|

آموزش معماران موفق

علی خیابانیان.معمار و مدرس دانشگاه

«هدف از آموزش، بیدارکردن و استقلال فکری است»
یوهان فیشته
سرشت ویژه آموزش عالی «استقلال» آن است. دستوری برای شیوه آموزش، جز آزادی استاد و دانشجو در انتخاب راه‌ورسم آموزش‌دادن و آموزش‌دیدن وجود ندارد، زیرا سرانجام، این رابطه استاد و دانشجوست که امر آموزش را پیش می‌برد. فراهم‌کردن چارچوبی برای امکان انتخاب آزاد این رابطه است که تناقضی به وجود نخواهد آورد. اگر به تعداد دانشگاه‌ها راه‌ورسم و محتوای آموزشی فراهم شود، استادان فضای مناسب خود را خواهند یافت و دانشگاه‌ها نیز استادانی هماهنگ با راه‌ورسم خویش پیدا می‌کنند. اینکه گفته می‌شود شیوه و محتوای آموزشی موجود در مدارس معماری جهان کامل و بدون نقص نیست گرچه به طور مطلق صحیح است، اما در مقایسه، دانشگاه‌های مستقلی که بر پایه آزادی استاد و دانشجو شکل گرفته‌اند به‌نسبت، معماران موفق‌تری آموزش دیده‌اند. مدرسه‌ای موفق خواهد شد که در مقابل تغییرات فرهنگی، فنی و اجتماعی سریع زمانه ما انعطاف‌پذیری بیشتری به خرج دهد. بی‌شک چنین مدرسه‌ای جایی است که هر روز در برنامه‌های خود تجدیدنظر می‌کند.
آموزش‌ همیشه‌ نباید خود را با شرایط‌ و مقتضیات‌ جامعه‌ سازگار کند، بلکه‌ در وهله اول،‌ ضروری‌ است‌ خود را با شرایط‌ و نیازهای‌ دانش‌آموز سازگار کند. آموزش‌ خلاقه‌، در بهترین‌ و کامل‌ترین‌ شکل‌ خود، احساسی‌ از پیش‌بینی‌ به‌ دانش‌آموز اعطا می‌کند؛ به‌ این‌ معنا‌ که‌ محصل‌ با شناخت‌ توانایی‌ها و محدودیت‌های‌ خود، حالتی‌ انعطاف‌پذیر نسبت‌ به‌ جهان‌ پیدا می‌کند؛ به‌ گونه‌ای‌ که‌ قادر است‌ خود و اهدافش‌ را تغییر دهد و در هرلحظه‌، بهترین‌ واکنش‌ ممکن‌ را نشان‌ دهد. پس‌ در آموزش‌ خلاقه‌، فرد به‌شدت‌ در برابر کار و هدفش‌ احساس‌ مسئولیت‌ شخصی‌ می‌کند، زیرا می‌داند بازتاب‌ اعمال‌ او بر شکل‌گیری‌ سرنوشتش‌ تأثیر فراوانی‌ دارد.
استقلال و آزادی عمل در دانشگاه‌ها از آنجا که دست استادان را باز می‌گذارد تا در روند تدریس بهترین و مناسب‌ترین روش‌ها را برگزینند، لاجرم استاد را وامی‌دارد به شناخت بهتر و دقیق‌تری از دانشجویانش برسد و برای اینکه متکلم‌وحده نباشد، هر دانشجویی را با توجه به زمینه توانایی‌ها و استعدادهایش در بخشی از روند تدریس فعال کند. دانشجو نیز در چنین سیستمی فرصت بروز دارد و نه‌تنها از اشتباهات خویش شرمسار نمی‌شود، بلکه با همه گریزپایی احتمالی‌اش، می‌ماند و همراه می‌شود و می‌کوشد تا داشته‌ها و آموخته‌های خویش را هرچه بهتر به رخ بکشد.
در روش تدریس سنتی استاد یا معلم، به‌تنهایی فاعل کلاس است و مطالبی را که از قبل تعیین شده، به‌طور شفاهی در کلاس بیان می‌کند و دانش‌آموزان واکنش چندانی از خود نشان نمی‌دهند. در حقیقت تدریس سنتی وظیفه خود می‌داند حافظه افراد را از معلومات انباشته کند و با افکار بزرگ زینت بخشد! مهم‌ترین و اصلی‌ترین محصول یک سیستم باز و فعال آموزشی، دستاوردها و تولیدات علمی دانشجویان و استادان است که در جریان همکاری و همفکری آنها رخ می‌دهد. ایجاد چنین فرصتی _ هرچند به قیمت شخم‌زدن همه سیستم آموزش عالی و تجهیزات و امکانات آن- ضرورتی انکارناپذیر می‌نماید و به هیچ‌عنوان نمی‌توان نادیده‌اش گرفت. مسئولان و تصمیم‌گیران عرصه آموزش‌عالی و در رده‌های پایین‌تر، خود استادان و دانشجویان با اندکی تأمل درخواهند یافت چگونه سال‌هاست آموزش نادرست در دانشگاه‌ها و شور و اجبار مدرک‌گرایی، سطح فکری و علمی جامعه را تضعیف کرده است.

«هدف از آموزش، بیدارکردن و استقلال فکری است»
یوهان فیشته
سرشت ویژه آموزش عالی «استقلال» آن است. دستوری برای شیوه آموزش، جز آزادی استاد و دانشجو در انتخاب راه‌ورسم آموزش‌دادن و آموزش‌دیدن وجود ندارد، زیرا سرانجام، این رابطه استاد و دانشجوست که امر آموزش را پیش می‌برد. فراهم‌کردن چارچوبی برای امکان انتخاب آزاد این رابطه است که تناقضی به وجود نخواهد آورد. اگر به تعداد دانشگاه‌ها راه‌ورسم و محتوای آموزشی فراهم شود، استادان فضای مناسب خود را خواهند یافت و دانشگاه‌ها نیز استادانی هماهنگ با راه‌ورسم خویش پیدا می‌کنند. اینکه گفته می‌شود شیوه و محتوای آموزشی موجود در مدارس معماری جهان کامل و بدون نقص نیست گرچه به طور مطلق صحیح است، اما در مقایسه، دانشگاه‌های مستقلی که بر پایه آزادی استاد و دانشجو شکل گرفته‌اند به‌نسبت، معماران موفق‌تری آموزش دیده‌اند. مدرسه‌ای موفق خواهد شد که در مقابل تغییرات فرهنگی، فنی و اجتماعی سریع زمانه ما انعطاف‌پذیری بیشتری به خرج دهد. بی‌شک چنین مدرسه‌ای جایی است که هر روز در برنامه‌های خود تجدیدنظر می‌کند.
آموزش‌ همیشه‌ نباید خود را با شرایط‌ و مقتضیات‌ جامعه‌ سازگار کند، بلکه‌ در وهله اول،‌ ضروری‌ است‌ خود را با شرایط‌ و نیازهای‌ دانش‌آموز سازگار کند. آموزش‌ خلاقه‌، در بهترین‌ و کامل‌ترین‌ شکل‌ خود، احساسی‌ از پیش‌بینی‌ به‌ دانش‌آموز اعطا می‌کند؛ به‌ این‌ معنا‌ که‌ محصل‌ با شناخت‌ توانایی‌ها و محدودیت‌های‌ خود، حالتی‌ انعطاف‌پذیر نسبت‌ به‌ جهان‌ پیدا می‌کند؛ به‌ گونه‌ای‌ که‌ قادر است‌ خود و اهدافش‌ را تغییر دهد و در هرلحظه‌، بهترین‌ واکنش‌ ممکن‌ را نشان‌ دهد. پس‌ در آموزش‌ خلاقه‌، فرد به‌شدت‌ در برابر کار و هدفش‌ احساس‌ مسئولیت‌ شخصی‌ می‌کند، زیرا می‌داند بازتاب‌ اعمال‌ او بر شکل‌گیری‌ سرنوشتش‌ تأثیر فراوانی‌ دارد.
استقلال و آزادی عمل در دانشگاه‌ها از آنجا که دست استادان را باز می‌گذارد تا در روند تدریس بهترین و مناسب‌ترین روش‌ها را برگزینند، لاجرم استاد را وامی‌دارد به شناخت بهتر و دقیق‌تری از دانشجویانش برسد و برای اینکه متکلم‌وحده نباشد، هر دانشجویی را با توجه به زمینه توانایی‌ها و استعدادهایش در بخشی از روند تدریس فعال کند. دانشجو نیز در چنین سیستمی فرصت بروز دارد و نه‌تنها از اشتباهات خویش شرمسار نمی‌شود، بلکه با همه گریزپایی احتمالی‌اش، می‌ماند و همراه می‌شود و می‌کوشد تا داشته‌ها و آموخته‌های خویش را هرچه بهتر به رخ بکشد.
در روش تدریس سنتی استاد یا معلم، به‌تنهایی فاعل کلاس است و مطالبی را که از قبل تعیین شده، به‌طور شفاهی در کلاس بیان می‌کند و دانش‌آموزان واکنش چندانی از خود نشان نمی‌دهند. در حقیقت تدریس سنتی وظیفه خود می‌داند حافظه افراد را از معلومات انباشته کند و با افکار بزرگ زینت بخشد! مهم‌ترین و اصلی‌ترین محصول یک سیستم باز و فعال آموزشی، دستاوردها و تولیدات علمی دانشجویان و استادان است که در جریان همکاری و همفکری آنها رخ می‌دهد. ایجاد چنین فرصتی _ هرچند به قیمت شخم‌زدن همه سیستم آموزش عالی و تجهیزات و امکانات آن- ضرورتی انکارناپذیر می‌نماید و به هیچ‌عنوان نمی‌توان نادیده‌اش گرفت. مسئولان و تصمیم‌گیران عرصه آموزش‌عالی و در رده‌های پایین‌تر، خود استادان و دانشجویان با اندکی تأمل درخواهند یافت چگونه سال‌هاست آموزش نادرست در دانشگاه‌ها و شور و اجبار مدرک‌گرایی، سطح فکری و علمی جامعه را تضعیف کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.