چرا حضور رامین بهنا در موسیقی ایران مهم است؟
نگاهی به کارنامه رامین بهنا
سیامک قلیزاده
موسیقی تلفیقی یا بهتر است بگوییم آنچه در ایران با عنوان تلفیقی شناخته میشود، امروز یکی از مهمترین جریانهای موسیقی کشور است. از نظر میزان مخاطب، بازار اقتصادی و شهرت، این گروهها در کنار جریان اصلی پاپ پیشرو هستند. «رامین بهنا» اما برای مخاطبان نسل جدید چهره شناختهشدهای نیست؛ درحالیکه او به همراه بابک ریاحیپور، رضا آبایی و پدرام درخشانی حدود 20 سال پیش در گروه «آویژه»، چنین جریانی را آغاز کردند. آنها زاویه نگاه خود به موسیقی سنتی را تغییر دادند و شکلی امروزی و شاید بتوان گفت شهریتر از آن ارائه کردند. درحالیکه آویژه تجربه موفقی بود و توانست طیف گستردهای از مخاطبان را با خود همراه کند، بهنا راه جدیدی در پیش گرفت؛ روندی را که درواقع ادامه گروه آویژه بود پدرام درخشانی با گروه «رومی» در پیش گرفت و تا امروز هم این جریان ادامه دارد و حتی گروههای دیگری مانند «افشارستان» هم در همین مسیر قدم برمیدارند. بهنا اما سراغ موسیقی پاپ رفت و سعی کرد از زاویه دیگری به این موسیقی نگاه کند. تجربیات و تولیدات گروه «راز شب» و همچنین آلبوم «زی با زی» درواقع پیشنهاد رامین بهنا برای موسیقی پاپ پس از انقلاب است. او عقیده داشت موسیقی پاپ پسازانقلاب، ادامه همان چیزی است که پیش از انقلاب تولید میشد و جای خالی وقفه 20سالهای که در این بین وجود دارد پر نشده است؛ بنابراین تلاش کرد تا صدای موسیقی پاپ با کلامی باشد که همراه با تمام المانهای شهرش و به تناسب زمان پیشرفت کرده است. در همین دوره او سرپرست ارکستر «محمد نوری» شد و اولین کنسرت پس از انقلاب این خواننده برگزار شد. تجربههایی را که شاید خیلی دور و خیلی نزدیک هستند در یک زمان واحد در پیش گرفت. بهنا با این کار نشان میدهد بهراحتی میتواند با بزرگان موسیقی پاپ همکاری کند، روند استاندارد و مطمئنی با کیفیت بالا در پیش بگیرد اما ترجیح میدهد در پروژههای خودش موسیقی پاپ اما متفاوت را تولید کند. البته اینبار هم روندی را که ایجاد کرده یا حداقل در شکلگیری آن نقش اساسی داشته رها میکند و ساخت موسیقی فیلم را جدیتر دنبال میکند؛ اما سرنوشت جریانی را که با راز شب ایجاد شد گیتاریست و ترانهسرای گروه یعنی «آرش سبحانی» پیگیری میکند. او به همراه گروه «کیوسک» و البته با الهام از موسیقی «دایراستریت» در امتداد روند راز شب قدم برمیدارد و تا امروز هم کیوسک و بسیاری گروههای مشابه آن در حال فعالیت هستند. بههیچعنوان منظور این نیست که سبحانی در کیوسک یا درخشانی در رومی از حاصل فکر و ایده یک نفر یعنی رامین بهنا استفاده میکنند بلکه این افراد خودشان در کنار بهنا از اعضای اصلی این گروهها بودند. بههرحال بهنا اینبار هم در راه متفاوتی فعالیت خود را گسترش میدهد و موسیقی بیش از 40 فیلم و سریال تلویزیونی را میسازد که البته بسیاری از این تولیدات مربوط به فیلمهای مستقل و کارگردانهای جوان است. همچنین موسیقی سه فیلم در آلبوم «دیدگاه» و «نسل سوخته» منتشر میشود. در این مدت بهنا وظیفه تنظیم آلبوم یک جوان تازهوارد به دنیای راک را هم بر عهده میگیرد. «فرشاد فزونی» با استفاده از اشعار فانتزی و کودکانه «شل سیلورستاین»، آهنگهایی ساخته که تنظیمش را به رامین بهنا میسپارد. تولید این آلبوم شاید تجربه جدیدی برای بهنا نبود، اما «من و دوست غولم» که در سال 1384 منتشر شد یکی از آلبومهای متفاوت در آن زمان به حساب میآمد. فزونی پس از آن هیچ آلبومی منتشر نکرده و حالا با گذشت حدود 11 سال به همراه گروه «کاربن» تنظیم مجددی در سبک آلترناتیو راک روی همان آلبوم انجام داده است. بهنا اما یک سال پس از آن سراغ پروژه شخصی خودش یعنی «گروه بهنا» رفت و در سال 1385 این آنسامبل شکل گرفت. پس از چند کنسرت، آلبوم «نه آنچنان» را منتشر کرد که بازگشت به استفاده از سازها و موسیقی ایرانی بود؛ البته اینبار با نگاهی متفاوت نسبت به آویژه. با اینکه در این آلبوم سعی شده تا از المان تکرار در کنار صداهای الکترونیک استفاده شود که به نوعی حاصل زندگی روزمره و امروزی است اما شاید فضای «نه آنچنان» نزدیکی زیادی با تهران پنج سال پیش ندارد. صدای ساز ایرانی وقتی راوی موتیف ایرانی است و به عنوان محور اصلی آلبوم به کار میرود، پاسخگوی زندگی سریع شهری در ایران نبود. «نه آنچنان» از نظر تجاری و جذب مخاطب- در حد خودش- آنچنان موفق نبود و رامین بهنا که پس از چند سال آلبوم منتشر میکرد نتوانست نسل جدید و موزیکبازهای جدید را با خود همراه کند. حالا گروه بهنا پس از چهار سال آلبوم «ایران11» را منتشر کرده است. آلبومی که از نامش (پلاک تهران) تا نام قطعاتش که محلههایی از تهران است نشان میدهد بهنا توجه زیادی به شهر و محل زندگی خود دارد. البته این توجه الزاما با نامگذاری قطعات ایجاد نمیشود؛ چنانکه میدانیم نام تعدادی از قطعات برای انتشار این آلبوم تغییر کرده تا اسامی یکدست شود. رامین بهنا و گروهش در این آلبوم، ساز ایرانی را بهکل کنار گذاشتند و اعتقاد دارند که ساز ایرانی دیگر پاسخگوی صدای تهران نیست. حتی بهغیراز پیانو از هیچ ساز آکوستیکی هم استفاده نکردند. صدادهی «ایران11» الکتروآکوستیک است و سبک مشخصی ندارد. بهنا باز هم در یک مسیر نمانده و نسبت به «نه آنچنان» هم تغییر جهت بزرگی داشته است. حالا با نگاهی به کارنامه کاری 20سالهاش میتوان گفت او یک آرتیست تجربهگراست. نکتهای که او را متمایز و البته مهم میکند همین شجاعتی است که باعث میشود خودش را تکرار نکند. بهنا مانند بسیاری از موزیسينهای درجه یک، راه آسان را انتخاب نمیکند. او جریانی که خودش ایجاد کرده و حتی بازدهی یا بازخورد خوبی داشته را بهراحتی رها میکند تا تجربه، خلق، موسیقی و لذت را همزمان داشته باشد.
موسیقی تلفیقی یا بهتر است بگوییم آنچه در ایران با عنوان تلفیقی شناخته میشود، امروز یکی از مهمترین جریانهای موسیقی کشور است. از نظر میزان مخاطب، بازار اقتصادی و شهرت، این گروهها در کنار جریان اصلی پاپ پیشرو هستند. «رامین بهنا» اما برای مخاطبان نسل جدید چهره شناختهشدهای نیست؛ درحالیکه او به همراه بابک ریاحیپور، رضا آبایی و پدرام درخشانی حدود 20 سال پیش در گروه «آویژه»، چنین جریانی را آغاز کردند. آنها زاویه نگاه خود به موسیقی سنتی را تغییر دادند و شکلی امروزی و شاید بتوان گفت شهریتر از آن ارائه کردند. درحالیکه آویژه تجربه موفقی بود و توانست طیف گستردهای از مخاطبان را با خود همراه کند، بهنا راه جدیدی در پیش گرفت؛ روندی را که درواقع ادامه گروه آویژه بود پدرام درخشانی با گروه «رومی» در پیش گرفت و تا امروز هم این جریان ادامه دارد و حتی گروههای دیگری مانند «افشارستان» هم در همین مسیر قدم برمیدارند. بهنا اما سراغ موسیقی پاپ رفت و سعی کرد از زاویه دیگری به این موسیقی نگاه کند. تجربیات و تولیدات گروه «راز شب» و همچنین آلبوم «زی با زی» درواقع پیشنهاد رامین بهنا برای موسیقی پاپ پس از انقلاب است. او عقیده داشت موسیقی پاپ پسازانقلاب، ادامه همان چیزی است که پیش از انقلاب تولید میشد و جای خالی وقفه 20سالهای که در این بین وجود دارد پر نشده است؛ بنابراین تلاش کرد تا صدای موسیقی پاپ با کلامی باشد که همراه با تمام المانهای شهرش و به تناسب زمان پیشرفت کرده است. در همین دوره او سرپرست ارکستر «محمد نوری» شد و اولین کنسرت پس از انقلاب این خواننده برگزار شد. تجربههایی را که شاید خیلی دور و خیلی نزدیک هستند در یک زمان واحد در پیش گرفت. بهنا با این کار نشان میدهد بهراحتی میتواند با بزرگان موسیقی پاپ همکاری کند، روند استاندارد و مطمئنی با کیفیت بالا در پیش بگیرد اما ترجیح میدهد در پروژههای خودش موسیقی پاپ اما متفاوت را تولید کند. البته اینبار هم روندی را که ایجاد کرده یا حداقل در شکلگیری آن نقش اساسی داشته رها میکند و ساخت موسیقی فیلم را جدیتر دنبال میکند؛ اما سرنوشت جریانی را که با راز شب ایجاد شد گیتاریست و ترانهسرای گروه یعنی «آرش سبحانی» پیگیری میکند. او به همراه گروه «کیوسک» و البته با الهام از موسیقی «دایراستریت» در امتداد روند راز شب قدم برمیدارد و تا امروز هم کیوسک و بسیاری گروههای مشابه آن در حال فعالیت هستند. بههیچعنوان منظور این نیست که سبحانی در کیوسک یا درخشانی در رومی از حاصل فکر و ایده یک نفر یعنی رامین بهنا استفاده میکنند بلکه این افراد خودشان در کنار بهنا از اعضای اصلی این گروهها بودند. بههرحال بهنا اینبار هم در راه متفاوتی فعالیت خود را گسترش میدهد و موسیقی بیش از 40 فیلم و سریال تلویزیونی را میسازد که البته بسیاری از این تولیدات مربوط به فیلمهای مستقل و کارگردانهای جوان است. همچنین موسیقی سه فیلم در آلبوم «دیدگاه» و «نسل سوخته» منتشر میشود. در این مدت بهنا وظیفه تنظیم آلبوم یک جوان تازهوارد به دنیای راک را هم بر عهده میگیرد. «فرشاد فزونی» با استفاده از اشعار فانتزی و کودکانه «شل سیلورستاین»، آهنگهایی ساخته که تنظیمش را به رامین بهنا میسپارد. تولید این آلبوم شاید تجربه جدیدی برای بهنا نبود، اما «من و دوست غولم» که در سال 1384 منتشر شد یکی از آلبومهای متفاوت در آن زمان به حساب میآمد. فزونی پس از آن هیچ آلبومی منتشر نکرده و حالا با گذشت حدود 11 سال به همراه گروه «کاربن» تنظیم مجددی در سبک آلترناتیو راک روی همان آلبوم انجام داده است. بهنا اما یک سال پس از آن سراغ پروژه شخصی خودش یعنی «گروه بهنا» رفت و در سال 1385 این آنسامبل شکل گرفت. پس از چند کنسرت، آلبوم «نه آنچنان» را منتشر کرد که بازگشت به استفاده از سازها و موسیقی ایرانی بود؛ البته اینبار با نگاهی متفاوت نسبت به آویژه. با اینکه در این آلبوم سعی شده تا از المان تکرار در کنار صداهای الکترونیک استفاده شود که به نوعی حاصل زندگی روزمره و امروزی است اما شاید فضای «نه آنچنان» نزدیکی زیادی با تهران پنج سال پیش ندارد. صدای ساز ایرانی وقتی راوی موتیف ایرانی است و به عنوان محور اصلی آلبوم به کار میرود، پاسخگوی زندگی سریع شهری در ایران نبود. «نه آنچنان» از نظر تجاری و جذب مخاطب- در حد خودش- آنچنان موفق نبود و رامین بهنا که پس از چند سال آلبوم منتشر میکرد نتوانست نسل جدید و موزیکبازهای جدید را با خود همراه کند. حالا گروه بهنا پس از چهار سال آلبوم «ایران11» را منتشر کرده است. آلبومی که از نامش (پلاک تهران) تا نام قطعاتش که محلههایی از تهران است نشان میدهد بهنا توجه زیادی به شهر و محل زندگی خود دارد. البته این توجه الزاما با نامگذاری قطعات ایجاد نمیشود؛ چنانکه میدانیم نام تعدادی از قطعات برای انتشار این آلبوم تغییر کرده تا اسامی یکدست شود. رامین بهنا و گروهش در این آلبوم، ساز ایرانی را بهکل کنار گذاشتند و اعتقاد دارند که ساز ایرانی دیگر پاسخگوی صدای تهران نیست. حتی بهغیراز پیانو از هیچ ساز آکوستیکی هم استفاده نکردند. صدادهی «ایران11» الکتروآکوستیک است و سبک مشخصی ندارد. بهنا باز هم در یک مسیر نمانده و نسبت به «نه آنچنان» هم تغییر جهت بزرگی داشته است. حالا با نگاهی به کارنامه کاری 20سالهاش میتوان گفت او یک آرتیست تجربهگراست. نکتهای که او را متمایز و البته مهم میکند همین شجاعتی است که باعث میشود خودش را تکرار نکند. بهنا مانند بسیاری از موزیسينهای درجه یک، راه آسان را انتخاب نمیکند. او جریانی که خودش ایجاد کرده و حتی بازدهی یا بازخورد خوبی داشته را بهراحتی رها میکند تا تجربه، خلق، موسیقی و لذت را همزمان داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.