چگونه از خشونتدیدگان حمایت کنیم
تجربه ایجاد خانههای امن در جهان، تجربه جدیدی نیست. در دهه 70 میلادی پس از اوجگیری جنبشهای احقاق حقوق زنان در تمام دنیا، ایده ایجاد خانههای امن برای دفاع از قربانیان خشونت خانگی، مطرح و اولین خانه امن در سال 1970 ایجاد شد. «ایرن پیزی»، فعال حقوق زنانی بود که در این سال در شهر لندن اولین خانه امن را ایجاد کرد. اگرچه ژاپنیها اعتقاد دارند که ایده خانه امن برای دفاع از قربانیان خشونت مخصوصا زنان و کودکان متعلق به آنهاست. زیرا راهبان بودایی همیشه و در طول تاریخ، درِ پرستشگاههایشان روی زنان و کودکان خشونتدیده باز بوده و کسانی که در خانه خود با خشونت مواجه بودهاند، میتوانستند به پرستشگاهها بروند و با کارکردن، از حمایت راهبان بودایی برخوردار شوند. باوجوداین، خانه امن به معنای امروزین آن را باید ایدهای متعلق به دهه 70 میلادی دانست.
پس از انگلستان، کشورهای دیگری مانند استرالیا، اقدام به ایجاد خانههای امن کردند. سیدنی دومین شهر جهان است که در آن خانه امن ایجاد شده است. پس از سیدنی، در بوستون آمریکا سومین خانه امن جهان در سال 1974 ایجاد شد. هلند، نروژ و دانمارک ازجمله دیگر کشورهایی بودند که ایجاد خانههای امن برای حمایت از زنان خشونتدیده را در دستور کار خود قرار دادند. در میان کشورهای توسعهیافته، آلمان آخرین کشوری بود که به ساخت خانه امن در کشورش رضایت داد و پس از سالها تلاش روزنامهنگاران و فعالان حقوق زنان بالاخره اولین خانه امن در برلین، در سال 1976 ایجاد شد. اما در همین سال 1976 تاریخ خانههای امن متحول شد.
در این سال بود که با ایجاد یک خط تلفن مستقیم و ویژه برای اطلاعرسانی درباره خشونت خانگی در کالیفرنیا، خانههای امن بهطور کاملا رسمی بهعنوان پناهگاههای زنان شناخته شدند. از این پس ایجاد خانههای امن در تمام کشورهای دنیا و مخصوصا ایالات متحده آمریکا که یکی از مراکز اصلی جنبشهای احقاق حقوق زنان بود، سرعت گرفت. بهطوریکه تا سال 1982 بهطور تقریبی بین 300 تا 700 خانه امن برای زنان در سرتاسر جهان ایجاد شد. درحالحاضر تنها در آلمان که دیرتر از دیگر کشورها به ساخت خانههای امن روی آورد، نزدیک به 400 خانه امن وجود دارد. اما خانههای امن اکنون دیگر محدود به کشورهای توسعهیافته نیستند و در بسیاری از کشورهای جهان و حتی در کشورهای همسایه ما نیز خانههای امن بهعنوان جایی که میتواند قربانیان خشونت را از محیط آسیبرسان دور کند، ایجاد شدهاند. در کل افغانستان ۱۲ خانه امن وجود دارد که براساس آماری که شبکه زنان افغانستان اعلام کرده است، چهار خانه امن فقط در شهر کابل که یکی از بزرگترین شهرهای افغانستان است، ساخته شده. تفاوت خانههای امن در افغانستان با دیگر کشورهای دنیا در این است که این خانهها به شکلی ساخته شدهاند
که هیچکس جز زنها از وجود آنها اطلاع ندارد. حفظ گمنامی یکی از اصول استفاده از خانههای امن در افغانستان است زیرا همیشه خطر کشف این خانهها و زنانی که در آن زندگی میکنند توسط طالبان و دیگر گروههای افراطی در افغانستان وجود دارد.
به همین دلیل امکان استفاده گسترده زنان از این خانهها در صورت مورد خشونت قرارگرفتن وجود ندارد. چندسال پیش هم «حبیبالله غالب»، وزیر عدلیه افغانستان، گفته بود که خانههای امن زنان، جایی برای «بداخلاقی و فحشا» است. او همچنین اضافه کرده بود: «آنها اکثرا دختران را تشویق میکنند و میگویند: اگر پدر شما چیزی بد به شما میگوید، به او گوش ندهید، اگر مادر شما چیزی برایتان میگوید، گوش ندهید. خانههای امنی برای شما هست که در آنجا زندگی کنید». این اظهارات با واکنشهای فعالان حقوق زنان در افغانستان روبهرو شد و آنها گفته بودند هیچ شواهدی مبنیبر وجود فساد و فحشا در این خانهها نیست. آنها همچنین خواستار برکناری «غالب» شده بودند. اما درمقابل، خانههای امن در کشورهای مختلف دنیا فعالیت علنی دارند. برای مثال مؤسسه آمریکایی «سیف هورایزن» یکی از فعالترین مؤسسات در حوزه حمایت از زنان خشونتدیده است، علاوه بر داشتن چندینوچند خانه امن در شهرهای مهم آمریکا، یک خط تلفن مستقیم که نام «امید» را بر آن نهاده، برای قربانیان دارد که از طریق آن به زنان خشونتدیده امکان مشاوره میدهد. براساس گزارشی که در سایت این مؤسسه منتشر شده است،
در طول هر شبانهروز در سرتاسر دنیا 67هزار و 399 خشونت خانگی علیه زنان اتفاق میافتد. ازاینمیان 10 هزارو 581 قربانی با خطوط تلفن اورژانسی که برای اطلاعرسانی درباره خشونت خانگی طراحی شدهاند تماس میگیرند که در 64درصد از آنها نیاز فوری به یک سرپناه اعلام میشود. بااینحال مؤسسه سیف هورایزن یکی از اهداف خود را توانمندسازی زنان خشونتدیده از طریق دادن آموزشهای حقوقی و مشاورهای میداند و حتی تلاش میکند پروندههای خشونت خانگی علیه زنان را با معرفی وکیل به آنها پیگیری کند.
پیگیری پروندههای خشونت علیه زنان در دادگاهها نیز یکی از مواردی است که تاریخچه آن به دهه 70 میلادی برمیگردد. در سال 1971 اولین پرونده خشونت خانگی در آمریکا باز و پیگیری شد. این اتفاق باعث شد خشونت خانگی بهعنوان یک جرم قابلپیگرد مطرح شود و زمینهای را برای اصلاح قوانین در حمایت از زنان فراهم کرد. پیگیری حقوقی شکایات مربوط به خشونت خانگی یکی از مشکلات در افغانستان هم هست زیرا اساسا بسیاری از این خشونتها از سوی زنان اعلام نمیشود. در ایران نیز مسئله خشونت خانگی علیه زنان، سالهاست که پیگیری میشود. در دولت اصلاحات وزارت کشور پژوهشی را در 28 استان کشور درباره خشونت خانگی انجام داد که یکی از نتایج آن ایجاد خانههای امن و خطوط ارتباط تلفنی برای حمایت از زنان خشونتدیده بود. این پژوهش بنا بر گفته شهیندخت مولاوردی، معاون رئیسجمهور در دولت نهم، گم شده است.
تجربه ایجاد خانههای امن در جهان، تجربه جدیدی نیست. در دهه 70 میلادی پس از اوجگیری جنبشهای احقاق حقوق زنان در تمام دنیا، ایده ایجاد خانههای امن برای دفاع از قربانیان خشونت خانگی، مطرح و اولین خانه امن در سال 1970 ایجاد شد. «ایرن پیزی»، فعال حقوق زنانی بود که در این سال در شهر لندن اولین خانه امن را ایجاد کرد. اگرچه ژاپنیها اعتقاد دارند که ایده خانه امن برای دفاع از قربانیان خشونت مخصوصا زنان و کودکان متعلق به آنهاست. زیرا راهبان بودایی همیشه و در طول تاریخ، درِ پرستشگاههایشان روی زنان و کودکان خشونتدیده باز بوده و کسانی که در خانه خود با خشونت مواجه بودهاند، میتوانستند به پرستشگاهها بروند و با کارکردن، از حمایت راهبان بودایی برخوردار شوند. باوجوداین، خانه امن به معنای امروزین آن را باید ایدهای متعلق به دهه 70 میلادی دانست.
پس از انگلستان، کشورهای دیگری مانند استرالیا، اقدام به ایجاد خانههای امن کردند. سیدنی دومین شهر جهان است که در آن خانه امن ایجاد شده است. پس از سیدنی، در بوستون آمریکا سومین خانه امن جهان در سال 1974 ایجاد شد. هلند، نروژ و دانمارک ازجمله دیگر کشورهایی بودند که ایجاد خانههای امن برای حمایت از زنان خشونتدیده را در دستور کار خود قرار دادند. در میان کشورهای توسعهیافته، آلمان آخرین کشوری بود که به ساخت خانه امن در کشورش رضایت داد و پس از سالها تلاش روزنامهنگاران و فعالان حقوق زنان بالاخره اولین خانه امن در برلین، در سال 1976 ایجاد شد. اما در همین سال 1976 تاریخ خانههای امن متحول شد.
در این سال بود که با ایجاد یک خط تلفن مستقیم و ویژه برای اطلاعرسانی درباره خشونت خانگی در کالیفرنیا، خانههای امن بهطور کاملا رسمی بهعنوان پناهگاههای زنان شناخته شدند. از این پس ایجاد خانههای امن در تمام کشورهای دنیا و مخصوصا ایالات متحده آمریکا که یکی از مراکز اصلی جنبشهای احقاق حقوق زنان بود، سرعت گرفت. بهطوریکه تا سال 1982 بهطور تقریبی بین 300 تا 700 خانه امن برای زنان در سرتاسر جهان ایجاد شد. درحالحاضر تنها در آلمان که دیرتر از دیگر کشورها به ساخت خانههای امن روی آورد، نزدیک به 400 خانه امن وجود دارد. اما خانههای امن اکنون دیگر محدود به کشورهای توسعهیافته نیستند و در بسیاری از کشورهای جهان و حتی در کشورهای همسایه ما نیز خانههای امن بهعنوان جایی که میتواند قربانیان خشونت را از محیط آسیبرسان دور کند، ایجاد شدهاند. در کل افغانستان ۱۲ خانه امن وجود دارد که براساس آماری که شبکه زنان افغانستان اعلام کرده است، چهار خانه امن فقط در شهر کابل که یکی از بزرگترین شهرهای افغانستان است، ساخته شده. تفاوت خانههای امن در افغانستان با دیگر کشورهای دنیا در این است که این خانهها به شکلی ساخته شدهاند
که هیچکس جز زنها از وجود آنها اطلاع ندارد. حفظ گمنامی یکی از اصول استفاده از خانههای امن در افغانستان است زیرا همیشه خطر کشف این خانهها و زنانی که در آن زندگی میکنند توسط طالبان و دیگر گروههای افراطی در افغانستان وجود دارد.
به همین دلیل امکان استفاده گسترده زنان از این خانهها در صورت مورد خشونت قرارگرفتن وجود ندارد. چندسال پیش هم «حبیبالله غالب»، وزیر عدلیه افغانستان، گفته بود که خانههای امن زنان، جایی برای «بداخلاقی و فحشا» است. او همچنین اضافه کرده بود: «آنها اکثرا دختران را تشویق میکنند و میگویند: اگر پدر شما چیزی بد به شما میگوید، به او گوش ندهید، اگر مادر شما چیزی برایتان میگوید، گوش ندهید. خانههای امنی برای شما هست که در آنجا زندگی کنید». این اظهارات با واکنشهای فعالان حقوق زنان در افغانستان روبهرو شد و آنها گفته بودند هیچ شواهدی مبنیبر وجود فساد و فحشا در این خانهها نیست. آنها همچنین خواستار برکناری «غالب» شده بودند. اما درمقابل، خانههای امن در کشورهای مختلف دنیا فعالیت علنی دارند. برای مثال مؤسسه آمریکایی «سیف هورایزن» یکی از فعالترین مؤسسات در حوزه حمایت از زنان خشونتدیده است، علاوه بر داشتن چندینوچند خانه امن در شهرهای مهم آمریکا، یک خط تلفن مستقیم که نام «امید» را بر آن نهاده، برای قربانیان دارد که از طریق آن به زنان خشونتدیده امکان مشاوره میدهد. براساس گزارشی که در سایت این مؤسسه منتشر شده است،
در طول هر شبانهروز در سرتاسر دنیا 67هزار و 399 خشونت خانگی علیه زنان اتفاق میافتد. ازاینمیان 10 هزارو 581 قربانی با خطوط تلفن اورژانسی که برای اطلاعرسانی درباره خشونت خانگی طراحی شدهاند تماس میگیرند که در 64درصد از آنها نیاز فوری به یک سرپناه اعلام میشود. بااینحال مؤسسه سیف هورایزن یکی از اهداف خود را توانمندسازی زنان خشونتدیده از طریق دادن آموزشهای حقوقی و مشاورهای میداند و حتی تلاش میکند پروندههای خشونت خانگی علیه زنان را با معرفی وکیل به آنها پیگیری کند.
پیگیری پروندههای خشونت علیه زنان در دادگاهها نیز یکی از مواردی است که تاریخچه آن به دهه 70 میلادی برمیگردد. در سال 1971 اولین پرونده خشونت خانگی در آمریکا باز و پیگیری شد. این اتفاق باعث شد خشونت خانگی بهعنوان یک جرم قابلپیگرد مطرح شود و زمینهای را برای اصلاح قوانین در حمایت از زنان فراهم کرد. پیگیری حقوقی شکایات مربوط به خشونت خانگی یکی از مشکلات در افغانستان هم هست زیرا اساسا بسیاری از این خشونتها از سوی زنان اعلام نمیشود. در ایران نیز مسئله خشونت خانگی علیه زنان، سالهاست که پیگیری میشود. در دولت اصلاحات وزارت کشور پژوهشی را در 28 استان کشور درباره خشونت خانگی انجام داد که یکی از نتایج آن ایجاد خانههای امن و خطوط ارتباط تلفنی برای حمایت از زنان خشونتدیده بود. این پژوهش بنا بر گفته شهیندخت مولاوردی، معاون رئیسجمهور در دولت نهم، گم شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.