|

چرا آمریکا نیازمند نقش ایران در عراق است

مترجم: محمدرضا احمدی‌نیا

وقت آن رسیده که مقامات آمریکا درباره وضعیت بحران سیاسی در عراق با ایران گفت‌وگو کنند. در هفته‌های گذشته آتش اعتراضات جوانان علیه فساد مالی و اداری و ناتوانی دولت در تأمین امنیت و مایحتاج کشور بالا گرفت و در نهایت منجر به اشغال پارلمان عراق توسط نیروهای مقتدی صدر، روحانی نسبتا تند شیعه شد. این اتفاقات نه‌تنها وضعیت سیاسی را در عراق تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد، بلکه وضعیت اقتصادی و امنیتی این کشور نیز به‌شدت تهدید شده و هر لحظه ممکن است عراق از هم بپاشد. جلوگیری از چنین اتفاقی ممکن نخواهد بود مگر آنکه واشنگتن و تهران در کنار یکدیگر با همکاری آیت‌الله سیستانی، روحانی محبوب شیعه عراق، برای تشکیل دولت وفاق ملی تلاش کنند. برای آنکه وضعیت به‌وجودآمده و خطرهای ناشی از آن بهتر درک شود، نگاهی گذرا به آنچه گذشت و احتمالات آتی ضروری‌ است.دولت حیدر العبادی، نخست‌وزیر کنونی عراق که در ابتدا با پشتیبانی آیت‌الله سیستانی و حمایت ایران روی کار آمده بود، برای مبارزه با فساد موجود اقدام به اصلاحات ساختاری در ترکیب هیأت وزیران کرد. ازآنجایی‌که دولت عبادی خود را دولتی تکنوکرات معرفی می‌کرد، تلاش کرد در این اصلاحات از نیروهای سکولار استفاده کند که این تصمیم منجر به بروز نارضایتی‌های چندجانبه در عراق شد. نخستین اشتباه عبادی این بود که بدون درنظرگرفتن ساختار حزبی و بدون موافقت احزاب اصلی، دست به معرفی نامزدهای احراز پست‌های دولتی کرد. در این میان نیروهای شیعه، که هرکدام نارضایتی‌های خود را داشتند، از حمایت این طرح سر باز زدند و آیت‌الله سیستانی نیز با انتقاد از دولت، عملا پشت عبادی را خالی کرد. از سوی دیگر کردها که مدتی ‌است به دنبال تغییر در نظام فدرال یا اعلام استقلال از عراق هستند، از ترس اینکه در دولت تکنوکرات به بیرون رانده خواهند شد، به این طرح رأی منفی دادند. مجلس اعلای عراق به رهبری عمار الحکیم و نیروهای تحت رهبری نوری‌المالکی، نخست‌وزیر پیشین عراق، نیز پیشنهاد دولت را رد کرد. در چنین شرایطی با وجود موافقت مقتدی صدر، پیشنهاد عبادی در مجلس شکست خورد و پس از آن اشغال پارلمان توسط نیروهای مقتدی صدر، این روحانی را در موقعیت ویژه‌ای قرار داد. در نبود حمایت آیت‌الله سیستانی و برخورداری از حمایت شبه‌نظامیان شیعه مانند سپاه بدر، مقتدی ‌صدر از نارضایتی حکیم و مالکی و کردها بیشترین بهره را برده و ابتکار عمل در رهبری جنبش اصلاحات را در دست می‌گیرد و حتی این احتمال وجود دارد که اعلام یک دولت موقت برای دوره گذار را در برنامه داشته باشد. در چنین وضعیتی، خطرات بزرگی منطقه و منافع آمریکا و ایران را تهدید می‌کند که باید دستمایه یک همکاری مشترک قرار گیرد. با وجود اینکه در تبلیغات این‌طور به‌نظر می‌رسد که ایران از وجود این شرایط در عراق راضی ا‌ست اما منافع ایران با تضعیف نیروهای شیعه و جداشدن اقلیم کردستان به‌شدت به خطر می‌افتد و بهترین راه‌حل برای ایران و آمریکا این است که عبادی را در قدرت نگه دارند. آنچه در پی تداوم این بحران به وقوع می‌پیوندد، شامل چند گزینه محدود خواهد بود. نخستین واقعه این است که کردها برای حفظ منافع و دفاع از خود، اعلام استقلال خواهند کرد که این منجر به چندپاره‌شدن عراق می‌شود چراکه سنی‌ها و شیعیان نیز مناطق تحت کنترل خود را می‌خواهند. اثر بعدی که هم‌زمان با سقوط دولت عبادی روی می‌دهد، توقف جنگ با داعش و توجه نیروهای نظامی به بغداد و درگیرشدن ارتش عراق در بحران سیاسی این کشور است. درصورتی‌که ارتش برای به‌دست‌گرفتن قدرت، اعلام یک دولت نظامی موقت برای عبور از بحران کند، آن‌گاه مشخص نیست واکنش شبه‌نظامیان شیعه و سنی به این دولت چه خواهد بود. اگر رهبران شیعیان مانند حکیم و مالکی، قصد همکاری با دولت نظامی را نداشته باشند، آن‌گاه یک رقابت فرسایشی بین نیروهای شیعه روی خواهد داد که برای ایران به‌هیچ‌وجه مطلوب نیست. ارتش عراق درحال‌حاضر به چند بخش تقسیم می‌شود و بخشی از آن از مالکی پیروی می‌کنند و بخشی دیگر بستگی‌های زیادی با مقتدی صدر دارند که در کنار سنی‌ها و دیگر گرایش‌هاي قومی عراق، از این ارگان یک بشکه باروت می‌سازد. حال با چنین چالشی که می‌تواند منجر به بی‌ثباتی بیشتر در منطقه، تجزیه عراق، ایجاد زمینه برای رشد تروریست‌های خشن و ضدآمریکایی مانند داعش، تهدید امنیت ملی کشورهای همسایه و گسترش درگیری‌های نظامی شود، چطور باید برخورد کرد؟
همکاری میان تهران و واشنگتن برای حل مناقشات و بحران‌های منطقه‌ای، بی‌سابقه نیست و این دو کشور اخیرا موفق شده‌اند یکی از عمیق‌ترین اختلافات میان خودشان (پرونده هسته‌ای) را از راه گفت‌وگوی مستقیم حل کنند. در شرایطی که تهران از نفوذ کلام زیادی در میان شیعیان عراق برخوردار است، آمریکا نیز می‌تواند با مشاوره‌گرفتن و هشداردادن به ترکیه و عربستان سعودی، آنها را از آتش‌ریختن به معرکه عراق منع کند. این دو کشور با هدف تضعیف نیروهای شیعه در منطقه، از هیچ اقدامی در عراق فروگذار نمی کند و تنها آمریکاست که می‌تواند جلو آنها بایستد.

وقت آن رسیده که مقامات آمریکا درباره وضعیت بحران سیاسی در عراق با ایران گفت‌وگو کنند. در هفته‌های گذشته آتش اعتراضات جوانان علیه فساد مالی و اداری و ناتوانی دولت در تأمین امنیت و مایحتاج کشور بالا گرفت و در نهایت منجر به اشغال پارلمان عراق توسط نیروهای مقتدی صدر، روحانی نسبتا تند شیعه شد. این اتفاقات نه‌تنها وضعیت سیاسی را در عراق تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد، بلکه وضعیت اقتصادی و امنیتی این کشور نیز به‌شدت تهدید شده و هر لحظه ممکن است عراق از هم بپاشد. جلوگیری از چنین اتفاقی ممکن نخواهد بود مگر آنکه واشنگتن و تهران در کنار یکدیگر با همکاری آیت‌الله سیستانی، روحانی محبوب شیعه عراق، برای تشکیل دولت وفاق ملی تلاش کنند. برای آنکه وضعیت به‌وجودآمده و خطرهای ناشی از آن بهتر درک شود، نگاهی گذرا به آنچه گذشت و احتمالات آتی ضروری‌ است.دولت حیدر العبادی، نخست‌وزیر کنونی عراق که در ابتدا با پشتیبانی آیت‌الله سیستانی و حمایت ایران روی کار آمده بود، برای مبارزه با فساد موجود اقدام به اصلاحات ساختاری در ترکیب هیأت وزیران کرد. ازآنجایی‌که دولت عبادی خود را دولتی تکنوکرات معرفی می‌کرد، تلاش کرد در این اصلاحات از نیروهای سکولار استفاده کند که این تصمیم منجر به بروز نارضایتی‌های چندجانبه در عراق شد. نخستین اشتباه عبادی این بود که بدون درنظرگرفتن ساختار حزبی و بدون موافقت احزاب اصلی، دست به معرفی نامزدهای احراز پست‌های دولتی کرد. در این میان نیروهای شیعه، که هرکدام نارضایتی‌های خود را داشتند، از حمایت این طرح سر باز زدند و آیت‌الله سیستانی نیز با انتقاد از دولت، عملا پشت عبادی را خالی کرد. از سوی دیگر کردها که مدتی ‌است به دنبال تغییر در نظام فدرال یا اعلام استقلال از عراق هستند، از ترس اینکه در دولت تکنوکرات به بیرون رانده خواهند شد، به این طرح رأی منفی دادند. مجلس اعلای عراق به رهبری عمار الحکیم و نیروهای تحت رهبری نوری‌المالکی، نخست‌وزیر پیشین عراق، نیز پیشنهاد دولت را رد کرد. در چنین شرایطی با وجود موافقت مقتدی صدر، پیشنهاد عبادی در مجلس شکست خورد و پس از آن اشغال پارلمان توسط نیروهای مقتدی صدر، این روحانی را در موقعیت ویژه‌ای قرار داد. در نبود حمایت آیت‌الله سیستانی و برخورداری از حمایت شبه‌نظامیان شیعه مانند سپاه بدر، مقتدی ‌صدر از نارضایتی حکیم و مالکی و کردها بیشترین بهره را برده و ابتکار عمل در رهبری جنبش اصلاحات را در دست می‌گیرد و حتی این احتمال وجود دارد که اعلام یک دولت موقت برای دوره گذار را در برنامه داشته باشد. در چنین وضعیتی، خطرات بزرگی منطقه و منافع آمریکا و ایران را تهدید می‌کند که باید دستمایه یک همکاری مشترک قرار گیرد. با وجود اینکه در تبلیغات این‌طور به‌نظر می‌رسد که ایران از وجود این شرایط در عراق راضی ا‌ست اما منافع ایران با تضعیف نیروهای شیعه و جداشدن اقلیم کردستان به‌شدت به خطر می‌افتد و بهترین راه‌حل برای ایران و آمریکا این است که عبادی را در قدرت نگه دارند. آنچه در پی تداوم این بحران به وقوع می‌پیوندد، شامل چند گزینه محدود خواهد بود. نخستین واقعه این است که کردها برای حفظ منافع و دفاع از خود، اعلام استقلال خواهند کرد که این منجر به چندپاره‌شدن عراق می‌شود چراکه سنی‌ها و شیعیان نیز مناطق تحت کنترل خود را می‌خواهند. اثر بعدی که هم‌زمان با سقوط دولت عبادی روی می‌دهد، توقف جنگ با داعش و توجه نیروهای نظامی به بغداد و درگیرشدن ارتش عراق در بحران سیاسی این کشور است. درصورتی‌که ارتش برای به‌دست‌گرفتن قدرت، اعلام یک دولت نظامی موقت برای عبور از بحران کند، آن‌گاه مشخص نیست واکنش شبه‌نظامیان شیعه و سنی به این دولت چه خواهد بود. اگر رهبران شیعیان مانند حکیم و مالکی، قصد همکاری با دولت نظامی را نداشته باشند، آن‌گاه یک رقابت فرسایشی بین نیروهای شیعه روی خواهد داد که برای ایران به‌هیچ‌وجه مطلوب نیست. ارتش عراق درحال‌حاضر به چند بخش تقسیم می‌شود و بخشی از آن از مالکی پیروی می‌کنند و بخشی دیگر بستگی‌های زیادی با مقتدی صدر دارند که در کنار سنی‌ها و دیگر گرایش‌هاي قومی عراق، از این ارگان یک بشکه باروت می‌سازد. حال با چنین چالشی که می‌تواند منجر به بی‌ثباتی بیشتر در منطقه، تجزیه عراق، ایجاد زمینه برای رشد تروریست‌های خشن و ضدآمریکایی مانند داعش، تهدید امنیت ملی کشورهای همسایه و گسترش درگیری‌های نظامی شود، چطور باید برخورد کرد؟
همکاری میان تهران و واشنگتن برای حل مناقشات و بحران‌های منطقه‌ای، بی‌سابقه نیست و این دو کشور اخیرا موفق شده‌اند یکی از عمیق‌ترین اختلافات میان خودشان (پرونده هسته‌ای) را از راه گفت‌وگوی مستقیم حل کنند. در شرایطی که تهران از نفوذ کلام زیادی در میان شیعیان عراق برخوردار است، آمریکا نیز می‌تواند با مشاوره‌گرفتن و هشداردادن به ترکیه و عربستان سعودی، آنها را از آتش‌ریختن به معرکه عراق منع کند. این دو کشور با هدف تضعیف نیروهای شیعه در منطقه، از هیچ اقدامی در عراق فروگذار نمی کند و تنها آمریکاست که می‌تواند جلو آنها بایستد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.