|

شعر: شاعران آزادي، سپانلو، مختاري، الهي و هاشمي‌ن‍ژاد

از شاعرانِ رفته

از میان مجموعه‌شعرهایی که در نمایشگاه کتاب امسال منتشر شده‌اند مجموعه‌شعری از محمدعلی سپانلو را می‌توان مهم‌ترین کتاب این بخش دانست. «بیمارستان کافکا»، آخرین شعرهای محمدعلی سپانلو است که قرار بود در زمان حیات او منتشر شود و نشد و حالا بعد از مرگ شاعر در انتشارات سرزمین اهورایی منتشر خواهد شد. شعرهای این مجموعه حاصل دورانی‌اند که سپانلو گرفتار بیماری‌ و بی‌خوابی بود و امکان کار مداوم نداشت و عنوان کتاب نیز به‌نوعی گویای این مسئله است. این روزها کتاب دیگری نیز از سپانلو با عنوان «شاعران آزادی» توسط نشر بوتیمار به چاپ رسیده است. سپانلو در این کتاب به زندگی و آثار شش شاعر معاصر پرداخته و آن‌طور که از عنوان کتاب هم برمی‌آید، این اثر را می‌توان از مهم‌ترین آثار پژوهشی در بررسی، نقد و نیز گزیده شعر شاعران آزادی‌خواه و انقلابی ایران در دوران مشروطه و عصر معاصر دانست. «شاعران آزادی» نیز مثل «بیمارستان کافکا» در زمان حیات سپانلو فرصت چاپ‌شدن به‌دست نیاورد و در میانه کار، سپانلو از جهان رفت و کتاب توسط دوست سالیان شاعر، مهدی اخوت، آماده انتشار شد. سپانلو همواره به پژوهش در شعر کلاسیک و شعر عصر مشروطه پرداخته بود و اهمیت زیادی برای شاعران دوره مشروطه قایل بود. سپانلو که خود شاعری اجتماعی به‌شمار می‌رفت، در «شاعران آزادی» به زندگی و آثار ایرج‌میرزا، میرزاده‌عشقی، عارف، فرخی، لاهوتی و بهار پرداخته است. کمی پیش از نمایشگاه کتاب مجموعه شعر دیگری از بیژن الهی با عنوان «جوانی‌ها» در نشر بیدگل به چاپ رسید. در این مجموعه شعرهای سال‌های هزاروسیصدوچهل‌ویک تا پنجاه‌و‌یک الهی گرد آمده‌اند و خود او آن‌ها را «شعرهای جوانم» نامیده بود و نوشته بود: «شعرهای قابل ارایه... محدود به افعال، صداها، تاثرات و رنگ‌های محدود». برخی از شعرهای مجموعه «جوانی‌ها» پیش‌تر در دو، سه‌جا منتشر شده بودند. از دیگر مجموعه شعرهای مهمی که کمی پیش از نمایشگاه به چاپ رسیدند، یکی هم «بازخرید دیاران گمشده» قاسم هاشمی‌‌نژاد بود. از هاشمی‌نژاد سه مجموعه شعر تا پیش از مرگش منتشر شده بود که عبارت بودند از «پری‌خوانی» در سال 1358، «تکچهره در دو قاب» در سال 1359 و «گواهی عاشق اگر بپذیرند» که در سال 1373 منتشر شد. این سه دفتر شعر، چندروزی بعد از مرگ هاشمی‌نژاد در کتابی با عنوان «بازخرید دیاران گمشده» در نشر بوتیمار منتشر شد و شعری در ابتدای کتاب «جای مقدمه» آمده که در آن می‌خوانیم: «سخن می‌میرد/ دمی که بر زبان آید/ چنین گویند بیش‌وکم/ من اما می‌گویم/ تازه جان میگیرد/ بیش‌وکم آن دم». در مدت اخیر نیز دو کتاب از زنده‌یاد محمد مختاری در نشر بوتیمار تجدیدچاپ شدند: «تمرین مدارا» و «زاده اضطراب جهان». کتاب اول اثری تالیفی و شامل مجموعه مقالات مختاری است و دومی ترجمه‌ای است از شعر شاعران اروپایی. «تمرین مدارا» بیست مقاله در بازخوانی فرهنگ است و مقاله‌ها خاصه به ریشه‌های فقدان تفکر انتقادی در فرهنگ ما پرداخته‌اند. «زاده اضطراب جهان»، یک آنتولوژی شعر به انتخاب و ترجمه مختاری است که شامل صدوپنجاه شعر از دوازده شاعر اروپایی است. این اواخر مجموعه شعری هم از عمران صلاحی با عنوان «عطر بیدار زمین» توسط نشر مروارید به چاپ رسید که مجموعه‌ای از غزل‌های شاعر را دربر گرفته است. عمران صلاحی در طول عمرش بیش از چهل دفتر شعر سروده بود که این اشعار هم به لحاظ محتوایی و هم به لحاظ فرمی تنوع زیادی دارند. غالب کتاب‌های شعری که از صلاحی منتشر شده، گزیده‌ای از اشعار او را در شیوه‌ها و قالب‌های مختلف دربر گرفته‌اند. اما «عطر بیدار زمین» گزیده‌ای است از شعرهای کلاسیک صلاحی و به عبارت بهتر گزیده‌ای از غزل‌های او که صلاحی پیش از مرگش آنها را در این دفتر گرد آورده بود.
تازه‌ترین دفتر شعر علی باباچاهی نیز در روزهای برگزاری نمایشگاه کتاب منتشر شد. «آدمها در غروب اسم ندارند» عنوان کتاب جدید باباچاهی است که توسط نشر نگاه منتشر شده است و آخرین شعرهای باباچاهی را دربر گرفته است. در نمایشگاه امسال گزیده‌ای از اشعار کیومرث منشی‌زاده نیز در نشر مروارید منتشر شده است و همچنین گزیده اشعار حافظ موسوی نیز توسط همین نشر منتشر شده است. از حافظ موسوی مجموعه شعرهای دیگری نیز در نمایشگاه امسال منتشر یا بازچاپ شده‌اند که عبارتند از: «مادیان سیاه» در نشر ثالث، «حالا حکایت هدهدها» در نشر نگاه و «شعرهای جمهوری» در نشر بوتیمار که این آخری بعد از سال‌ها تجدیدچاپ شده است. کمی پیش از نمایشگاه مجموعه شعری از امیرهوشنگ افتخاری‌راد با عنوان «و مابقی همه سکوت بود» در نشر بوتیمار به چاپ رسید. یکی از ویژگی‌های شعرهای این مجموعه، نوعی انتزاعی‌شدن تجربه انضمامی است که البته نه برای جداکردن آن از بستر مادی تجربه بلکه برای تاکید بیشتر بر وجه انضمامی این تجربه اتفاق افتاده است. در روزهای برگزاری نمایشگاه نیز دفتر شعری از مسعود احمدی با عنوان «در زیر پوست انگشت‌های دست چپم» توسط نشر نگاه منتشر شد. مسعود احمدی اولین دفتر شعرهایش را در دهه پنجاه منتشر کرده بود و در این سال‌ها علاوه بر سرودن شعر، به ترجمه و تدریس هم پرداخته و ضمنا به عنوان ویراستار نیز فعالیت کرده است. کمی پیش از شروع نمایشگاه کتاب، مجموعه‌ای از شعرهای پل سلان با عنوان «سنگ و دایره» با ترجمه سهراب مختاری در نشر چشمه منتشر شد. سلان از مهم‌‌ترین شاعران قرن بیستم به‌شمار می‌رود که در سال 1920 در یک خانواده‌ آلمانی‌زبان یهودی متولد شد. از عباس صفاری نیز در نمایشگاه کتاب امسال کتابی با عنوان «قدم‌زدن در بابل» توسط انتشارات آرادمان منتشر شده است. البته این کتاب مجموعه‌ای از اشعار صفاری نیست و درواقع گزیده‌ای است از تک‌نگاری‌ها و خاطرات و سفرنامه‌های کوتاه شاعر. این کتاب حدود پنجاه نوشته با موضوعات مختلف را دربر گرفته است.

از میان مجموعه‌شعرهایی که در نمایشگاه کتاب امسال منتشر شده‌اند مجموعه‌شعری از محمدعلی سپانلو را می‌توان مهم‌ترین کتاب این بخش دانست. «بیمارستان کافکا»، آخرین شعرهای محمدعلی سپانلو است که قرار بود در زمان حیات او منتشر شود و نشد و حالا بعد از مرگ شاعر در انتشارات سرزمین اهورایی منتشر خواهد شد. شعرهای این مجموعه حاصل دورانی‌اند که سپانلو گرفتار بیماری‌ و بی‌خوابی بود و امکان کار مداوم نداشت و عنوان کتاب نیز به‌نوعی گویای این مسئله است. این روزها کتاب دیگری نیز از سپانلو با عنوان «شاعران آزادی» توسط نشر بوتیمار به چاپ رسیده است. سپانلو در این کتاب به زندگی و آثار شش شاعر معاصر پرداخته و آن‌طور که از عنوان کتاب هم برمی‌آید، این اثر را می‌توان از مهم‌ترین آثار پژوهشی در بررسی، نقد و نیز گزیده شعر شاعران آزادی‌خواه و انقلابی ایران در دوران مشروطه و عصر معاصر دانست. «شاعران آزادی» نیز مثل «بیمارستان کافکا» در زمان حیات سپانلو فرصت چاپ‌شدن به‌دست نیاورد و در میانه کار، سپانلو از جهان رفت و کتاب توسط دوست سالیان شاعر، مهدی اخوت، آماده انتشار شد. سپانلو همواره به پژوهش در شعر کلاسیک و شعر عصر مشروطه پرداخته بود و اهمیت زیادی برای شاعران دوره مشروطه قایل بود. سپانلو که خود شاعری اجتماعی به‌شمار می‌رفت، در «شاعران آزادی» به زندگی و آثار ایرج‌میرزا، میرزاده‌عشقی، عارف، فرخی، لاهوتی و بهار پرداخته است. کمی پیش از نمایشگاه کتاب مجموعه شعر دیگری از بیژن الهی با عنوان «جوانی‌ها» در نشر بیدگل به چاپ رسید. در این مجموعه شعرهای سال‌های هزاروسیصدوچهل‌ویک تا پنجاه‌و‌یک الهی گرد آمده‌اند و خود او آن‌ها را «شعرهای جوانم» نامیده بود و نوشته بود: «شعرهای قابل ارایه... محدود به افعال، صداها، تاثرات و رنگ‌های محدود». برخی از شعرهای مجموعه «جوانی‌ها» پیش‌تر در دو، سه‌جا منتشر شده بودند. از دیگر مجموعه شعرهای مهمی که کمی پیش از نمایشگاه به چاپ رسیدند، یکی هم «بازخرید دیاران گمشده» قاسم هاشمی‌‌نژاد بود. از هاشمی‌نژاد سه مجموعه شعر تا پیش از مرگش منتشر شده بود که عبارت بودند از «پری‌خوانی» در سال 1358، «تکچهره در دو قاب» در سال 1359 و «گواهی عاشق اگر بپذیرند» که در سال 1373 منتشر شد. این سه دفتر شعر، چندروزی بعد از مرگ هاشمی‌نژاد در کتابی با عنوان «بازخرید دیاران گمشده» در نشر بوتیمار منتشر شد و شعری در ابتدای کتاب «جای مقدمه» آمده که در آن می‌خوانیم: «سخن می‌میرد/ دمی که بر زبان آید/ چنین گویند بیش‌وکم/ من اما می‌گویم/ تازه جان میگیرد/ بیش‌وکم آن دم». در مدت اخیر نیز دو کتاب از زنده‌یاد محمد مختاری در نشر بوتیمار تجدیدچاپ شدند: «تمرین مدارا» و «زاده اضطراب جهان». کتاب اول اثری تالیفی و شامل مجموعه مقالات مختاری است و دومی ترجمه‌ای است از شعر شاعران اروپایی. «تمرین مدارا» بیست مقاله در بازخوانی فرهنگ است و مقاله‌ها خاصه به ریشه‌های فقدان تفکر انتقادی در فرهنگ ما پرداخته‌اند. «زاده اضطراب جهان»، یک آنتولوژی شعر به انتخاب و ترجمه مختاری است که شامل صدوپنجاه شعر از دوازده شاعر اروپایی است. این اواخر مجموعه شعری هم از عمران صلاحی با عنوان «عطر بیدار زمین» توسط نشر مروارید به چاپ رسید که مجموعه‌ای از غزل‌های شاعر را دربر گرفته است. عمران صلاحی در طول عمرش بیش از چهل دفتر شعر سروده بود که این اشعار هم به لحاظ محتوایی و هم به لحاظ فرمی تنوع زیادی دارند. غالب کتاب‌های شعری که از صلاحی منتشر شده، گزیده‌ای از اشعار او را در شیوه‌ها و قالب‌های مختلف دربر گرفته‌اند. اما «عطر بیدار زمین» گزیده‌ای است از شعرهای کلاسیک صلاحی و به عبارت بهتر گزیده‌ای از غزل‌های او که صلاحی پیش از مرگش آنها را در این دفتر گرد آورده بود.
تازه‌ترین دفتر شعر علی باباچاهی نیز در روزهای برگزاری نمایشگاه کتاب منتشر شد. «آدمها در غروب اسم ندارند» عنوان کتاب جدید باباچاهی است که توسط نشر نگاه منتشر شده است و آخرین شعرهای باباچاهی را دربر گرفته است. در نمایشگاه امسال گزیده‌ای از اشعار کیومرث منشی‌زاده نیز در نشر مروارید منتشر شده است و همچنین گزیده اشعار حافظ موسوی نیز توسط همین نشر منتشر شده است. از حافظ موسوی مجموعه شعرهای دیگری نیز در نمایشگاه امسال منتشر یا بازچاپ شده‌اند که عبارتند از: «مادیان سیاه» در نشر ثالث، «حالا حکایت هدهدها» در نشر نگاه و «شعرهای جمهوری» در نشر بوتیمار که این آخری بعد از سال‌ها تجدیدچاپ شده است. کمی پیش از نمایشگاه مجموعه شعری از امیرهوشنگ افتخاری‌راد با عنوان «و مابقی همه سکوت بود» در نشر بوتیمار به چاپ رسید. یکی از ویژگی‌های شعرهای این مجموعه، نوعی انتزاعی‌شدن تجربه انضمامی است که البته نه برای جداکردن آن از بستر مادی تجربه بلکه برای تاکید بیشتر بر وجه انضمامی این تجربه اتفاق افتاده است. در روزهای برگزاری نمایشگاه نیز دفتر شعری از مسعود احمدی با عنوان «در زیر پوست انگشت‌های دست چپم» توسط نشر نگاه منتشر شد. مسعود احمدی اولین دفتر شعرهایش را در دهه پنجاه منتشر کرده بود و در این سال‌ها علاوه بر سرودن شعر، به ترجمه و تدریس هم پرداخته و ضمنا به عنوان ویراستار نیز فعالیت کرده است. کمی پیش از شروع نمایشگاه کتاب، مجموعه‌ای از شعرهای پل سلان با عنوان «سنگ و دایره» با ترجمه سهراب مختاری در نشر چشمه منتشر شد. سلان از مهم‌‌ترین شاعران قرن بیستم به‌شمار می‌رود که در سال 1920 در یک خانواده‌ آلمانی‌زبان یهودی متولد شد. از عباس صفاری نیز در نمایشگاه کتاب امسال کتابی با عنوان «قدم‌زدن در بابل» توسط انتشارات آرادمان منتشر شده است. البته این کتاب مجموعه‌ای از اشعار صفاری نیست و درواقع گزیده‌ای است از تک‌نگاری‌ها و خاطرات و سفرنامه‌های کوتاه شاعر. این کتاب حدود پنجاه نوشته با موضوعات مختلف را دربر گرفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.