجه کرده است. متأسفم که بگویم این دانشآموختگان در مقایسه با همترازان خود در سایر کشورها سطح علمی و توانایی عملی لازم را برای ورود به مشاغل مرتبط با رشتهشان ندارند. در این زمینه تمام تلاشهایی که برخی از آنها از پیش از انقلاب هم آغاز شده، بیثمر بوده است؛ تلاشهایی نظیر ایجاد دفاتر ارتباط دانشگاه با صنایع کوچک و بزرگ یا ایجاد جهاد دانشگاهی یا در اولویت قراردادن هنرستانها و رشتههای کارودانش و... . عدم موفقیت این تلاشها در کشور باعث هدررفتن عمر جوانانی است که اگر قرار باشد کشور به دستاوردی در حوزه اقتصاد برسد، از مهمترین سرمایههاست. اما درباره محور دوم؛ باز هم متأسفم که بگویم نه دولتیهای ما که قوانین را در قالب لایحه به مجلس تقدیم میکنند و نه مجلسیهای ما که قوانين را تصویب میکنند، نگاه جامعی در زمینه ازبینبردن بیکاری ندارند. براساس برنامه چهارم توسعه اقتصادی کشور قرار بود در پایان این برنامه 770هزار شغل ایجاد شود. این در حالی است که دولت محمود احمدینژاد براساس آمار مختلف تنها توانست سالانه 14تا60 هزار شغل ایجاد کند. این آمار وقتی نگرانکننده میشود که بدانیم در دولت اول محمود احمدینژاد طرح اعطای وام سهمیلیونی برای ایجاد اشتغال داده شد؛ طرحی که معتقدم به دست بیکاران واقعی نرسید که حتی اگر رسیده باشد، این تعداد شغل نشان میدهد این طرح بیاثر بوده است. زیرا برای ایجاد اشتغال و مخصوصا بهکارگرفتن جوانان تحصیلکرده اصلاحات گسترده در نظام اقتصادی کشور؛ از سیستم بانکداری گرفته تا ایجاد امنیت اقتصادی توسط قوهقضائیه برای سرمایهداران و سرمایهگذاران نیاز است. بدون اصلاح این موارد وضعیت صنعت، معدن و تجارت کشور زمینگیر خواهد ماند و زمینگیری اقتصاد یعنی تعدیل کارگر و کارمند و جایگزیننکردن کارگر و کارمند جدید. برای پاککردن چهره کشور از جوانان تحصیلکرده بیکار و دستفروش باید زیر بازوی اقتصاد و آموزشعالی کشور را گرفت و از زمین بلندشان کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.