|

ابهام‌‌ها و تفاوت‌ها

حامد طبیبی

از شواهد و قراین سپهر سیاست در ایران پیداست که فهرست تفاوت‌های انتخابات 24 خرداد با ادوار پیش از آن قرار است هر روز بلندبالاتر ‌شود. تا حدود دوسال قبل، این دیدگاه از سوی برخی اصلاح‌طلبان بیان می‌شد که نمی‌توان نگاه حداکثری به دوره یازدهم داشت و برخی دلایل پیرامون آن نیز بعضا بیان می‌شد. همچنین گفته شد که به همین سبب، انتخابات مجلس نهم با عدم حضور منسجم این جریان، به پایان رسید. برخی راهکارها نیز به‌عنوان بدیل فعالیت رسمی سیاسی، پیشنهاد می‌شد. شرایط امروز اما به‌گونه‌ای است که حتی با تحلیل‌های ابتدای روی‌کارآمدن دولت دهم و کمی پیش‌تر از آن در جریان رقابت‌های انتخاباتی دور دهم نیز فاصله محسوسی یافته است. طی این دوسال، در رسانه‌های مستقل به اندازه مقدورات شرایط موجود، به وضعیت اقتصادی، سیاسی، سیاست خارجی، فرهنگی و اجتماعی پرداخته شده که البته حتی اگر جامعه ایران، مخاطب گزارش‌ها، گفت‌وگو‌ها و سخنان نخبگان علمی و کارشناسان باتجربه نیز نبوده باشد، از حال و روز این روزهای خود و خانواده‌اش، دلیل نگرانی از تداوم شرایط این هشت‌‌سال را درمی‌یابد. بر این اساس است که نیروهای منتقد، ضمن تاکید بر هویت خود و همچنین خواسته‌هایی که برای پایان‌دادن به شرایط ایجادشده در این چهارسال درباره فعالان سیاسی و احزاب منتقد، اطلاع‌رسانی، فضای دانشگاه و مدارس، نقد عملکرد‌ها و... دارند، خواستار آن هستند که کاندیدایی حداکثری و دارای همه وجوه لازم برای رساندن صدای نقد‌های کارشناسی آنان به مردم و مسوولان، پا به عرصه رقابت‌ها بگذارد. آنها بر این باورند که در صورت تحقق پیش‌بینی‌ها درباره اقبال عمومی به این چهره ملی - با فرض صحیح‌‌بودن نتایج نظرسنجی‌هایی که تا به امروز انتشار یافته است - آنگاه امکان بازگرداندن امور به روش «برنامه‌ریزی» به دست منتخب مردم فراهم می‌شود. این امیدواری نیز در میان طیفی از طراحان این راهبرد وجود دارد که تجربه هشت‌‌سال اخیر برای همه طرف‌های دخیل در امر سیاست و مدیریت در کشور، تحقق ایده فوق را به واقعیت نزدیک کند. همچنین در برخی اعلام‌نظرها، تهدیدهای بیان‌شده درخصوص این دو چهره شاخص، در راستای «پشیمان‌سازی» آنان ارزیابی شده است. با این پیش‌فرض، نگاهی به صحنه انتخابات، جمله ابتدای این گفتار یعنی ابهامات و تفاوت‌های ماهوی این دوره با ادوار دیگر، محل تامل است:
1 تعدد کاندیداها در طیفی که از قضا، از سال 82 تاکنون به‌تدریج مناصب مدیریتی را در اختیار گرفته‌اند و مسوول مستقیم شاخص‌های موجود در عرصه‌های مختلف هستند، یکی از ابهامات است. این گمانه نیز بیان شده و نزدیک به تحقق نیز می‌نماید که در صورت حضور کاندیدای حداکثری شاخص از میان اصلاح‌طلبان، لیست 30نفره فعالان سیاسی جریان موسوم به اصولگرا به کمتر از پنج‌نفر نخواهد رسید. این، یعنی احتمالا مدلی مانند انتخابات ریاست‌جمهوری هشتم و نهم که نزدیک به 10 کاندیدا در عرصه حاضر بودند. تفاوت در این است که با فرض حضور چهره ملی «امتحان ‌پس‌‌داده» از سوی منتقدان، آرایش سیاسی از نظر تعدد کاندیدا، شبیه آن دوره‌ها اما از نظر طیف‌بندی کاملا متفاوت است. این‌بار نیروهای میانه‌رو و اصلاح‌طلب، فقط‌وفقط یک کاندیدا دارند و این اصولگرایان هستند که به افزایش غیرمعمول کاندیداها کمک کرده‌اند!
2 در ادوار گذشته به سبب نابرابربودن امکانات تبلیغی اصلاح‌طلبان - حتی در مقطعی که دولت و مجلس را در اختیار داشتند - و به‌ویژه پس از روی‌کارآمدن دولت نهم، تلاش جریانات و احزاب منتقد این بود که ابتدا بر اساس «ائتلاف» و «هم‌افزایی» گام به آوردگاه انتخابات بگذارند و ثانیا از یک‌سال پیش از انتخابات، تکلیف کاندیدا را روشن کنند تا بتوانند با یک استراتژی جامع - که توان اجرای آن به‌خوبی در میان رسانه‌های حامی اصلاح‌طلبی وجود داشته و دارد - دیدگاه‌ها و برنامه‌ها را به مردم عرضه کنند. در این دوره اما در شرایطی که کمتر از یک هفته تا ثبت‌نام باقی است، هنوز تکلیف این امر روشن نشده است که البته در شرایط موجود شاید این نه یک نقطه‌ضعف که به نوعی هوشمندانه و در مقام یک نقطه‌قوت، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
3 برخلاف اصلاح‌طلبان، جریان مقابل که با دست باز می‌تواند به تبلیغ و ترویج خود بپردازد نیز، در یک تعلیق کامل به سر می‌برد. طیف‌‌طیف‌‌شدن اصولگرایان و به «نقطه صفر» نزدیک‌‌شدن اشتراکات آنها از یک سو و ناتوانی از بازی‌خوانی رقیب از دیگر سو، آنها را نیز در وضعیت بی‌سابقه‌ای نسبت به ادوار گذشته قرار داده است.
4 نامشخص‌بودن نوع مواجهه ناظران، مجریان و متولیان امنیت انتخابات با شیوه‌های تبلیغ، مناظره و تجمعات انتخاباتی، برنامه‌ اصلاح‌طلبان که به ‌عنوان «بیم‌ها و امیدها» - پیش از مشخص‌شدن کاندیداها - در اختیار مردم قرار گرفته است، تاکید همه اصلاح‌طلبان به تبعیت از مدل کاندیدای حداکثری و پذیرش کناررفتن به سود چهره‌های محوری - با وجود برخی محدودیت‌ها برای جمع‌شدن و تبادل‌نظر با یکدیگر - نیز از تفاوت‌های این دوره است که تغییر نگاه‌ها در سطح مردم و نخبگان پیرامون پیچیدگی‌های این دوره را در پی داشته است.

از شواهد و قراین سپهر سیاست در ایران پیداست که فهرست تفاوت‌های انتخابات 24 خرداد با ادوار پیش از آن قرار است هر روز بلندبالاتر ‌شود. تا حدود دوسال قبل، این دیدگاه از سوی برخی اصلاح‌طلبان بیان می‌شد که نمی‌توان نگاه حداکثری به دوره یازدهم داشت و برخی دلایل پیرامون آن نیز بعضا بیان می‌شد. همچنین گفته شد که به همین سبب، انتخابات مجلس نهم با عدم حضور منسجم این جریان، به پایان رسید. برخی راهکارها نیز به‌عنوان بدیل فعالیت رسمی سیاسی، پیشنهاد می‌شد. شرایط امروز اما به‌گونه‌ای است که حتی با تحلیل‌های ابتدای روی‌کارآمدن دولت دهم و کمی پیش‌تر از آن در جریان رقابت‌های انتخاباتی دور دهم نیز فاصله محسوسی یافته است. طی این دوسال، در رسانه‌های مستقل به اندازه مقدورات شرایط موجود، به وضعیت اقتصادی، سیاسی، سیاست خارجی، فرهنگی و اجتماعی پرداخته شده که البته حتی اگر جامعه ایران، مخاطب گزارش‌ها، گفت‌وگو‌ها و سخنان نخبگان علمی و کارشناسان باتجربه نیز نبوده باشد، از حال و روز این روزهای خود و خانواده‌اش، دلیل نگرانی از تداوم شرایط این هشت‌‌سال را درمی‌یابد. بر این اساس است که نیروهای منتقد، ضمن تاکید بر هویت خود و همچنین خواسته‌هایی که برای پایان‌دادن به شرایط ایجادشده در این چهارسال درباره فعالان سیاسی و احزاب منتقد، اطلاع‌رسانی، فضای دانشگاه و مدارس، نقد عملکرد‌ها و... دارند، خواستار آن هستند که کاندیدایی حداکثری و دارای همه وجوه لازم برای رساندن صدای نقد‌های کارشناسی آنان به مردم و مسوولان، پا به عرصه رقابت‌ها بگذارد. آنها بر این باورند که در صورت تحقق پیش‌بینی‌ها درباره اقبال عمومی به این چهره ملی - با فرض صحیح‌‌بودن نتایج نظرسنجی‌هایی که تا به امروز انتشار یافته است - آنگاه امکان بازگرداندن امور به روش «برنامه‌ریزی» به دست منتخب مردم فراهم می‌شود. این امیدواری نیز در میان طیفی از طراحان این راهبرد وجود دارد که تجربه هشت‌‌سال اخیر برای همه طرف‌های دخیل در امر سیاست و مدیریت در کشور، تحقق ایده فوق را به واقعیت نزدیک کند. همچنین در برخی اعلام‌نظرها، تهدیدهای بیان‌شده درخصوص این دو چهره شاخص، در راستای «پشیمان‌سازی» آنان ارزیابی شده است. با این پیش‌فرض، نگاهی به صحنه انتخابات، جمله ابتدای این گفتار یعنی ابهامات و تفاوت‌های ماهوی این دوره با ادوار دیگر، محل تامل است:
1 تعدد کاندیداها در طیفی که از قضا، از سال 82 تاکنون به‌تدریج مناصب مدیریتی را در اختیار گرفته‌اند و مسوول مستقیم شاخص‌های موجود در عرصه‌های مختلف هستند، یکی از ابهامات است. این گمانه نیز بیان شده و نزدیک به تحقق نیز می‌نماید که در صورت حضور کاندیدای حداکثری شاخص از میان اصلاح‌طلبان، لیست 30نفره فعالان سیاسی جریان موسوم به اصولگرا به کمتر از پنج‌نفر نخواهد رسید. این، یعنی احتمالا مدلی مانند انتخابات ریاست‌جمهوری هشتم و نهم که نزدیک به 10 کاندیدا در عرصه حاضر بودند. تفاوت در این است که با فرض حضور چهره ملی «امتحان ‌پس‌‌داده» از سوی منتقدان، آرایش سیاسی از نظر تعدد کاندیدا، شبیه آن دوره‌ها اما از نظر طیف‌بندی کاملا متفاوت است. این‌بار نیروهای میانه‌رو و اصلاح‌طلب، فقط‌وفقط یک کاندیدا دارند و این اصولگرایان هستند که به افزایش غیرمعمول کاندیداها کمک کرده‌اند!
2 در ادوار گذشته به سبب نابرابربودن امکانات تبلیغی اصلاح‌طلبان - حتی در مقطعی که دولت و مجلس را در اختیار داشتند - و به‌ویژه پس از روی‌کارآمدن دولت نهم، تلاش جریانات و احزاب منتقد این بود که ابتدا بر اساس «ائتلاف» و «هم‌افزایی» گام به آوردگاه انتخابات بگذارند و ثانیا از یک‌سال پیش از انتخابات، تکلیف کاندیدا را روشن کنند تا بتوانند با یک استراتژی جامع - که توان اجرای آن به‌خوبی در میان رسانه‌های حامی اصلاح‌طلبی وجود داشته و دارد - دیدگاه‌ها و برنامه‌ها را به مردم عرضه کنند. در این دوره اما در شرایطی که کمتر از یک هفته تا ثبت‌نام باقی است، هنوز تکلیف این امر روشن نشده است که البته در شرایط موجود شاید این نه یک نقطه‌ضعف که به نوعی هوشمندانه و در مقام یک نقطه‌قوت، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
3 برخلاف اصلاح‌طلبان، جریان مقابل که با دست باز می‌تواند به تبلیغ و ترویج خود بپردازد نیز، در یک تعلیق کامل به سر می‌برد. طیف‌‌طیف‌‌شدن اصولگرایان و به «نقطه صفر» نزدیک‌‌شدن اشتراکات آنها از یک سو و ناتوانی از بازی‌خوانی رقیب از دیگر سو، آنها را نیز در وضعیت بی‌سابقه‌ای نسبت به ادوار گذشته قرار داده است.
4 نامشخص‌بودن نوع مواجهه ناظران، مجریان و متولیان امنیت انتخابات با شیوه‌های تبلیغ، مناظره و تجمعات انتخاباتی، برنامه‌ اصلاح‌طلبان که به ‌عنوان «بیم‌ها و امیدها» - پیش از مشخص‌شدن کاندیداها - در اختیار مردم قرار گرفته است، تاکید همه اصلاح‌طلبان به تبعیت از مدل کاندیدای حداکثری و پذیرش کناررفتن به سود چهره‌های محوری - با وجود برخی محدودیت‌ها برای جمع‌شدن و تبادل‌نظر با یکدیگر - نیز از تفاوت‌های این دوره است که تغییر نگاه‌ها در سطح مردم و نخبگان پیرامون پیچیدگی‌های این دوره را در پی داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.