گفتوگو با حامد دهقان به بهانه نمایشگاه «وضعیت نامشخص»
سه هنرمند، سه نسل، یک وضعیت
حافظ روحانی
نمایشگاه «وضعیت نامشخص» ما را به این سؤال ارجاع میدهد که هنر معاصر چگونه میتواند با رخدادهای معاصر مواجه شود. آنچه حامد دهقان بهعنوان کیوریتور (نمایشگاهگردان) در این نمایشگاه کرده، در ابتدا تلاشی است برای یافتن پاسخ این سؤال و دوم کوششی برای بررسی این نکته که چگونه سه نسل مختلف از هنرمندان با وضعیتی که او ترسیم کرده مواجه میشوند؛ وضعیتی که به قولش او را در یک موقعیت نامشخص قرار میدهد و تصمیمگیری را مشکل میکند. نمایشگاه «وضعیت نامشخص» كه در نگارخانه شماره شش برگزار شده، کوششی است برای فهم یک وضعیت که به قول دهقان، وضعیت منطقهای و فرامنطقهای است و کار هنر شاید این باشد که توجه ما را به موقعیت بغرنجمان جلب کند.
در این نمایشگاه با یک موضوع مواجهیم و سه هنرمند، از سه نسل. نحوه انتخاب چنین موضوعی چگونه بود و هنرمندان چطور انتخاب شدند؟
برگزاری این نمایشگاه حول موضوعاتی است که من بهشخصه پیگیرشان هستم؛ مسائلی که در فضای معاصر تأثیر میگذارند. من معمولا موضوعات را از دل همین مسائل انتخاب میکنم. به این موضوع توجه میکنم که هنر معاصر الان دارد روی چه موضوعاتی کار میکند و سعی میکنم موقع ترتیبدادن یک نمایشگاه به چنین مسائلی بپردازم. نمایشگاه کنونی هم نمودی از همین قضیه است. در مورد نحوه انتخاب هنرمندان هم باید بگویم که آنچه در ابتدا برای من مهم است این است که هنرمندان کارنامه کاری فخوب و تجربیات کافی داشته باشند. در وهله بعدی این است که هنرمندانی را انتخاب میکنم که فضای کاریشان به موضوع انتخابی من نزدیک باشد. این نمایشگاه به این شکل پیش رفت که با یک موضوع اولیه شروع کردیم، پروپوزالی برای هنرمندان فرستاده و قرار بر این شد که ما در یک فرایند به تعدادی کار برسیم که بتوانند مسئله را کاملا باز یا پرسشهایی را در فضای نمایشگاهی مطرح کنند.
در این پروپوزال اولیه چه چیزهایی گنجانده شده بود؟ آیا همین فکر در آن پروپوزال هم مطرح شده بود؟
یک بخش از پروپوزال بهعنوان فکر اولیه نمایشگاه ایدهای بود که من مطرح کردم. مسئلهای که در پروپوزال مطرح بود موضوعاتی را شامل میشد که بر زندگی در دوره ما تأثیر میگذارد. این تأثیر هم میتواند درونمنطقهای باشد و هم فرامنطقهای. طرح اولیه بر همین موضوع تأکید داشت. اما چیزی که در پروپوزال گنجانده شده بود نوع کاری بود که قرار بود انجام شود. من معمولا برای پروژههایم یک دستورالعمل را طراحی میکنم و آن را به هنرمندان پیشنهاد میدهم. مثلا دورهای از فرایند کار را صرف بحث و گفتوگو میکنیم و بعد از مدتی هنرمند تعیین میکند که قصد دارد دقیقا به چه موضوعی بپردازد و آن را با توجه به طرح اولیه پیشنهاد میکند. این کار هم به همین شکل پیش رفت، بعد از اینکه من طرح را فرستادم، هنرمندان فکرها و ایدههایی را مطرح کردند و وقتی دیدم که فکرها و ساختارهایی شکل گرفته، زمانی بود که کار اولیه کلید خورد. در این مرحله موضوعات دیگری که ممکن است به کار مربوط باشد، توسط هنرمند مطرح میشود و چیزی که الان میبینید حاصل فرایندی است که با یک مسئله شروع شده ولی کارها نتیجه دید و نگاه خود هنرمندان است. کاری که من میکنم این است که فضا را
ترسیم و موقعیتی ایجاد کنم که این آثار بتوانند کار خودشان را انجام داده و حرفشان را بزنند. بنابراین چیزی که شروع شد و چیزی که هماکنون بر دیوار نمایشگاه میبینید یک فرایند کاملا پیشبینیشده نبود اما ما در فضایی حرکت میکردیم که بسیاری از چارچوبهایش را میشناختیم، در نتیجه این نمایشگاه محصول یک تعامل بین من و هنرمندان بود.
موضوع مطرحشده در پروپوزال چه بوده؟ گفتی که کار بر اساس موضوعات منطقهای و فرامنطقهای پیش رفت، ولی این موضوع دقیقا چه بود؟ میدانم که هر هنرمند روی یک موضوع مستقل کار کرده، میخواهم بدانم این فرایند چگونه پیش رفته؟ شما یک موقعیت را طرح کردید و از آنها خواستید تا بر مبنای این موقعیت موضوعی را مطرح کنند یا نه، اول موضوعات ارائه شده و بعد موقعیت نامعین یا نامشخص شکل گرفته؟
کاری که من کردم همان ترسیم شرایط بود؛ موقعیتی که بهزعم من وضعیتی را توصیف میکند که ما امروزه در آن هستیم و داریم در این شرایط زیست میکنیم. از منظرهای مختلفی میشود به این وضعیت نگاه کرد، این ورودیها همان موضوعاتی است که توسط هنرمندان پیشنهاد میشود. وقتی قرار است که کارها در یک فرایند به وجود بیایند و انتخاب نشوند، آنوقت شما بههمراه هنرمند مسیری را طی میکنید. در این فرایند چون هنرمند بیشتر از من در جریان روند پیشرفت آثار است در نتیجه پیشنهادات زیادی ارائه میکند که گاه با چیزی که در ذهن من بوده، تفاوت بسیار دارد. کاری که من میکنم این است که بکوشم تا هنرمند از مسیر خارج نشود. من بارها شرایطی را ترسیم کردم؛ شرایطی را که ما در آن گرفتاریم و از آنها خواستم تا کارهایی را ارائه کنند که چنین وضعیتی را نمایان کنند؛ وضعیتی که بهزعم من وضعیتی نامشخص است و به همین خاطر ما نمیتوانیم دید درستی نسبت به آیندهمان داشته باشیم و بیشتر با مسائل درگیر هستیم؛ مسائلی که امروز به زیست ما برمیگردد و ما را تحتتأثیر قرار داده و باعث شده تا ما در مقابل موقعیتهای مختلف، عکسالعملهای گوناگونی نشان دهیم. شرایط به شکلی
است که وضعیتی به ما تحمیل میشود و ما خودمان هم در تحمیل این وضعیت بر اطرافمان دخیل هستیم، یعنی یک وضعیت دوطرفه است. هنرمندان از زاویههای مختلف هم به این وضعیت نگاه کردهاند که آیا چنین وضعیتی از طرف یک قدرت یا نهاد دارد بر ما تحمیل میشود یا ما خودمان هم داریم چنین وضعیتی را بر اطراف تحمیل میکنیم.
این وضعیتها، وضعیتهایی کاملا پراکنده است و آنچه در این نمایشگاه مورد توجه قرار میگیرد هم فقط شامل بخشی از آنها میشود و نه یک نمای کلی از چنین وضعیتی. من درعینحال کوشیدم تا از هنرمندان محدودی استفاده کنم،چون گستردگی احتمال رسیدن به یک حرف مشترک را کم میکرد، همینطور که در این نمایشگاه با اینکه تعداد هنرمندان محدود است باز ممکن است این سؤال پیش بیاید که ارتباط این آثار با یکدیگر چیست. چیزی که من فکر میکنم این است که لزوم کنار هم قرارگرفتن آثار در یک نمایشگاه گروهی صرفا یک تشابه بصری یا چیزهای اینچنینی نیست، بلکه بیشتر ارتباطات مفهومی است که این آثار در بستری تعریفشده با یکدیگر برقرار میکنند. در این نمایشگاه هم با چنین رویکردی با آثار برخورد کردیم.
نمایشگاه «وضعیت نامشخص» ما را به این سؤال ارجاع میدهد که هنر معاصر چگونه میتواند با رخدادهای معاصر مواجه شود. آنچه حامد دهقان بهعنوان کیوریتور (نمایشگاهگردان) در این نمایشگاه کرده، در ابتدا تلاشی است برای یافتن پاسخ این سؤال و دوم کوششی برای بررسی این نکته که چگونه سه نسل مختلف از هنرمندان با وضعیتی که او ترسیم کرده مواجه میشوند؛ وضعیتی که به قولش او را در یک موقعیت نامشخص قرار میدهد و تصمیمگیری را مشکل میکند. نمایشگاه «وضعیت نامشخص» كه در نگارخانه شماره شش برگزار شده، کوششی است برای فهم یک وضعیت که به قول دهقان، وضعیت منطقهای و فرامنطقهای است و کار هنر شاید این باشد که توجه ما را به موقعیت بغرنجمان جلب کند.
در این نمایشگاه با یک موضوع مواجهیم و سه هنرمند، از سه نسل. نحوه انتخاب چنین موضوعی چگونه بود و هنرمندان چطور انتخاب شدند؟
برگزاری این نمایشگاه حول موضوعاتی است که من بهشخصه پیگیرشان هستم؛ مسائلی که در فضای معاصر تأثیر میگذارند. من معمولا موضوعات را از دل همین مسائل انتخاب میکنم. به این موضوع توجه میکنم که هنر معاصر الان دارد روی چه موضوعاتی کار میکند و سعی میکنم موقع ترتیبدادن یک نمایشگاه به چنین مسائلی بپردازم. نمایشگاه کنونی هم نمودی از همین قضیه است. در مورد نحوه انتخاب هنرمندان هم باید بگویم که آنچه در ابتدا برای من مهم است این است که هنرمندان کارنامه کاری فخوب و تجربیات کافی داشته باشند. در وهله بعدی این است که هنرمندانی را انتخاب میکنم که فضای کاریشان به موضوع انتخابی من نزدیک باشد. این نمایشگاه به این شکل پیش رفت که با یک موضوع اولیه شروع کردیم، پروپوزالی برای هنرمندان فرستاده و قرار بر این شد که ما در یک فرایند به تعدادی کار برسیم که بتوانند مسئله را کاملا باز یا پرسشهایی را در فضای نمایشگاهی مطرح کنند.
در این پروپوزال اولیه چه چیزهایی گنجانده شده بود؟ آیا همین فکر در آن پروپوزال هم مطرح شده بود؟
یک بخش از پروپوزال بهعنوان فکر اولیه نمایشگاه ایدهای بود که من مطرح کردم. مسئلهای که در پروپوزال مطرح بود موضوعاتی را شامل میشد که بر زندگی در دوره ما تأثیر میگذارد. این تأثیر هم میتواند درونمنطقهای باشد و هم فرامنطقهای. طرح اولیه بر همین موضوع تأکید داشت. اما چیزی که در پروپوزال گنجانده شده بود نوع کاری بود که قرار بود انجام شود. من معمولا برای پروژههایم یک دستورالعمل را طراحی میکنم و آن را به هنرمندان پیشنهاد میدهم. مثلا دورهای از فرایند کار را صرف بحث و گفتوگو میکنیم و بعد از مدتی هنرمند تعیین میکند که قصد دارد دقیقا به چه موضوعی بپردازد و آن را با توجه به طرح اولیه پیشنهاد میکند. این کار هم به همین شکل پیش رفت، بعد از اینکه من طرح را فرستادم، هنرمندان فکرها و ایدههایی را مطرح کردند و وقتی دیدم که فکرها و ساختارهایی شکل گرفته، زمانی بود که کار اولیه کلید خورد. در این مرحله موضوعات دیگری که ممکن است به کار مربوط باشد، توسط هنرمند مطرح میشود و چیزی که الان میبینید حاصل فرایندی است که با یک مسئله شروع شده ولی کارها نتیجه دید و نگاه خود هنرمندان است. کاری که من میکنم این است که فضا را
ترسیم و موقعیتی ایجاد کنم که این آثار بتوانند کار خودشان را انجام داده و حرفشان را بزنند. بنابراین چیزی که شروع شد و چیزی که هماکنون بر دیوار نمایشگاه میبینید یک فرایند کاملا پیشبینیشده نبود اما ما در فضایی حرکت میکردیم که بسیاری از چارچوبهایش را میشناختیم، در نتیجه این نمایشگاه محصول یک تعامل بین من و هنرمندان بود.
موضوع مطرحشده در پروپوزال چه بوده؟ گفتی که کار بر اساس موضوعات منطقهای و فرامنطقهای پیش رفت، ولی این موضوع دقیقا چه بود؟ میدانم که هر هنرمند روی یک موضوع مستقل کار کرده، میخواهم بدانم این فرایند چگونه پیش رفته؟ شما یک موقعیت را طرح کردید و از آنها خواستید تا بر مبنای این موقعیت موضوعی را مطرح کنند یا نه، اول موضوعات ارائه شده و بعد موقعیت نامعین یا نامشخص شکل گرفته؟
کاری که من کردم همان ترسیم شرایط بود؛ موقعیتی که بهزعم من وضعیتی را توصیف میکند که ما امروزه در آن هستیم و داریم در این شرایط زیست میکنیم. از منظرهای مختلفی میشود به این وضعیت نگاه کرد، این ورودیها همان موضوعاتی است که توسط هنرمندان پیشنهاد میشود. وقتی قرار است که کارها در یک فرایند به وجود بیایند و انتخاب نشوند، آنوقت شما بههمراه هنرمند مسیری را طی میکنید. در این فرایند چون هنرمند بیشتر از من در جریان روند پیشرفت آثار است در نتیجه پیشنهادات زیادی ارائه میکند که گاه با چیزی که در ذهن من بوده، تفاوت بسیار دارد. کاری که من میکنم این است که بکوشم تا هنرمند از مسیر خارج نشود. من بارها شرایطی را ترسیم کردم؛ شرایطی را که ما در آن گرفتاریم و از آنها خواستم تا کارهایی را ارائه کنند که چنین وضعیتی را نمایان کنند؛ وضعیتی که بهزعم من وضعیتی نامشخص است و به همین خاطر ما نمیتوانیم دید درستی نسبت به آیندهمان داشته باشیم و بیشتر با مسائل درگیر هستیم؛ مسائلی که امروز به زیست ما برمیگردد و ما را تحتتأثیر قرار داده و باعث شده تا ما در مقابل موقعیتهای مختلف، عکسالعملهای گوناگونی نشان دهیم. شرایط به شکلی
است که وضعیتی به ما تحمیل میشود و ما خودمان هم در تحمیل این وضعیت بر اطرافمان دخیل هستیم، یعنی یک وضعیت دوطرفه است. هنرمندان از زاویههای مختلف هم به این وضعیت نگاه کردهاند که آیا چنین وضعیتی از طرف یک قدرت یا نهاد دارد بر ما تحمیل میشود یا ما خودمان هم داریم چنین وضعیتی را بر اطراف تحمیل میکنیم.
این وضعیتها، وضعیتهایی کاملا پراکنده است و آنچه در این نمایشگاه مورد توجه قرار میگیرد هم فقط شامل بخشی از آنها میشود و نه یک نمای کلی از چنین وضعیتی. من درعینحال کوشیدم تا از هنرمندان محدودی استفاده کنم،چون گستردگی احتمال رسیدن به یک حرف مشترک را کم میکرد، همینطور که در این نمایشگاه با اینکه تعداد هنرمندان محدود است باز ممکن است این سؤال پیش بیاید که ارتباط این آثار با یکدیگر چیست. چیزی که من فکر میکنم این است که لزوم کنار هم قرارگرفتن آثار در یک نمایشگاه گروهی صرفا یک تشابه بصری یا چیزهای اینچنینی نیست، بلکه بیشتر ارتباطات مفهومی است که این آثار در بستری تعریفشده با یکدیگر برقرار میکنند. در این نمایشگاه هم با چنین رویکردی با آثار برخورد کردیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.