موانع کمک تسلیحاتی اروپا به اوکراین
زرادخانهای در دوردست
رهبران آلمان و فرانسه اخیرا تأکید کردهاند اروپا باید تمام توان خود را برای تجهیز تسلیحاتی اوکراین در جنگ با روسیه به کار ببرد؛ اما آنها به خوبی میدانند چنین خواستهای تا زمانی که به مرحله عملیشدن برسد باید موانع زیادی را پشت سر بگذارد؛ موانعی که شاید هیچ ارادهای برای از میان برداشتن آنها هم وجود نداشته باشد.
رهبران آلمان و فرانسه اخیرا تأکید کردهاند اروپا باید تمام توان خود را برای تجهیز تسلیحاتی اوکراین در جنگ با روسیه به کار ببرد؛ اما آنها به خوبی میدانند چنین خواستهای تا زمانی که به مرحله عملیشدن برسد باید موانع زیادی را پشت سر بگذارد؛ موانعی که شاید هیچ ارادهای برای از میان برداشتن آنها هم وجود نداشته باشد. کشورهای اروپایی از زمان تهاجم روسیه به اوکراین، میلیاردها دلار به هزینههای دفاعی و کمکهای نظامی اختصاص دادهاند؛ اما تحلیلگران میگویند صنعت دفاعی قاره سبز هنوز با توانایی تأمین کییف فاصله دارد. از زمان ورود نخستین تانکهای روسی به اوکراین در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، حدود 44.5 میلیارد دلار سلاح از آمریکا به کییف سرازیر شده است. بااینحال، عدم موافقت واشنگتن با اختصاص کمکهای جدید و راهیابی احتمالی مجدد دونالد ترامپ به کاخ سفید در ماه نوامبر، میتواند وظیفه پرکردن خلأ بزرگ تسلیحاتی را به اروپا بسپرد. به گفته جوزپ بورل، دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا، هزینه کمکهای اتحادیه اروپا به اوکراین طی دو سال به ۲۸ میلیارد یورو رسیده و برای هزینهکردن ۲۰ میلیارد یورو دیگر نیز در سال ۲۰۲۴ برنامهریزی شده است. با وجود این، اولاف شولتس، صدراعظم آلمان، از متحدان اروپایی خواسته است باز هم بیشتر به اوکراین کمک کنند.
تمام کشورهای عضو اتحادیه هزینههای دفاعی خود را افزایش دادهاند و امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، حتی از اقتصاد جنگی صحبت میکند؛ اما در سال ۲۰۲۳ از میان ۲۷ کشور عضو اتحادیه، تنها ۹ کشور بیشتر از حداقل اسمی ناتو که عبارت از دو درصد تولید ناخالص داخلی است، برای دفاع هزینه کردهاند. نام ثروتمندترین کشورهای اتحادیه اروپا یعنی آلمان، فرانسه و ایتالیا با صنایع دفاعی در کلاس جهانی در میان این ۹ کشور نیست. رنو بهله، اقتصاددان با تخصص در صنایع دفاعی، در این زمینه به خبرگزاری فرانسه میگوید: «کشورهای اروپایی از زمان حمله به اوکراین بودجههای خود را افزایش شدیدی نداده و سفارش زیادی هم به تولیدکنندگان ندادهاند». خطوط تولید کارخانههای اروپا تجهیزاتی ازجمله موشکهای ضدهوایی و ضدتانک، گلوله و توپ را به بازار عرضه میکنند؛ خواه به قصد استفاده در اوکراین باشد، خواه با هدف پرکردن ذخایر ملی سلاح و مهمات. اتحادیه اروپا از هدف اولیه خود برای افزایش تولید گلولههای مهم توپخانه ۱۵۵ میلیمتری باز مانده است، ولی انتظار دارد در سال ۲۰۲۵، تعداد 1.4 میلیون از این نوع گلوله تولید کند که ۲۰۰ هزار واحد بیشتر از آن چیزی است که در برنامه تولید ایالات متحده در نظر گرفته شده است.
بهله میگوید: «ظرفیت تولید اروپا چندان ناچیز نیست، اما کاملا پراکنده است. مثلا ۱۵ سازنده فشنگ در ۱۱ کشور اروپا پخش شدهاند ولی مطلقا با هم هماهنگ نیستند. برآوردهکردن تقاضای اوکراین زمان میبرد؛ زیرا ما برای انجام آن سازماندهی نشدهایم. ساخت تجهیزات نظامی ممکن است چند ماه یا حتی سالها طول بکشد». کریستین مولینگ، تحلیلگر اندیشکده آلمانی دیگآپ، اخیرا نوشته است: «در حال حاضر، پایگاه دفاعی و فناوری صنعتی اروپا قادر به پاسخگویی به خواستههای زمان جنگ نیست». او میافزاید که با کاهش شدید هزینههای دفاعی در طول سالهای صلح و سودآوری پس از جنگ سرد، صنعت اروپا «ظرفیت افزایش تولید را از دست داد». مولینگ میگوید برخی از کشورهای اروپایی بهجای بازسازی تولید داخلی، به خرید «تدارکات آماده مصرف» بهویژه از آمریکا روی آوردهاند؛ موضوعی که قبلا بهویژه در اروپای مرکزی و شرقی برای تضمین امنیت امری ضروری بود.
از صد میلیارد یورو هزینه تسلیحاتی کشورهای اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۲ تا اواسط سال ۲۰۲۳ میلادی، ۶۳ درصد به خرید محصولات آمریکایی و ۱۳ درصد به کره جنوبی اختصاص یافته است. در همین حال، شرکتهای دفاعی اروپایی بدون قراردادهایی که فروش طولانیمدت را تضمین کند، تمایلی به سرمایهگذاری در افزایش ظرفیت تولید ندارند. بروکسل با ترتیبدادن سفارشهای خرید گروهی چندکشوری تلاش میکند تا این نگرانی را برطرف کند. الکساندرا کوزیول از اندیشکده «پیسم» لهستان در مقالهای مینویسد: «این پرسش باز باقی میماند که آیا افزایش هزینههای دفاعی در اتحادیه اروپا به تقویت صنعت اتحادیه اروپا منجر میشود یا برعکس، وابستگی را به متحدانی مانند واشنگتن عمیقتر میکند». همه کشورهای اروپایی مانند فرانسه نیستند که بهعنوان عضو اصلی اتحادیه به دنبال «خودمختاری راهبردی» اروپا باشند؛ زیرا این راهبرد برایشان نفع مستقیم اقتصادی ندارد. مولینگ نوشته است که صنایع اروپای مرکزی و شرقی «در موقعیتی نیستند که کمک مهمی به پروژههای دفاعی اروپا بکنند». بهله اقتصاددان نیز میگوید: «در جایی که دولتهای اروپایی قهرمان ملی دارند، در حمایت از او تردید نمیکنند و در چارچوب همین خودخواهی ملی، اروپا را رها میکنند».
مارک کنسیان از اندیشکده سیاسآیاس آمریکا به یورونیوز میگوید: «تا زمانی که اروپاییها تلاشهای دفاعی خود را بهطور کامل یکپارچه نکنند و بهعنوان یک نهاد واحد عمل نکنند، هرگز نخواهند توانست خیلی ژرف و گسترده با تواناییهای ایالات متحده برابری کنند». بااینحال، برخی در کییف معتقدند اروپاییها روزی میتوانند سهم آمریکاییها از این بار را به دوش بکشند. خبرگزاری فرانسه به نقل از یک دیپلمات اوکراینی بدون نامبردن از او مینویسد: «این روند از قبل آغاز شده است، اما زمان میبرد؛ فقط باید صبر کنیم».
برنامه تولید هزاران پهپاد
در همین حال، میخائیلو فدوروف، وزیر حوزه دیجیتال اوکراین گفت: «کییف هزاران پهپاد دوربرد با قابلیت حمله به عمق خاک روسیه را در سال ۲۰۲۴ تولید میکند».
او در گفتوگویی تأکید کرد که این کشور در حال حاضر بیش از ۱۰ شرکت سازنده هواپیمای بدون سرنشین دارد که محصولات آنها توانایی رسیدن به مسکو و سنپترزبورگ را دارند. فدوروف به رویترز گفت: «رده پهپادهای دوربرد کامیکاز [انتحاری] با برد ۳۰۰، ۵۰۰، ۷۰۰ و هزار کیلومتر در حال توسعه است. دو سال پیش این دسته اصلا وجود نداشت». فدوروف ۳۳ساله در مرکز تلاشهای اوکراین برای توسعه استارتآپهای نظامی خصوصی برای نوآوری و ایجاد صنعت هواپیماهای بدون سرنشین بوده است. این در حالی است که جنگ به سومین سال خود میرسد و اوکراین در پی راههای جدیدی برای مقابله با نیروهای روسیه است. او گفت حملات پیدرپی اخیر به تأسیسات نفتی روسیه نشاندهنده پیشرفت دولت در حوزه هواپیماهای بدون سرنشین و افزایش بودجه برای آن است. این مقام اوکراینی اضافه کرد که حدود 2.5 میلیون دلار کمک مالی به استارتآپهای فناوری نظامی از طریق طرحی با نام «بریو یک» در سال گذشته تخصیص یافت و این مبلغ قرار است در سال ۲۰۲۴ تقریبا 10 برابر شود. برخلاف روسیه که تولید هواپیماهای بدون سرنشین آن تحت سلطه دولت است، اکثر تولیدکنندگان در اوکراین خصوصی هستند. فدروف گفت که تنها یکی از 10 شرکتی که پهپادهای آنها میتوانند تا مناطق اطراف مسکو یا سنپترزبورگ پرواز کنند دولتی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.