|

گردش‍گر اروپایی از زحمت اضافی بیزار است

جوسف کالب*

اردیبهشت آمد. خودتان را برای فصل گردشگری آماده کنید. توفانی در جریان است که ابعاد مختلف اقتصاد ایران را اصلاح خواهد کرد. در سال 2014، ایران پنج ‌میلیون گردشگر خارجی را پذیرفت. دولت یازدهم اعلام کرد تا سال 1404 این رقم را به بالای 20‌میلیون خواهد رساند. شک ندارم که پیش‌بینی دولت آن‌قدرها هم دور از انتظار نیست.
حتی قبل از پایان مذاکرات هسته‌ای، شرکت‌های مسافرتی علاقه فراوانی در رابطه با پتانسیل ایران پیدا کرده بودند. روزنامه انگلیسی فایننشال‌تایمز
(Financial Times) ایران را به‌عنوان برترین مقصد گردشگری سال 2014 در جهان اعلام کرد. سال گذشته، یک شرکت مسافربری لوکس، «اولین تور» قطاری خود را از بوداپست به شیراز ساماندهی کرد.
اما! توریست غربی اصولا نه ایران را بلکه خاورمیانه را به‌عنوان مقصد انتخاب می‌کند. این توریست فرضی ایران را به‌راحتی با ترکیه، یمن، سوریه یا مراکش مقایسه می‌کند و در نگاه اول بین این کشورها تفاوت چندانی نمی‌بیند. الزاما ایران باید از امتیازات نسبی، برخوردار باشد تا نسبت به رقبای دیگر خود در منطقه گردشگران بیشتری جذب کند. در وهله اول، بحرانی‌شدن وضعیت امنیتی در یمن، سوریه و ترکیه قاعدتا میزان گردشگری را به نفع ایران تغییر خواهد داد.
ثانیا، لحن و دیدگاه رسانه‌های غربی، که از پایان مذاکرات به‌تدریج صلح‌آمیزتر، دل‌افروزتر و بیشتر طرفدار ایران شده، عامل تأثیرگذار دیگری است. تا سال پیش، وقتی گردشگران اروپایی در فرودگاه امام روادیدشان را به پلیس فرودگاه مهربان و خندان نشان می‌دادند، ترسی بی‌اساس بدنشان را به لرزه می‌انداخت. اکنون لابد فقط کمی اضطراب دارند.
با همه این تغییرات، اما هنوز شخصا بر این باور هستم که مهم‌ترین عامل در جذب توریست‌های خارجی سهولت ورود به کشور و اقامت در آن است. به‌عنوان مسافری که بارها به ایران سفر کرده، با شرایط و خدمات نه‌چندان مناسب هتل‌ها در اکثر شهرها آشنایی دارم. درواقع هتل به اندازه کافی وجود ندارد و اغلب اوقات استاندارد‌های بین‌المللی را رعایت نمی‌کنند. علاوه بر این، اکثر 768 هتل‌ فعال یا در شهرهای زیارتی چون مشهد و قم یا در تهران، پایتخت تجاری و سرمایه‌گذاری، قرار دارند، و در مقابل جای آنها در دیگر شهرهای گردشگری که عموما دارای ویژگی‌های تاریخی- سنتی هستند مانند شیراز، اصفهان یا تبریز خالی است.
اخیرا شاهد اولین نشانه‌های ایجاد تحول در میدان سرمایه‌گذاری خارجی، بوده‌ایم. شرکت زنجیره‌ای ملیا (اسپانیایی) برای افتتاح اولین هتل پنج ستاره در ایران گام برداشت. اما یورومنیتور، شرکت متخصص پژوهش و تحلیل بازار، پیش‌بینی می‌کند که مشهد و تهران سهم عمده سرمایه‌گذاری ساخت و بهسازی هتل‌ها را به خود اختصاص خواهند داد. در این میان باز هم شهرهای توریستی برنده میدان نخواهند بود. باید قبول کرد که هتل ملیا در سلمان‌شهر به مراتب بیشتر توریست‌های داخلی جذب خواهند کرد تا گردشگران خارجی. توریست‌های خارجی درمورد سلمان‌شهر هیچی نمی‌دانند و عمدتا کمتر به دریای خزر سفر می‌کنند. در کوتاه‌مدت دو عامل باعث ترویج گردشگری به ایران شده است.
اولا، طرح صدور ویزای فرودگاهی 30 روزه میزان جذب گردشگر خارجی را شدیدا بالا خواهد برد و این یکی دلیل از سیاست‌های تأثیرگذار دولت یازدهم محسوب می‌شود. این طرح که در مهرماه سال گذشته به اجرا درآمد، دیگر گردشگران اروپایی را وادار به زحمت سفارت نمی‌کند و به جای آن امکان دریافت فوری ویزا را در فرودگاه می‌دهد. سیاست‌های مشابهی در ترکیه باعث شد تا این کشور ششمین مقصد گردشگری در جهان شود. ترکیه ویزای مرزی را برای دارندگان تابعیت 43 کشور صادر می‌کند.
گردشگر اروپایی بیدار است ولی از هر زحمت اضافه بیزار است. سهولت در رفت‌وآمد و جابه‌جایی بین مرزهای اروپا و عدم نیاز به ویزا در خیلی از کشور‌های دنیا، شهروندان اروپا را از لحاظ گردشگری به شدت لوس و تنبل ساخته‌ است.
ثانیا می‌توانند از صفحه شبکه مجازی «سی‌یو این ایران» (در ایران می‌بینمت) نام برد. این صفحه، که زمینه‌ای برای پاسخ در مورد مسائل مسافرتی مهیا می‌کند، در عرض کمتر از یک سال، بیش از 45هزار عضو یافت. تعداد نامشخص دیگر از گردشگران غربی همچنان قبل از تصمیم به سفر یا برای تدارک مسیر سفر، از این صفحه استفاده می‌کنند.
این دو عامل باعث شدند که برای اولین بار تقریبا همه دوستان و هم‌دانشگاهی‌های من تصمیم گرفتند ایران را ببینند. حتی مجبور شده‌ام به‌طور پاره‌وقت به توریست‌های آتی راهنمایی، کمک و توصیه مسافرتی بدهم. برای اولین‌بار، گروه 20 نفره از دانشجویان آکسفورد - دانشگاهی که برای علاقه‌اش به ایران آن‌قدرها معروف نیست - قصد دارند این تابستان به ایران سفر کنند. افزایش تعداد گردشگران خارجی نه فقط برای رکود و نابرابری‌های اقتصادی مرهم درد است بلکه هم مسبب مراودات حسنه و روابط بین‌فرهنگی خواهد شد. سیاست‌های دولت تا به‌حال مثبت بوده‌اند اما سیاست‌مداران هم باید از این مطلع باشند که اگر در اماکن توریستی سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده انجام نشود، ممکن است موج اولیه گردشگران خارجی پایدار نماند و به‌تدریج کم‌رنگ‌تر شود.
*دانشجوی دکترا در دانشگاه آکسفورد

اردیبهشت آمد. خودتان را برای فصل گردشگری آماده کنید. توفانی در جریان است که ابعاد مختلف اقتصاد ایران را اصلاح خواهد کرد. در سال 2014، ایران پنج ‌میلیون گردشگر خارجی را پذیرفت. دولت یازدهم اعلام کرد تا سال 1404 این رقم را به بالای 20‌میلیون خواهد رساند. شک ندارم که پیش‌بینی دولت آن‌قدرها هم دور از انتظار نیست.
حتی قبل از پایان مذاکرات هسته‌ای، شرکت‌های مسافرتی علاقه فراوانی در رابطه با پتانسیل ایران پیدا کرده بودند. روزنامه انگلیسی فایننشال‌تایمز
(Financial Times) ایران را به‌عنوان برترین مقصد گردشگری سال 2014 در جهان اعلام کرد. سال گذشته، یک شرکت مسافربری لوکس، «اولین تور» قطاری خود را از بوداپست به شیراز ساماندهی کرد.
اما! توریست غربی اصولا نه ایران را بلکه خاورمیانه را به‌عنوان مقصد انتخاب می‌کند. این توریست فرضی ایران را به‌راحتی با ترکیه، یمن، سوریه یا مراکش مقایسه می‌کند و در نگاه اول بین این کشورها تفاوت چندانی نمی‌بیند. الزاما ایران باید از امتیازات نسبی، برخوردار باشد تا نسبت به رقبای دیگر خود در منطقه گردشگران بیشتری جذب کند. در وهله اول، بحرانی‌شدن وضعیت امنیتی در یمن، سوریه و ترکیه قاعدتا میزان گردشگری را به نفع ایران تغییر خواهد داد.
ثانیا، لحن و دیدگاه رسانه‌های غربی، که از پایان مذاکرات به‌تدریج صلح‌آمیزتر، دل‌افروزتر و بیشتر طرفدار ایران شده، عامل تأثیرگذار دیگری است. تا سال پیش، وقتی گردشگران اروپایی در فرودگاه امام روادیدشان را به پلیس فرودگاه مهربان و خندان نشان می‌دادند، ترسی بی‌اساس بدنشان را به لرزه می‌انداخت. اکنون لابد فقط کمی اضطراب دارند.
با همه این تغییرات، اما هنوز شخصا بر این باور هستم که مهم‌ترین عامل در جذب توریست‌های خارجی سهولت ورود به کشور و اقامت در آن است. به‌عنوان مسافری که بارها به ایران سفر کرده، با شرایط و خدمات نه‌چندان مناسب هتل‌ها در اکثر شهرها آشنایی دارم. درواقع هتل به اندازه کافی وجود ندارد و اغلب اوقات استاندارد‌های بین‌المللی را رعایت نمی‌کنند. علاوه بر این، اکثر 768 هتل‌ فعال یا در شهرهای زیارتی چون مشهد و قم یا در تهران، پایتخت تجاری و سرمایه‌گذاری، قرار دارند، و در مقابل جای آنها در دیگر شهرهای گردشگری که عموما دارای ویژگی‌های تاریخی- سنتی هستند مانند شیراز، اصفهان یا تبریز خالی است.
اخیرا شاهد اولین نشانه‌های ایجاد تحول در میدان سرمایه‌گذاری خارجی، بوده‌ایم. شرکت زنجیره‌ای ملیا (اسپانیایی) برای افتتاح اولین هتل پنج ستاره در ایران گام برداشت. اما یورومنیتور، شرکت متخصص پژوهش و تحلیل بازار، پیش‌بینی می‌کند که مشهد و تهران سهم عمده سرمایه‌گذاری ساخت و بهسازی هتل‌ها را به خود اختصاص خواهند داد. در این میان باز هم شهرهای توریستی برنده میدان نخواهند بود. باید قبول کرد که هتل ملیا در سلمان‌شهر به مراتب بیشتر توریست‌های داخلی جذب خواهند کرد تا گردشگران خارجی. توریست‌های خارجی درمورد سلمان‌شهر هیچی نمی‌دانند و عمدتا کمتر به دریای خزر سفر می‌کنند. در کوتاه‌مدت دو عامل باعث ترویج گردشگری به ایران شده است.
اولا، طرح صدور ویزای فرودگاهی 30 روزه میزان جذب گردشگر خارجی را شدیدا بالا خواهد برد و این یکی دلیل از سیاست‌های تأثیرگذار دولت یازدهم محسوب می‌شود. این طرح که در مهرماه سال گذشته به اجرا درآمد، دیگر گردشگران اروپایی را وادار به زحمت سفارت نمی‌کند و به جای آن امکان دریافت فوری ویزا را در فرودگاه می‌دهد. سیاست‌های مشابهی در ترکیه باعث شد تا این کشور ششمین مقصد گردشگری در جهان شود. ترکیه ویزای مرزی را برای دارندگان تابعیت 43 کشور صادر می‌کند.
گردشگر اروپایی بیدار است ولی از هر زحمت اضافه بیزار است. سهولت در رفت‌وآمد و جابه‌جایی بین مرزهای اروپا و عدم نیاز به ویزا در خیلی از کشور‌های دنیا، شهروندان اروپا را از لحاظ گردشگری به شدت لوس و تنبل ساخته‌ است.
ثانیا می‌توانند از صفحه شبکه مجازی «سی‌یو این ایران» (در ایران می‌بینمت) نام برد. این صفحه، که زمینه‌ای برای پاسخ در مورد مسائل مسافرتی مهیا می‌کند، در عرض کمتر از یک سال، بیش از 45هزار عضو یافت. تعداد نامشخص دیگر از گردشگران غربی همچنان قبل از تصمیم به سفر یا برای تدارک مسیر سفر، از این صفحه استفاده می‌کنند.
این دو عامل باعث شدند که برای اولین بار تقریبا همه دوستان و هم‌دانشگاهی‌های من تصمیم گرفتند ایران را ببینند. حتی مجبور شده‌ام به‌طور پاره‌وقت به توریست‌های آتی راهنمایی، کمک و توصیه مسافرتی بدهم. برای اولین‌بار، گروه 20 نفره از دانشجویان آکسفورد - دانشگاهی که برای علاقه‌اش به ایران آن‌قدرها معروف نیست - قصد دارند این تابستان به ایران سفر کنند. افزایش تعداد گردشگران خارجی نه فقط برای رکود و نابرابری‌های اقتصادی مرهم درد است بلکه هم مسبب مراودات حسنه و روابط بین‌فرهنگی خواهد شد. سیاست‌های دولت تا به‌حال مثبت بوده‌اند اما سیاست‌مداران هم باید از این مطلع باشند که اگر در اماکن توریستی سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده انجام نشود، ممکن است موج اولیه گردشگران خارجی پایدار نماند و به‌تدریج کم‌رنگ‌تر شود.
*دانشجوی دکترا در دانشگاه آکسفورد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.