|

کارکرد سیاسی یک سازمان تخصصی در 8‌ سال گذشته

میدان‌داری سیاست در عرصه میراث

صدرا محقق

سازمان میراث‌فرهنگی‌، گردشگری و صنایع دستی از اولین روزهایی که محمود احمدی‌نژاد، ریاست‌جمهوری ایران را در دست گرفت، به نهاد محبوبی برای او و نزدیک‌ترین یارانش بدل شد. انتصاب اسفندیار رحیم‌مشایی، به‌عنوان رییس این سازمان در دولت نهم، نشانه‌ای از همین نگاه ویژه بود. با این حال این سازمان تخصصی در خلال هشت‌سالی که در دست دوستان احمدی‌نژاد و مشایی بود سرگذشت عجیبی را متحمل شد. در دو دولت نهم و دهم به ترتیب اسفندیار رحیم‌مشایی، حمید بقایی، روح‌الله احمد‌زاده‌کرمانی، حسن موسوی و محمد شریف ملک‌زاده بر صندلی ریاست آن تکیه زدند. اگر بخواهیم همه این پنج نفر را در یک ویژگی مشترک بدانیم بدون تردید این ویژگی غیر از نزدیکی بسیار به رییس دولت، خلق حاشیه برای این سازمان بود. به‌گونه‌ای که در اوایل سال 90، تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی این سازمان را حیاط خلوت «جریان انحرافی» (نامی که محافظه‌کاران روی نزدیکان دولت گذاشته‌اند) نامیدند. خالق اولین حاشیه‌ها برای سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری هم مشایی بود. او در اولین سال ریاست خود بر این سازمان در سفری به ترکیه با حضور در یک نمایشگاه گردشگری به تماشای برنامه‌ای که گفته شد رقص زنان است، نشست، عکس‌ها و فیلم حضور او در این جلسه بلافاصله به ایران مخابره شد و بحث‌های تندی را علیه‌اش برانگیخت. اگرچه پس از آن مشایی در گفت‌وگویی با فارس در پاسخ به این سوال: «در فیلمی که منتشر شده شما در زمان رقص، حضور دارید؟» اینگونه پاسخ داد: «من اول آن هستم ولی نمی‌دانستم که چیه. همان موقع دبیرکل سازمان کنفرانس‌اسلامی هم کنار من نشسته بود، مجلس لهو و لعب خصوصی که نبود. وقتی هم می‌رقصند در ادامه حضور نداریم.»
با وجود این اما حاشیه‌های این برنامه تا مدت‌ها بحث روز رسانه‌ها و فضای سیاسی بود. البته حاشیه‌های مشایی به همین برنامه رقص ختم نشد، کمی بعد او از دوستی با مردم اسراییل سخن گفت و این‌بار هم حاشیه‌ساز شد و واکنش‌های زیادی را در پی داشت. در همان مدت که سازمان مشغول پاسخگویی و رفع و رجوع فشارهای ناشی از این مباحث بود، میراث تاریخی کشور هم در حال آسیب‌دیدن بود. مرمت آرامگاه کوروش که به تعبیر بسیاری از کارشناسان، غیرکارشناسی و ‌آسیب‌زا بود در همان دوره انجام شد، تخریب بسیاری از آثار تاریخی مهم در خوزستان، فارس و اصفهان در همین دوره به وقوع پیوست و ممنوع‌المصاحبه‌شدن کارشناسان سازمان در همین دوره رقم خورد. پس از برآمدن دولت دهم مشایی با همه حاشیه‌هایش از سازمان رفت، اما جای خود را به قائم مقامش حمید بقایی داد، او از سال‌88 تا اردیبهشت‌90 رییس سازمان بود. در این مدت بقایی همان راهی را رفت که رییسش رفته بود. تخریب‌های آثار تاریخی در دوره بقایی هم ادامه یافت، اما او مشغول کار خودش بود. یکی از عجیب‌ترین اقدامات او در سازمان انتصاب آزاده اردکانی به ریاست موزه ملی ایران بود، اردکانی دانش‌آموخته میکروب‌شناسی از دانشگاه آزاد بود و پیش از آن در نشریه پارسه و وب‌سایت میراث آریا وابسته به سازمان میراث‌فرهنگی مشغول به کار بود. بقایی علاوه بر این بر‌اساس دستور محمود احمدی‌نژاد برای خلوت‌کردن تهران سازمان میراث را به تعبیر کارشناسان تکه‌پاره کرد و هر بخش آن را به یک استان فرستاد، صنایع دستی به اصفهان، پژوهشکده میراث به فارس و... این جابه‌جایی هم انتقادات بسیاری را در پی داشت تا اینکه در نهایت و پس از رفتن او دستور لغو آن به صورت بی‌سر و صدا صادر شد. اما در این مدت بسیاری از کارشناسان خانه‌نشین شده و ارتباط خود را با سازمان قطع کرده بودند. یکی دیگر از شاخص‌های دوره حضور بقایی در سازمان جوابیه‌های روابط‌عمومی او به رسانه‌ها بود، به‌گونه‌ای که در آن دوران در هر پنج روز یک جوابیه تند با ادبیاتی عجیب برای اخبار رسانه‌ها ارسال می‌شد.
در نهایت اما با شدت‌گرفتن انتقادات از مشایی و بقایی او از سازمان رفت و با بر‌عهده‌گرفتن سمت معاون اجرایی یک گام به احمدی‌نژاد نزدیک‌تر شد، جایش را هم به روح‌الله احمد‌زاده‌کرمانی داد. احمد‌زاده جوان پیش از آن استاندار فارس بود و در مدت استانداری‌اش انتقادات و حاشیه‌های بسیاری را به وجود آورد. به‌گونه‌ای که احمد جنتی رییس شورای نگهبان در یکی از خطبه‌های نماز‌جمعه بر علیه او موضع‌گیری کرد. احمد‌زاده که به میراث آمد گروهی از یاران و همکارانش در فارس را که اغلبشان مدیرانی جوان و با میانگین سنی زیر 40 سال بودند، بدون آنکه هیچ‌گونه تخصصی در زمینه گردشگری داشته باشند به سازمان میراث آورد و به سمت‌های مختلف گمارد. ماندن احمد‌زاده و دوستانش در میراث اما دوامی نداشت و کمتر از هشت‌ماه بعد به یکباره از سمت خود استعفا داد و همه دوستانش هم با او رفتند. بی‌ثباتی در بخش مدیریتی سازمان تخصصی‌ای چون میراث فرهنگی و گردشگری عملا از هر اقدام ماندگار و تاثیرگذاری جلوگیری می‌کرد.
بعد از او نوبت به حسن موسوی رسید، موسوی از نزدیک‌ترین افراد به مشایی و هم‌ولایتی او بود. با آمدن او بار دیگر مدیران سابق میراث در دوره دولت نهم و زمان ریاست مشایی به سازمان برگشتند. موسوی با آمدنش شعار ورود 5/7میلیون گردشگر را برای سال 91، راه‌اندازی تلویزیون گردشگری و لغو روادید با
60 کشور جهان را در دستور اصلی کار قرار داد و در مدتی که بود تبلیغات بسیاری برای آن انجام داد. با این حال ماندنش در این سازمان نه به پایان سال‌91 رسید و نه به تحقق شعارهایی که داده بود. اینگونه شد که حسن موسوی از سازمان به پاستور رفت و سمت قبلی مشایی یعنی ریاست دفتر محمود احمدی‌نژاد را عهده‌دار شد. پس از موسوی نوبت به محمد شریف ملک‌زاده رسید. او قبل از آنکه به این سازمان بیاید به اندازه کافی حاشیه داشت. ریاستش بر شورایعالی ایرانیان خارج از کشور، معاونت دو، سه‌روزه‌اش در وزارت امور خارجه، بازداشت و به زندان‌افتادنش همه و همه بحث‌ها و جنجال‌های بسیاری درست کرده بود. با این همه دولت بی‌توجه به همه این حاشیه‌ها، ریاست سازمان میراث فرهنگی را به دست او سپرد تا شعارهایی که موسوی داده بود را ادامه دهد. با این همه سال 91 تمام شد، دو ماهی از 92 هم گذشته است، نه آمار گردشگران ورودی سال 91 اعلام شد، بحث تلویزیون گردشگری کاملا فراموش شد و لغو روادید هم همچنین. در عوض اما سازمان این روزها بدل شده است به یک ستاد انتخاباتی، میتینگ‌واره آزادی، صحبت‌ها پیرامون بهار و گفته‌هایی که یکی در میان تکذیب و تایید می‌شود و اینها بخشی از عملکردهای ملک‌زاده در این دوره بوده است. مباحثی که هر کدام حاشیه‌های بسیاری را بر ساختار سازمان میراث بار کرده است. در همه این دوره‌ها اما آنچه بیش از همه آسیب دید ساختار تخصصی سازمان میراث فرهنگی بود؛ سازمانی که کارشناسان و متخصصانش در آمد و شد مدیران ناپایدار و حاشیه‌هایی که برای آن ایجاد شده، از انجام کار پژوهشی، یا کاوش و مرمت در زمینه باستان‌شناسی در زمینه میراث، اقدامات درخور و تخصصی در زمینه گردشگری و صنایع دستی محروم مانده و فقط گوش به زنگ تغییرات مدیریتی هستند، با این امید که آیا حاشیه‌ها را پایانی هست؟
----------------------------------------------------------------
جن و بسم‌الله
محمد بهشتی ‌. رییس اسبق میراث فرهنگی
موضوع میراث یکی از ویژگی‌هایی که دارد نسبتش با سیاست است که باید از آن به تعبیر «جن و بسم‌الله» یاد کرد. هر وقت پای سیاست به داخل حوزه تخصصی میراث فرهنگی باز شده، چه له و چه علیه آن برای سازمان میراث فرهنگی خطرساز بوده است چراکه این حوزه بسیار تخصصی و پیچیده است و عمل در آن باید مبتنی بر موارد علمی باشد. به‌خصوص از جنبه حفاظتی که باید از میراث تاریخی کشور حفاظت شود به گونه‌ای که علاوه بر اینکه پاسخگوی نیازهای امروزی باشد، باید برای قرن‌های بعد نیز پاسخ داشته باشد چراکه افق حوزه میراث قرنی است و باید در آن خیلی بااحتیاط عمل کرد که بتوان حاصل کار را به صورتی علمی به مقصد رساند. من همیشه درباره کار میراث فرهنگی مثال می‌زدم که این بخش مانند بار شیشه است و بار شیشه در زدوخوردهای سیاسی بدون توجه به اینکه به نفع یا ضرر چه کسی باشد، برای آن خطرساز است. متاسفانه در دو دوره ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد سازمان به‌خصوص در بخش میراث به جای انجام وظایف تخصصی به کانون فعل و انفعالات سیاسی بدل شده است، به‌ویژه آنکه هم‌اکنون به ستاد انتخاباتی تبدیل شده و این بدترین حالت برای میراث است. روزگاری باید بررسی شود که این صدمات و آسیب‌ها چه تاثیراتی بر ساختار این سازمان داشته، چراکه این صدمات غیرقابل جبران است و خسارت آن را نسل‌های بعد خواهند دید. در رابطه با اینکه چرا این دولت سازمان میراث فرهنگی را به عنوان پایگاه اصلی اقدامات سیاسی خود برگزیده است، نیز من معتقدم با توجه به ادغام آن با حوزه گردشگری و امکانات و بودجه‌های کلانی که دارد، چنین تصمیمی اتخاذ شده است.
موضوع میراث یکی از ویژگی‌هایی که دارد نسبتش با سیاست است که باید از آن به تعبیر «جن و بسم‌الله» یاد کرد. هر وقت پای سیاست به داخل حوزه تخصصی میراث فرهنگی باز شده، چه له و چه علیه آن برای سازمان میراث فرهنگی خطرساز بوده است چراکه این حوزه بسیار تخصصی و پیچیده است و عمل در آن باید مبتنی بر موارد علمی باشد. به‌خصوص از جنبه حفاظتی که باید از میراث تاریخی کشور حفاظت شود به گونه‌ای که علاوه بر اینکه پاسخگوی نیازهای امروزی باشد، باید برای قرن‌های بعد نیز پاسخ داشته باشد چراکه افق حوزه میراث قرنی است و باید در آن خیلی بااحتیاط عمل کرد که بتوان حاصل کار را به صورتی علمی به مقصد رساند. من همیشه درباره کار میراث فرهنگی مثال می‌زدم که این بخش مانند بار شیشه است و بار شیشه در زدوخوردهای سیاسی بدون توجه به اینکه به نفع یا ضرر چه کسی باشد، برای آن خطرساز است. متاسفانه در دو دوره ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد سازمان به‌خصوص در بخش میراث به جای انجام وظایف تخصصی به کانون فعل و انفعالات سیاسی بدل شده است، به‌ویژه آنکه هم‌اکنون به ستاد انتخاباتی تبدیل شده و این بدترین حالت برای میراث است. روزگاری باید بررسی شود که این صدمات و آسیب‌ها چه تاثیراتی بر ساختار این سازمان داشته، چراکه این صدمات غیرقابل جبران است و خسارت آن را نسل‌های بعد خواهند دید. در رابطه با اینکه چرا این دولت سازمان میراث فرهنگی را به عنوان پایگاه اصلی اقدامات سیاسی خود برگزیده است، نیز من معتقدم با توجه به ادغام آن با حوزه گردشگری و امکانات و بودجه‌های کلانی که دارد، چنین تصمیمی اتخاذ شده است.
------------------------------------------------------------
خواب سازمان
مهدی رهبر ‌. باستان‌شناس
آسیب‌های سیاسی شدن سازمان میراث برای آثار تاریخی‌اظهرمن‌الشمس است، من از زمانی که آقای بقایی به واسطه مسایل غیرتخصصی خانم اردکانی را به عنوان رییس موزه ملی انتخاب کرد، اعتراض کرده بودم، چراکه مشخص بود با این شیوه سازمان به بیراهه می‌رود. در گفت‌وگویی با یکی از رسانه‌ها گفتم که عدم استفاده از تخصص در هیچ‌جایی از دنیا رایج نیست که یک فرد میکروب‌شناس را بگذارند رییس موزه ملی. موزه‌های ملی در همه جای دنیا افتخار و موجب فخر آن کشورها هستند اما این اتفاق در کشور ما افتاد. به غیراز این میراث فرهنگی را تکه‌پاره و به استان‌ها منتقل کردند؛ این انتقال هزینه‌های بسیاری را به سازمان و بیت‌المال وارد کرد، برخی از کارکنان و کارشناسان سازمان را دچار مشکلات خانوادگی کرد. همه جای سازمان آسیب دیده است، بیشتر از همه اینکه وقتی پژوهشکده باستان‌شناسی را منتقل کردند به دیگر استان‌ها و دوباره آن را برگرداندند، آنها را در یک نیم‌طبقه جا دادند، در حالی که کارشناس باید با فراغ بال و خیال راحت کار و پژوهش کند. سیاسی شدن سازمان میراث فرهنگی قبل از دولت‌های آقای احمدی‌نژاد رایج نبود، حتی در زمان جنگ که کشور در شرایط ویژه و خاصی بود، اگرچه کار پژوهشی و تخصصی نمی‌شد اما چنین گرفتاری‌هایی نبود، یعنی سازمان میراث فرهنگی با همه سختی‌ها و مشقت‌هایی که کشور با آن دست به گریبان بود، اما چنین حال و روزی را تجربه نکرد. امروزه با وجود اینکه کشور آرامش دارد اما تمام کارها و وظایف تخصصی سازمان خوابیده است، پژوهش‌ها تعطیل شده و اقدام درخوری انجام نمی‌شود.
------------------------------------------------------------
آمار غیر‌واقعی
اردشیر اروجی ‌. کارشناس گردشگری
در حقیقت سازمان میراث فرهنگی، باید یک سازمان تخصصی باشد تا بتواند به کار خودش ادامه دهد، چه در بحث میراث و چه در مباحث گردشگری و صنایع دستی، اما الان جنبه‌های سیاسی در این سازمان بر جنبه‌های تخصصی غلبه کرده و این به ضرر این سه حوزه شده است. در حوزه گردشگری که بخشی است کاملا تخصصی و مبتنی بر بازاریابی و بازرگانی باید کارهایی عمیق و بهنگام انجام شود. اگر ما به صورت واقعی با گردشگری مواجه نشویم و آمارها و شناخت دقیقی از وضعیت نداشته باشیم، نتایج کار وخیم خواهد شد، مثل همین چیزی که هم‌اکنون با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. بسیاری از آمارهایی که در این سال‌ها توسط دولتی‌ها اعلام می‌شود و بیشتر جنبه سیاسی و تبلیغاتی داشته است، متخصصان این عرصه را به اشتباه و سرمایه‌گذاران را به مشکل انداخته است. بسیاری از سرمایه‌گذاران با دلخوش کردن به این آمار به این عرصه ورود کرده‌اند اما برخلاف وعده‌ها بانک‌ها تسهیلات لازم را نداده‌اند، چون کارشناسان بانک بررسی کرده و دیده‌اند که سرمایه‌گذاری در این بخش برگشت مالی ندارد و به همین دلیل از ارایه تسهیلات به این عرصه خودداری کرده‌اند. بخش گردشگری نیازمند مساله مهم دیگری هم هست، در این عرصه نیازمند برنامه‌ریزی صحیح و واقع‌گرایانه هستیم، اما عدد و رقم‌های نجومی که برای جذب گردشگر داده می‌شود، همه چیز را بر هم زده است. به عنوان مثال نگاه کنید به بحث موج‌سواری از آمار سفرهای نوروزی که کاملا غیرواقعی است، مردم به دلایل مشخص و سنتی در این روزها برای دید و بازدید و دیدار اقوام و غیره... مسافرت می‌کنند. این سفرها هر سال اتفاق می‌افتاد و ربطی به دولت ندارد.
سازمان میراث‌فرهنگی‌، گردشگری و صنایع دستی از اولین روزهایی که محمود احمدی‌نژاد، ریاست‌جمهوری ایران را در دست گرفت، به نهاد محبوبی برای او و نزدیک‌ترین یارانش بدل شد. انتصاب اسفندیار رحیم‌مشایی، به‌عنوان رییس این سازمان در دولت نهم، نشانه‌ای از همین نگاه ویژه بود. با این حال این سازمان تخصصی در خلال هشت‌سالی که در دست دوستان احمدی‌نژاد و مشایی بود سرگذشت عجیبی را متحمل شد. در دو دولت نهم و دهم به ترتیب اسفندیار رحیم‌مشایی، حمید بقایی، روح‌الله احمد‌زاده‌کرمانی، حسن موسوی و محمد شریف ملک‌زاده بر صندلی ریاست آن تکیه زدند. اگر بخواهیم همه این پنج نفر را در یک ویژگی مشترک بدانیم بدون تردید این ویژگی غیر از نزدیکی بسیار به رییس دولت، خلق حاشیه برای این سازمان بود. به‌گونه‌ای که در اوایل سال 90، تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی این سازمان را حیاط خلوت «جریان انحرافی» (نامی که محافظه‌کاران روی نزدیکان دولت گذاشته‌اند) نامیدند. خالق اولین حاشیه‌ها برای سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری هم مشایی بود. او در اولین سال ریاست خود بر این سازمان در سفری به ترکیه با حضور در یک نمایشگاه گردشگری به تماشای برنامه‌ای که گفته شد رقص زنان است، نشست، عکس‌ها و فیلم حضور او در این جلسه بلافاصله به ایران مخابره شد و بحث‌های تندی را علیه‌اش برانگیخت. اگرچه پس از آن مشایی در گفت‌وگویی با فارس در پاسخ به این سوال: «در فیلمی که منتشر شده شما در زمان رقص، حضور دارید؟» اینگونه پاسخ داد: «من اول آن هستم ولی نمی‌دانستم که چیه. همان موقع دبیرکل سازمان کنفرانس‌اسلامی هم کنار من نشسته بود، مجلس لهو و لعب خصوصی که نبود. وقتی هم می‌رقصند در ادامه حضور نداریم.»
با وجود این اما حاشیه‌های این برنامه تا مدت‌ها بحث روز رسانه‌ها و فضای سیاسی بود. البته حاشیه‌های مشایی به همین برنامه رقص ختم نشد، کمی بعد او از دوستی با مردم اسراییل سخن گفت و این‌بار هم حاشیه‌ساز شد و واکنش‌های زیادی را در پی داشت. در همان مدت که سازمان مشغول پاسخگویی و رفع و رجوع فشارهای ناشی از این مباحث بود، میراث تاریخی کشور هم در حال آسیب‌دیدن بود. مرمت آرامگاه کوروش که به تعبیر بسیاری از کارشناسان، غیرکارشناسی و ‌آسیب‌زا بود در همان دوره انجام شد، تخریب بسیاری از آثار تاریخی مهم در خوزستان، فارس و اصفهان در همین دوره به وقوع پیوست و ممنوع‌المصاحبه‌شدن کارشناسان سازمان در همین دوره رقم خورد. پس از برآمدن دولت دهم مشایی با همه حاشیه‌هایش از سازمان رفت، اما جای خود را به قائم مقامش حمید بقایی داد، او از سال‌88 تا اردیبهشت‌90 رییس سازمان بود. در این مدت بقایی همان راهی را رفت که رییسش رفته بود. تخریب‌های آثار تاریخی در دوره بقایی هم ادامه یافت، اما او مشغول کار خودش بود. یکی از عجیب‌ترین اقدامات او در سازمان انتصاب آزاده اردکانی به ریاست موزه ملی ایران بود، اردکانی دانش‌آموخته میکروب‌شناسی از دانشگاه آزاد بود و پیش از آن در نشریه پارسه و وب‌سایت میراث آریا وابسته به سازمان میراث‌فرهنگی مشغول به کار بود. بقایی علاوه بر این بر‌اساس دستور محمود احمدی‌نژاد برای خلوت‌کردن تهران سازمان میراث را به تعبیر کارشناسان تکه‌پاره کرد و هر بخش آن را به یک استان فرستاد، صنایع دستی به اصفهان، پژوهشکده میراث به فارس و... این جابه‌جایی هم انتقادات بسیاری را در پی داشت تا اینکه در نهایت و پس از رفتن او دستور لغو آن به صورت بی‌سر و صدا صادر شد. اما در این مدت بسیاری از کارشناسان خانه‌نشین شده و ارتباط خود را با سازمان قطع کرده بودند. یکی دیگر از شاخص‌های دوره حضور بقایی در سازمان جوابیه‌های روابط‌عمومی او به رسانه‌ها بود، به‌گونه‌ای که در آن دوران در هر پنج روز یک جوابیه تند با ادبیاتی عجیب برای اخبار رسانه‌ها ارسال می‌شد.
در نهایت اما با شدت‌گرفتن انتقادات از مشایی و بقایی او از سازمان رفت و با بر‌عهده‌گرفتن سمت معاون اجرایی یک گام به احمدی‌نژاد نزدیک‌تر شد، جایش را هم به روح‌الله احمد‌زاده‌کرمانی داد. احمد‌زاده جوان پیش از آن استاندار فارس بود و در مدت استانداری‌اش انتقادات و حاشیه‌های بسیاری را به وجود آورد. به‌گونه‌ای که احمد جنتی رییس شورای نگهبان در یکی از خطبه‌های نماز‌جمعه بر علیه او موضع‌گیری کرد. احمد‌زاده که به میراث آمد گروهی از یاران و همکارانش در فارس را که اغلبشان مدیرانی جوان و با میانگین سنی زیر 40 سال بودند، بدون آنکه هیچ‌گونه تخصصی در زمینه گردشگری داشته باشند به سازمان میراث آورد و به سمت‌های مختلف گمارد. ماندن احمد‌زاده و دوستانش در میراث اما دوامی نداشت و کمتر از هشت‌ماه بعد به یکباره از سمت خود استعفا داد و همه دوستانش هم با او رفتند. بی‌ثباتی در بخش مدیریتی سازمان تخصصی‌ای چون میراث فرهنگی و گردشگری عملا از هر اقدام ماندگار و تاثیرگذاری جلوگیری می‌کرد.
بعد از او نوبت به حسن موسوی رسید، موسوی از نزدیک‌ترین افراد به مشایی و هم‌ولایتی او بود. با آمدن او بار دیگر مدیران سابق میراث در دوره دولت نهم و زمان ریاست مشایی به سازمان برگشتند. موسوی با آمدنش شعار ورود 5/7میلیون گردشگر را برای سال 91، راه‌اندازی تلویزیون گردشگری و لغو روادید با
60 کشور جهان را در دستور اصلی کار قرار داد و در مدتی که بود تبلیغات بسیاری برای آن انجام داد. با این حال ماندنش در این سازمان نه به پایان سال‌91 رسید و نه به تحقق شعارهایی که داده بود. اینگونه شد که حسن موسوی از سازمان به پاستور رفت و سمت قبلی مشایی یعنی ریاست دفتر محمود احمدی‌نژاد را عهده‌دار شد. پس از موسوی نوبت به محمد شریف ملک‌زاده رسید. او قبل از آنکه به این سازمان بیاید به اندازه کافی حاشیه داشت. ریاستش بر شورایعالی ایرانیان خارج از کشور، معاونت دو، سه‌روزه‌اش در وزارت امور خارجه، بازداشت و به زندان‌افتادنش همه و همه بحث‌ها و جنجال‌های بسیاری درست کرده بود. با این همه دولت بی‌توجه به همه این حاشیه‌ها، ریاست سازمان میراث فرهنگی را به دست او سپرد تا شعارهایی که موسوی داده بود را ادامه دهد. با این همه سال 91 تمام شد، دو ماهی از 92 هم گذشته است، نه آمار گردشگران ورودی سال 91 اعلام شد، بحث تلویزیون گردشگری کاملا فراموش شد و لغو روادید هم همچنین. در عوض اما سازمان این روزها بدل شده است به یک ستاد انتخاباتی، میتینگ‌واره آزادی، صحبت‌ها پیرامون بهار و گفته‌هایی که یکی در میان تکذیب و تایید می‌شود و اینها بخشی از عملکردهای ملک‌زاده در این دوره بوده است. مباحثی که هر کدام حاشیه‌های بسیاری را بر ساختار سازمان میراث بار کرده است. در همه این دوره‌ها اما آنچه بیش از همه آسیب دید ساختار تخصصی سازمان میراث فرهنگی بود؛ سازمانی که کارشناسان و متخصصانش در آمد و شد مدیران ناپایدار و حاشیه‌هایی که برای آن ایجاد شده، از انجام کار پژوهشی، یا کاوش و مرمت در زمینه باستان‌شناسی در زمینه میراث، اقدامات درخور و تخصصی در زمینه گردشگری و صنایع دستی محروم مانده و فقط گوش به زنگ تغییرات مدیریتی هستند، با این امید که آیا حاشیه‌ها را پایانی هست؟
----------------------------------------------------------------
جن و بسم‌الله
محمد بهشتی ‌. رییس اسبق میراث فرهنگی
موضوع میراث یکی از ویژگی‌هایی که دارد نسبتش با سیاست است که باید از آن به تعبیر «جن و بسم‌الله» یاد کرد. هر وقت پای سیاست به داخل حوزه تخصصی میراث فرهنگی باز شده، چه له و چه علیه آن برای سازمان میراث فرهنگی خطرساز بوده است چراکه این حوزه بسیار تخصصی و پیچیده است و عمل در آن باید مبتنی بر موارد علمی باشد. به‌خصوص از جنبه حفاظتی که باید از میراث تاریخی کشور حفاظت شود به گونه‌ای که علاوه بر اینکه پاسخگوی نیازهای امروزی باشد، باید برای قرن‌های بعد نیز پاسخ داشته باشد چراکه افق حوزه میراث قرنی است و باید در آن خیلی بااحتیاط عمل کرد که بتوان حاصل کار را به صورتی علمی به مقصد رساند. من همیشه درباره کار میراث فرهنگی مثال می‌زدم که این بخش مانند بار شیشه است و بار شیشه در زدوخوردهای سیاسی بدون توجه به اینکه به نفع یا ضرر چه کسی باشد، برای آن خطرساز است. متاسفانه در دو دوره ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد سازمان به‌خصوص در بخش میراث به جای انجام وظایف تخصصی به کانون فعل و انفعالات سیاسی بدل شده است، به‌ویژه آنکه هم‌اکنون به ستاد انتخاباتی تبدیل شده و این بدترین حالت برای میراث است. روزگاری باید بررسی شود که این صدمات و آسیب‌ها چه تاثیراتی بر ساختار این سازمان داشته، چراکه این صدمات غیرقابل جبران است و خسارت آن را نسل‌های بعد خواهند دید. در رابطه با اینکه چرا این دولت سازمان میراث فرهنگی را به عنوان پایگاه اصلی اقدامات سیاسی خود برگزیده است، نیز من معتقدم با توجه به ادغام آن با حوزه گردشگری و امکانات و بودجه‌های کلانی که دارد، چنین تصمیمی اتخاذ شده است.
موضوع میراث یکی از ویژگی‌هایی که دارد نسبتش با سیاست است که باید از آن به تعبیر «جن و بسم‌الله» یاد کرد. هر وقت پای سیاست به داخل حوزه تخصصی میراث فرهنگی باز شده، چه له و چه علیه آن برای سازمان میراث فرهنگی خطرساز بوده است چراکه این حوزه بسیار تخصصی و پیچیده است و عمل در آن باید مبتنی بر موارد علمی باشد. به‌خصوص از جنبه حفاظتی که باید از میراث تاریخی کشور حفاظت شود به گونه‌ای که علاوه بر اینکه پاسخگوی نیازهای امروزی باشد، باید برای قرن‌های بعد نیز پاسخ داشته باشد چراکه افق حوزه میراث قرنی است و باید در آن خیلی بااحتیاط عمل کرد که بتوان حاصل کار را به صورتی علمی به مقصد رساند. من همیشه درباره کار میراث فرهنگی مثال می‌زدم که این بخش مانند بار شیشه است و بار شیشه در زدوخوردهای سیاسی بدون توجه به اینکه به نفع یا ضرر چه کسی باشد، برای آن خطرساز است. متاسفانه در دو دوره ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد سازمان به‌خصوص در بخش میراث به جای انجام وظایف تخصصی به کانون فعل و انفعالات سیاسی بدل شده است، به‌ویژه آنکه هم‌اکنون به ستاد انتخاباتی تبدیل شده و این بدترین حالت برای میراث است. روزگاری باید بررسی شود که این صدمات و آسیب‌ها چه تاثیراتی بر ساختار این سازمان داشته، چراکه این صدمات غیرقابل جبران است و خسارت آن را نسل‌های بعد خواهند دید. در رابطه با اینکه چرا این دولت سازمان میراث فرهنگی را به عنوان پایگاه اصلی اقدامات سیاسی خود برگزیده است، نیز من معتقدم با توجه به ادغام آن با حوزه گردشگری و امکانات و بودجه‌های کلانی که دارد، چنین تصمیمی اتخاذ شده است.
------------------------------------------------------------
خواب سازمان
مهدی رهبر ‌. باستان‌شناس
آسیب‌های سیاسی شدن سازمان میراث برای آثار تاریخی‌اظهرمن‌الشمس است، من از زمانی که آقای بقایی به واسطه مسایل غیرتخصصی خانم اردکانی را به عنوان رییس موزه ملی انتخاب کرد، اعتراض کرده بودم، چراکه مشخص بود با این شیوه سازمان به بیراهه می‌رود. در گفت‌وگویی با یکی از رسانه‌ها گفتم که عدم استفاده از تخصص در هیچ‌جایی از دنیا رایج نیست که یک فرد میکروب‌شناس را بگذارند رییس موزه ملی. موزه‌های ملی در همه جای دنیا افتخار و موجب فخر آن کشورها هستند اما این اتفاق در کشور ما افتاد. به غیراز این میراث فرهنگی را تکه‌پاره و به استان‌ها منتقل کردند؛ این انتقال هزینه‌های بسیاری را به سازمان و بیت‌المال وارد کرد، برخی از کارکنان و کارشناسان سازمان را دچار مشکلات خانوادگی کرد. همه جای سازمان آسیب دیده است، بیشتر از همه اینکه وقتی پژوهشکده باستان‌شناسی را منتقل کردند به دیگر استان‌ها و دوباره آن را برگرداندند، آنها را در یک نیم‌طبقه جا دادند، در حالی که کارشناس باید با فراغ بال و خیال راحت کار و پژوهش کند. سیاسی شدن سازمان میراث فرهنگی قبل از دولت‌های آقای احمدی‌نژاد رایج نبود، حتی در زمان جنگ که کشور در شرایط ویژه و خاصی بود، اگرچه کار پژوهشی و تخصصی نمی‌شد اما چنین گرفتاری‌هایی نبود، یعنی سازمان میراث فرهنگی با همه سختی‌ها و مشقت‌هایی که کشور با آن دست به گریبان بود، اما چنین حال و روزی را تجربه نکرد. امروزه با وجود اینکه کشور آرامش دارد اما تمام کارها و وظایف تخصصی سازمان خوابیده است، پژوهش‌ها تعطیل شده و اقدام درخوری انجام نمی‌شود.
------------------------------------------------------------
آمار غیر‌واقعی
اردشیر اروجی ‌. کارشناس گردشگری
در حقیقت سازمان میراث فرهنگی، باید یک سازمان تخصصی باشد تا بتواند به کار خودش ادامه دهد، چه در بحث میراث و چه در مباحث گردشگری و صنایع دستی، اما الان جنبه‌های سیاسی در این سازمان بر جنبه‌های تخصصی غلبه کرده و این به ضرر این سه حوزه شده است. در حوزه گردشگری که بخشی است کاملا تخصصی و مبتنی بر بازاریابی و بازرگانی باید کارهایی عمیق و بهنگام انجام شود. اگر ما به صورت واقعی با گردشگری مواجه نشویم و آمارها و شناخت دقیقی از وضعیت نداشته باشیم، نتایج کار وخیم خواهد شد، مثل همین چیزی که هم‌اکنون با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. بسیاری از آمارهایی که در این سال‌ها توسط دولتی‌ها اعلام می‌شود و بیشتر جنبه سیاسی و تبلیغاتی داشته است، متخصصان این عرصه را به اشتباه و سرمایه‌گذاران را به مشکل انداخته است. بسیاری از سرمایه‌گذاران با دلخوش کردن به این آمار به این عرصه ورود کرده‌اند اما برخلاف وعده‌ها بانک‌ها تسهیلات لازم را نداده‌اند، چون کارشناسان بانک بررسی کرده و دیده‌اند که سرمایه‌گذاری در این بخش برگشت مالی ندارد و به همین دلیل از ارایه تسهیلات به این عرصه خودداری کرده‌اند. بخش گردشگری نیازمند مساله مهم دیگری هم هست، در این عرصه نیازمند برنامه‌ریزی صحیح و واقع‌گرایانه هستیم، اما عدد و رقم‌های نجومی که برای جذب گردشگر داده می‌شود، همه چیز را بر هم زده است. به عنوان مثال نگاه کنید به بحث موج‌سواری از آمار سفرهای نوروزی که کاملا غیرواقعی است، مردم به دلایل مشخص و سنتی در این روزها برای دید و بازدید و دیدار اقوام و غیره... مسافرت می‌کنند. این سفرها هر سال اتفاق می‌افتاد و ربطی به دولت ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.