|

ترجمه‌ای دیگر از «گتسبی بزرگ»

شاهکاری از قرن بیستم

«در سال‌هایی که جوان‌تر و زودرنج‌تر بودم، پدرم نصیحتی به من کرد که هنوز آن را در ذهنم مرور می‌کنم. پدرم گفته بود: هروقت دیدی که می‌خوای از کسی ایراد بگیری فقط یادت باشه که آدم‌های دنیا همه این موقعیت‌ها رو نداشتن که تو داری. چیزی بیشتر از این نگفته بود، ولی ما همیشه با کمترین کلمات منظورمان را خوب می‌رساندیم، و من می‌فهمیدم که پدرم منظورش خیلی بیشتر از همین یک جمله بوده. در نتیجه، من عادت کرده‌ام که قضاوت‌هایم را توی دلم نگه دارم، و همین خصوصیت باعث شده که باطن عجیب‌وغریب خیلی از آدم‌ها برایم رو بشود و درعین‌حال گرفتار آدم‌های پرچانه کارکشته‌ای هم بشوم ...». این شروع «گتسبی بزرگ» اسکات فیتزجرالد است؛ رمانی مشهور و تاثیرگذار که سال‌ها پیش توسط کریم امامی به فارسی ترجمه شده بود و به‌تازگی ترجمه دیگری از آن توسط رضا رضایی در نشر ماهی منتشر شده است. فیتزجرالد، از مهم‌ترین نویسندگان قرن بیستم آمریکا است که در سال 1896 به دنیا آمد و خیلی زود روی به نوشتن آورد. اولین رمان فیتزجرالد «این سوی بهشت» نام دارد که در سال 1919 نوشته شد و بعد از این مجموعه داستانی از او به چاپ رسید که موجب شهرتش شد. فیتزجرالد در آوریل 1924 کار نوشتن «گتسبی بزرگ» را شروع کرد و یکسال بعد رمانش به چاپ رسید. یک‌ماه بعد از انتشار شاهکار فیتزجرالد، او با همینگوی دیدار کرد که این ملاقات پایه ارتباطی طولانی‌مدت میان این دو نویسنده بزرگ آمریکایی شد. «گتسبی بزرگ» در ابتدا با اقبال زیادی روبه‌رو نشد اما بعد از گذشت چندسال توجه زیادی به این رمان شد و آن را یکی از مهم‌ترین رمان‌های ادبیات آمریکا نام گذاشتند. رضا رضایی در مقدمه‌ای که در ابتدای کتاب نوشته، شرحی از زندگی و آثار فیتزجرالد آورده و در جایی از مقدمه‌اش جمله‌ای از تی.اس.الیوت نقل کرده که به روشنی نشان‌دهنده اهمیت «گتسبی بزرگ» است. الیوت «گتسبی بزرگ» را نخستین گامی دانسته که داستان آمریکایی بعد از هنری جیمز برداشته است و جز او، بسیاری دیگر از نویسندگان و منتقدان مطرح به ستایش این رمان پرداخته‌اند. رضایی در بخش پایانی مقدمه‌اش درباره دلیل ترجمه مجدد این رمان نوشته: «ترجمه هر اثر ادبی شاید نقدی ضمنی بر ترجمه‌های قبلی نیز محسوب شود. من هم به ترجمه شادروان کریم امامی انتقادهایی داشتم و تصورم آن بود (و هست) که در آن ترجمه حق مطلب ادا نشده و خطاهای قابل‌توجهی نیز چه در درک متن اصلی و چه در انتقال معنا به فارسی به چشم می‌خورد- بگذریم از بحث‌های مربوط به سبک یا لحن یا سیاق گفتار و نوشتار و امثال آن. اما با دیدن ترجمه‌هایی که چهل‌واندی‌سال بعد از ترجمه کریم امامی به بازار آمده‌اند، متقاعد شدم که ترجمه کریم امامی در مقایسه با آن‌ها سربلند از کار درآمده است. در ترجمه‌های جدید شاهد خطاها و بدفهمی‌های عجیبی هستیم که کافی بود مترجمان‌شان نگاهی به ترجمه کریم امامی بیندازند تا از آن‌ها اجتناب کنند... در حدود پنجاه‌سال پیش کریم امامی با متن دشواری دست‌وپنجه نرم کرد و از پس آن برنیامد، اما این مترجمان جدید اصلا دست‌وپنجه‌ای نرم نکرده‌اند و هرچه دلشان خواست نوشته‌اند و ناشرانی هم این متن‌ها را «تولید» کرده‌اند و به «بازار» فرستاده‌اند».

«در سال‌هایی که جوان‌تر و زودرنج‌تر بودم، پدرم نصیحتی به من کرد که هنوز آن را در ذهنم مرور می‌کنم. پدرم گفته بود: هروقت دیدی که می‌خوای از کسی ایراد بگیری فقط یادت باشه که آدم‌های دنیا همه این موقعیت‌ها رو نداشتن که تو داری. چیزی بیشتر از این نگفته بود، ولی ما همیشه با کمترین کلمات منظورمان را خوب می‌رساندیم، و من می‌فهمیدم که پدرم منظورش خیلی بیشتر از همین یک جمله بوده. در نتیجه، من عادت کرده‌ام که قضاوت‌هایم را توی دلم نگه دارم، و همین خصوصیت باعث شده که باطن عجیب‌وغریب خیلی از آدم‌ها برایم رو بشود و درعین‌حال گرفتار آدم‌های پرچانه کارکشته‌ای هم بشوم ...». این شروع «گتسبی بزرگ» اسکات فیتزجرالد است؛ رمانی مشهور و تاثیرگذار که سال‌ها پیش توسط کریم امامی به فارسی ترجمه شده بود و به‌تازگی ترجمه دیگری از آن توسط رضا رضایی در نشر ماهی منتشر شده است. فیتزجرالد، از مهم‌ترین نویسندگان قرن بیستم آمریکا است که در سال 1896 به دنیا آمد و خیلی زود روی به نوشتن آورد. اولین رمان فیتزجرالد «این سوی بهشت» نام دارد که در سال 1919 نوشته شد و بعد از این مجموعه داستانی از او به چاپ رسید که موجب شهرتش شد. فیتزجرالد در آوریل 1924 کار نوشتن «گتسبی بزرگ» را شروع کرد و یکسال بعد رمانش به چاپ رسید. یک‌ماه بعد از انتشار شاهکار فیتزجرالد، او با همینگوی دیدار کرد که این ملاقات پایه ارتباطی طولانی‌مدت میان این دو نویسنده بزرگ آمریکایی شد. «گتسبی بزرگ» در ابتدا با اقبال زیادی روبه‌رو نشد اما بعد از گذشت چندسال توجه زیادی به این رمان شد و آن را یکی از مهم‌ترین رمان‌های ادبیات آمریکا نام گذاشتند. رضا رضایی در مقدمه‌ای که در ابتدای کتاب نوشته، شرحی از زندگی و آثار فیتزجرالد آورده و در جایی از مقدمه‌اش جمله‌ای از تی.اس.الیوت نقل کرده که به روشنی نشان‌دهنده اهمیت «گتسبی بزرگ» است. الیوت «گتسبی بزرگ» را نخستین گامی دانسته که داستان آمریکایی بعد از هنری جیمز برداشته است و جز او، بسیاری دیگر از نویسندگان و منتقدان مطرح به ستایش این رمان پرداخته‌اند. رضایی در بخش پایانی مقدمه‌اش درباره دلیل ترجمه مجدد این رمان نوشته: «ترجمه هر اثر ادبی شاید نقدی ضمنی بر ترجمه‌های قبلی نیز محسوب شود. من هم به ترجمه شادروان کریم امامی انتقادهایی داشتم و تصورم آن بود (و هست) که در آن ترجمه حق مطلب ادا نشده و خطاهای قابل‌توجهی نیز چه در درک متن اصلی و چه در انتقال معنا به فارسی به چشم می‌خورد- بگذریم از بحث‌های مربوط به سبک یا لحن یا سیاق گفتار و نوشتار و امثال آن. اما با دیدن ترجمه‌هایی که چهل‌واندی‌سال بعد از ترجمه کریم امامی به بازار آمده‌اند، متقاعد شدم که ترجمه کریم امامی در مقایسه با آن‌ها سربلند از کار درآمده است. در ترجمه‌های جدید شاهد خطاها و بدفهمی‌های عجیبی هستیم که کافی بود مترجمان‌شان نگاهی به ترجمه کریم امامی بیندازند تا از آن‌ها اجتناب کنند... در حدود پنجاه‌سال پیش کریم امامی با متن دشواری دست‌وپنجه نرم کرد و از پس آن برنیامد، اما این مترجمان جدید اصلا دست‌وپنجه‌ای نرم نکرده‌اند و هرچه دلشان خواست نوشته‌اند و ناشرانی هم این متن‌ها را «تولید» کرده‌اند و به «بازار» فرستاده‌اند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.