|

تقسیم كار دینی و سیاسی در «النهضه»

ناظران تونسی به ایجاد تغییرات جدید در حزب «النهضه» به رهبری «راشد الغنوشی» امیدواری چندانی نشان نمی‌دهند. با وجود اینكه حزب یادشده می‌گوید تصمیم دارد بین عمل اعتقادی و سیاسی تفكیك قائل شود و خود را به یك حزب مدنی تبدیل كند، منتقدان این پرسش را مطرح می‌كنند كه آیا این عمل، شدنی است یا اینكه النهضه در شرایط كنونی دست به مانوری جدید زده است؟
الغنوشی در دهمین كنگره حزب گفت تمایل دارد «دین را از مشاجرات سیاسی جدا كند و مساجد را كاملا از خصومت‌های سیاسی و كاركردهای حزبی مجزا كند».
رئیس حزب النهضه چند روز پیش از برگزاری این كنگره بر سخنانی تأكید كرده بود كه از آن به‌عنوان «انقلاب در النهضه» تعبیر می‌شد؛ اما ناظران می‌گویند آنچه درباره این تغییرات شایع شده بود چیزی جز افكار شخص الغنوشی نیست كه همچنان رهبری خود را بر تمام سطوح این حزب اعمال كرده است. در واقع نیروهای پایین‌دست همچنان از او به‌عنوان شیخ الهام‌بخش و نه یك رئیس حزب مدنی یاد می‌كنند.
«عبدالجلیل بوقره»، تحلیلگر سیاسی تونسی، می‌گوید: «از النهضه به‌عنوان حزبی ایدئولو‍ژیك نمی‌توان انتظار تغییرات زیادی داشت، هرچند رهبرانش پیوسته بر تغییراتی تعیین‌كننده در تاریخ این حزب تأكید كرده‌اند». به گفته این تحلیلگر، حزب النهضه مبتنی بر یك مركزیت تصمیم‌گیری است و تصمیماتش از پایین به بالا نیست، بلكه از بالا به پایین است. در واقع الغنوشی تصمیم می‌گیرد و بقیه از آن اطاعت می‌كنند.
«سمیر بالطیب»، یكی از كارشناسان سیاسی تونس، می‌گوید: «النهضه بعد از این كنگره نیز تغییری نخواهد كرد. این كنگره در واقع چیزی را تفكیك نمی‌كند و چیزی را در درون این حزب به وجود نمی‌آورد، زیرا هر حزبی بر مبنای ایدئولوژی خودش بنا شده است. در درون چنین احزابی معمولا این اصلاح‌طلبان هستند كه در برابر محافظه‌كاران مخالف، تغییرات شكست را تجربه می‌كنند». طرفداران عادی النهضه می‌گویند جدایی عملِ اعتقادی از عمل سیاسی به این معناست كه تشكیلات عظیم حزب به دو كمیته بزرگ تقسیم می‌شود؛ یكی برای كار سیاسی و دیگری برای كار اعتقادی و ارشادی كه به‌صورت تشكیلات سازمانی و مالی (به‌ويژه جمعیت‌های خیریه) اداره می‌شود. در این بین یك رابطه پنهان با كل رهبری حزب وجود خواهد داشت، بنابراین النهضه نمی‌تواند از صفت اسلامی خود كه ریشه در گرایش‌های اخوان‌المسلمین دارد جدا شود.ناظران امور این حزب انتظار دارند شیوه جدید النهضه بتواند ارتباط این حزب را با آنچه در مساجد می‌گذرد قطع كند و در عوض یك بازوی اعتقادی برای این حزب تدارك ببیند كه رهبران تاریخی و معتمدان این حزب آن را هدایت می‌كنند.
به گفته این ناظران، النهضه براي كم‌كردن فشارهای خارجی دست به چنین تغییراتی زده است. از آن گذشته این حزب تلاش می‌كند نگرانی بخش بزرگی از تونسی‌ها را كه درباره مقاصد این حزب و برنامه‌هایش تردید دارند، برطرف كند. شاید حزب قصد دارد به طرفدارانش اطمینان خاطر دهد كه جدایی دین از سیاست تنها تاكتیك مرحله‌ای است كه با ازبین‌رفتن فشارها این مسئله نیز منقضی خواهد شد. هم‌اكنون در درون حزب صداهایی شنیده می‌شود كه به‌شدت از الغنوشی انتقاد می‌كنند و می‌گویند حزب از میراث تاریخی خود فاصله گرفته است.

ناظران تونسی به ایجاد تغییرات جدید در حزب «النهضه» به رهبری «راشد الغنوشی» امیدواری چندانی نشان نمی‌دهند. با وجود اینكه حزب یادشده می‌گوید تصمیم دارد بین عمل اعتقادی و سیاسی تفكیك قائل شود و خود را به یك حزب مدنی تبدیل كند، منتقدان این پرسش را مطرح می‌كنند كه آیا این عمل، شدنی است یا اینكه النهضه در شرایط كنونی دست به مانوری جدید زده است؟
الغنوشی در دهمین كنگره حزب گفت تمایل دارد «دین را از مشاجرات سیاسی جدا كند و مساجد را كاملا از خصومت‌های سیاسی و كاركردهای حزبی مجزا كند».
رئیس حزب النهضه چند روز پیش از برگزاری این كنگره بر سخنانی تأكید كرده بود كه از آن به‌عنوان «انقلاب در النهضه» تعبیر می‌شد؛ اما ناظران می‌گویند آنچه درباره این تغییرات شایع شده بود چیزی جز افكار شخص الغنوشی نیست كه همچنان رهبری خود را بر تمام سطوح این حزب اعمال كرده است. در واقع نیروهای پایین‌دست همچنان از او به‌عنوان شیخ الهام‌بخش و نه یك رئیس حزب مدنی یاد می‌كنند.
«عبدالجلیل بوقره»، تحلیلگر سیاسی تونسی، می‌گوید: «از النهضه به‌عنوان حزبی ایدئولو‍ژیك نمی‌توان انتظار تغییرات زیادی داشت، هرچند رهبرانش پیوسته بر تغییراتی تعیین‌كننده در تاریخ این حزب تأكید كرده‌اند». به گفته این تحلیلگر، حزب النهضه مبتنی بر یك مركزیت تصمیم‌گیری است و تصمیماتش از پایین به بالا نیست، بلكه از بالا به پایین است. در واقع الغنوشی تصمیم می‌گیرد و بقیه از آن اطاعت می‌كنند.
«سمیر بالطیب»، یكی از كارشناسان سیاسی تونس، می‌گوید: «النهضه بعد از این كنگره نیز تغییری نخواهد كرد. این كنگره در واقع چیزی را تفكیك نمی‌كند و چیزی را در درون این حزب به وجود نمی‌آورد، زیرا هر حزبی بر مبنای ایدئولوژی خودش بنا شده است. در درون چنین احزابی معمولا این اصلاح‌طلبان هستند كه در برابر محافظه‌كاران مخالف، تغییرات شكست را تجربه می‌كنند». طرفداران عادی النهضه می‌گویند جدایی عملِ اعتقادی از عمل سیاسی به این معناست كه تشكیلات عظیم حزب به دو كمیته بزرگ تقسیم می‌شود؛ یكی برای كار سیاسی و دیگری برای كار اعتقادی و ارشادی كه به‌صورت تشكیلات سازمانی و مالی (به‌ويژه جمعیت‌های خیریه) اداره می‌شود. در این بین یك رابطه پنهان با كل رهبری حزب وجود خواهد داشت، بنابراین النهضه نمی‌تواند از صفت اسلامی خود كه ریشه در گرایش‌های اخوان‌المسلمین دارد جدا شود.ناظران امور این حزب انتظار دارند شیوه جدید النهضه بتواند ارتباط این حزب را با آنچه در مساجد می‌گذرد قطع كند و در عوض یك بازوی اعتقادی برای این حزب تدارك ببیند كه رهبران تاریخی و معتمدان این حزب آن را هدایت می‌كنند.
به گفته این ناظران، النهضه براي كم‌كردن فشارهای خارجی دست به چنین تغییراتی زده است. از آن گذشته این حزب تلاش می‌كند نگرانی بخش بزرگی از تونسی‌ها را كه درباره مقاصد این حزب و برنامه‌هایش تردید دارند، برطرف كند. شاید حزب قصد دارد به طرفدارانش اطمینان خاطر دهد كه جدایی دین از سیاست تنها تاكتیك مرحله‌ای است كه با ازبین‌رفتن فشارها این مسئله نیز منقضی خواهد شد. هم‌اكنون در درون حزب صداهایی شنیده می‌شود كه به‌شدت از الغنوشی انتقاد می‌كنند و می‌گویند حزب از میراث تاریخی خود فاصله گرفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.