حكايت بازگشت به 60سال پيش
کامران عدل
در مقاله قبلی، برایتان نوشتم که: «بدون تردید، عکاسان خبری ما، عکاسان خوب و برجستهای هستند. شک نکنید.» بهیاد میآورید این جمله را؟ بعد، شاهد از غیب آمد. دیدید که چه آتشی روشن کردند توی بهارستان؟ تازه، دست و پایشان غل و زنجیر است، وگرنه؟ چه آتشی روشن میکردند، این پدرسوختهها! برگردیم سر بخش پایانی مقالاتمان. حدود 20 بهمن در فکر این بودم که برای سال آینده که مصادف با شصتمین سالگرد شروع کار عکاسیام است، چه بکنم که جالب و منحصربهفرد باشد. بعد از مدتی بهاین فکر افتادم که دوربین آنتیک «زایس ایکون» فانوسی عهد شاهوزوزک را از توی نفتالین دربیاورم و ببینم در چه حالی است. اوضاعش خوب بود. فقط، احتیاج بهیک سرویس و روغنکاری داشت. بردمش پیش «قاسمی». او هم آن را سپرد بهیکی از تعمیرکارهای«پیردیر» و آن را سرویس کردند. بعد نوبت فیلم شد. با«مهدی تقوی» تماس گرفتم. گفت تحریم هستیم و هشت ماهی هست که فیلم وارد ایران نشده است. خواستم سفارش بدهم، دیدم قیمت آن سر بهفلک میزند. ولی یک خبر خوب بهمن داد و گفت تا آخر اسفند 200 حلقه فیلم وارد خواهد کرد و قیمت آن در حدود 12000 تومان است. گفتم صدحلقه میخواهم که میشود 800 عکس.
تصمیم دارم که از بعضی موضوعات آنتیک عکاسی کنم و آنها را بههمان سبک قدیم که حاشیه عکسها«دالبر» بودند، بهنمایش بگذارم. طبیعتا، چون این دوربین، همهچیزش دستی است، نوع نگاه نیز تغییر میکند. زوم در کار نیست، پس باید خودت عقب جلو بروی. ویزور دوربین جداست وParallax دارد. پس برای کادربندی، باید مواظب فاصله بالای تصویر بود. تنظیم فاصله اتوماتیک نیست و باید آن را متر کنی و بعد روی دوربین پیاده کنی و نورسنجی دستی انجام دهی و بعد آن را روی دوربین پیاده کنی... بهقول امروزیها: «پوست ات كنده» میشود تا یک عکس بگیری. ولی خب، این جریان باعث شد که نوع نگاه خودم را از Snap shot بهنگاه 60 سال پیش تغییر دهم. کار سختی نبود. در این میان، آقای حامدی از مجله «تندیس» با من تماس گرفتند و گفتند که مایل هستند عکس بنده را بگذارند روی جلد شماره آینده. دروغ خواهم گفت که اگر بگویم... اِه من؟ ... نه، خیلی هم خوشحال شدم. به من گفتند که مایل هستم چه کسی برایم بنویسد؟ خوب، سالیان زیادی است که امید روحانی را میشناسم و حتی، رفتوآمد خانوادگی داریم. سر
امید روحانی خیلی شلوغ است، ولی خوب متنی نوشت. بدون آنکه با من حرفی بزند، مقالهای در چهار بخش نوشت که بخش سوم آن را در زیر برایتان میآورم: کامران عدل یک عکاس است، نه فقط یک تصویرساز. با همه تکنولوژیهای جدید، دوربینهای جدید، دوربینهای تازه، فناوری دیجیتال، برنامهریزیهای کامپیوتری، فتوشاپ و همه این تمهیدها آشناست و در بعضی حتی خبره. اما نکته جذاب، مهم، کلیدی در فهم کار او درک این نکته است که با همه این دستاوردها و آشناییاش با هنر جدید «تصویرسازی»، رفتارش و نگاهش بههمه این شیوههای جدید، رفتاری بهشیوه آنالوگ است. او بهدیجیتالی شدن نگاهی آنالوگ دارد. بهنظر میرسد بهطور مداوم بهما - منقدها، مخاطبان و... - هشدار میدهد که هنوز ظرفیت بالقوه عکاسی بالفعل نشده است. در واقع، ما هنوز نتوانستهایم همه ظرفیتهای عکس و عکاسی را کشف کنیم. نمایشگاههایش در دهه گذشته در پی اثبات همین حکم است؛ که اگر دیجیتالی هنری جدید است و باید زیباییشناسی جدیدی برایش وضع شود، عکاسی اما هنوز پابرجا و برقرار است و هنوز بسیار پرامکان و پر از ظرفیت و ظرافت و کشف و بازنمایی. جالب است، که ما هر دو، در باره عکاسی آنالوگ فکر
میکردیم. این همه دور، ولی نزدیک. احساس خوبی دارم از این بازگشت بهعقب. همه دوربینهای قدیمی را درآوردهام و مثل موزهها دادهام یک جعبه از پلکسیگلاس برای آنها درست کنند. هاسلبلادها را هم میدهم بهسرویس که با آنها هم یکسری عکس بگیرم. از بدشانسی، در این میان فیلمها بهتهران رسیدهاند. مبلغی که من برای این فیلمها کنار گذاشته بودم 000/200/1 تومان بود، ولی با نرخ جدید دلار، برای صد حلقه فیلم، باید 000/800/1 تومان بدهم. مجبورم که کمتر عکاسی کنم. در این میان، یکی از شاگردانم بهمن اطلاع داد که 40 حلقه فیلم تاریخگذشته دارد. آنها را تست خواهم کرد و با آنها عکس خواهم گرفت. خوشبختانه با تکنیکهای جدید، میتوانم مشکل را برطرف کنم. برنامههای جالبی دارم، در آستانه 72 سالگی، احساس میکنم که به 60 سال پیش برگشتهام. جوان شدهام. با آنکه در تمام 24 ساعت با آن زندگی میکنم، ولی دلم برای عکاسی تنگ شده است. خیلی هم تنگ شده است. بهامید فروردین 1393.
در مقاله قبلی، برایتان نوشتم که: «بدون تردید، عکاسان خبری ما، عکاسان خوب و برجستهای هستند. شک نکنید.» بهیاد میآورید این جمله را؟ بعد، شاهد از غیب آمد. دیدید که چه آتشی روشن کردند توی بهارستان؟ تازه، دست و پایشان غل و زنجیر است، وگرنه؟ چه آتشی روشن میکردند، این پدرسوختهها! برگردیم سر بخش پایانی مقالاتمان. حدود 20 بهمن در فکر این بودم که برای سال آینده که مصادف با شصتمین سالگرد شروع کار عکاسیام است، چه بکنم که جالب و منحصربهفرد باشد. بعد از مدتی بهاین فکر افتادم که دوربین آنتیک «زایس ایکون» فانوسی عهد شاهوزوزک را از توی نفتالین دربیاورم و ببینم در چه حالی است. اوضاعش خوب بود. فقط، احتیاج بهیک سرویس و روغنکاری داشت. بردمش پیش «قاسمی». او هم آن را سپرد بهیکی از تعمیرکارهای«پیردیر» و آن را سرویس کردند. بعد نوبت فیلم شد. با«مهدی تقوی» تماس گرفتم. گفت تحریم هستیم و هشت ماهی هست که فیلم وارد ایران نشده است. خواستم سفارش بدهم، دیدم قیمت آن سر بهفلک میزند. ولی یک خبر خوب بهمن داد و گفت تا آخر اسفند 200 حلقه فیلم وارد خواهد کرد و قیمت آن در حدود 12000 تومان است. گفتم صدحلقه میخواهم که میشود 800 عکس.
تصمیم دارم که از بعضی موضوعات آنتیک عکاسی کنم و آنها را بههمان سبک قدیم که حاشیه عکسها«دالبر» بودند، بهنمایش بگذارم. طبیعتا، چون این دوربین، همهچیزش دستی است، نوع نگاه نیز تغییر میکند. زوم در کار نیست، پس باید خودت عقب جلو بروی. ویزور دوربین جداست وParallax دارد. پس برای کادربندی، باید مواظب فاصله بالای تصویر بود. تنظیم فاصله اتوماتیک نیست و باید آن را متر کنی و بعد روی دوربین پیاده کنی و نورسنجی دستی انجام دهی و بعد آن را روی دوربین پیاده کنی... بهقول امروزیها: «پوست ات كنده» میشود تا یک عکس بگیری. ولی خب، این جریان باعث شد که نوع نگاه خودم را از Snap shot بهنگاه 60 سال پیش تغییر دهم. کار سختی نبود. در این میان، آقای حامدی از مجله «تندیس» با من تماس گرفتند و گفتند که مایل هستند عکس بنده را بگذارند روی جلد شماره آینده. دروغ خواهم گفت که اگر بگویم... اِه من؟ ... نه، خیلی هم خوشحال شدم. به من گفتند که مایل هستم چه کسی برایم بنویسد؟ خوب، سالیان زیادی است که امید روحانی را میشناسم و حتی، رفتوآمد خانوادگی داریم. سر
امید روحانی خیلی شلوغ است، ولی خوب متنی نوشت. بدون آنکه با من حرفی بزند، مقالهای در چهار بخش نوشت که بخش سوم آن را در زیر برایتان میآورم: کامران عدل یک عکاس است، نه فقط یک تصویرساز. با همه تکنولوژیهای جدید، دوربینهای جدید، دوربینهای تازه، فناوری دیجیتال، برنامهریزیهای کامپیوتری، فتوشاپ و همه این تمهیدها آشناست و در بعضی حتی خبره. اما نکته جذاب، مهم، کلیدی در فهم کار او درک این نکته است که با همه این دستاوردها و آشناییاش با هنر جدید «تصویرسازی»، رفتارش و نگاهش بههمه این شیوههای جدید، رفتاری بهشیوه آنالوگ است. او بهدیجیتالی شدن نگاهی آنالوگ دارد. بهنظر میرسد بهطور مداوم بهما - منقدها، مخاطبان و... - هشدار میدهد که هنوز ظرفیت بالقوه عکاسی بالفعل نشده است. در واقع، ما هنوز نتوانستهایم همه ظرفیتهای عکس و عکاسی را کشف کنیم. نمایشگاههایش در دهه گذشته در پی اثبات همین حکم است؛ که اگر دیجیتالی هنری جدید است و باید زیباییشناسی جدیدی برایش وضع شود، عکاسی اما هنوز پابرجا و برقرار است و هنوز بسیار پرامکان و پر از ظرفیت و ظرافت و کشف و بازنمایی. جالب است، که ما هر دو، در باره عکاسی آنالوگ فکر
میکردیم. این همه دور، ولی نزدیک. احساس خوبی دارم از این بازگشت بهعقب. همه دوربینهای قدیمی را درآوردهام و مثل موزهها دادهام یک جعبه از پلکسیگلاس برای آنها درست کنند. هاسلبلادها را هم میدهم بهسرویس که با آنها هم یکسری عکس بگیرم. از بدشانسی، در این میان فیلمها بهتهران رسیدهاند. مبلغی که من برای این فیلمها کنار گذاشته بودم 000/200/1 تومان بود، ولی با نرخ جدید دلار، برای صد حلقه فیلم، باید 000/800/1 تومان بدهم. مجبورم که کمتر عکاسی کنم. در این میان، یکی از شاگردانم بهمن اطلاع داد که 40 حلقه فیلم تاریخگذشته دارد. آنها را تست خواهم کرد و با آنها عکس خواهم گرفت. خوشبختانه با تکنیکهای جدید، میتوانم مشکل را برطرف کنم. برنامههای جالبی دارم، در آستانه 72 سالگی، احساس میکنم که به 60 سال پیش برگشتهام. جوان شدهام. با آنکه در تمام 24 ساعت با آن زندگی میکنم، ولی دلم برای عکاسی تنگ شده است. خیلی هم تنگ شده است. بهامید فروردین 1393.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.