گفتوگو با «رامین بهنا»، آغازگر جریان موسوم به تلفیقی
موسیقی شهری میسازم نه تلفیقی
مرجان صائبی
«رامین بهنا» اهل تجربه است؛ در کارنامه حرفهای او موسیقی ایرانی، راک، جز و... دیده میشود، موسیقی فیلم ساخته، تدریس میکند و حالا موسیقی الکترونیک. همکارانش حتی اگر موسیقیاش را دوست ندارند؛ اما باز هم برایش احترام قائل هستند. از طرف دیگر شخصیتش خیلی نزدیک به آن چیزی است که از او میشنویم، اهل ژست نیست و این در آثارش پیداست. بهنا بعد از تجربیات زیادی که داشته اینبار به قول خودش سراغ موسیقی شهری رفته است و بعد از چند سال، آلبوم «ایران 11» را منتشر کرده و کنسرت این آلبوم هم 25و 26 ارديبهشتماه در فرهنگسراي نياوران برگزار ميشود. به همین بهانه به آموزشگاه کلاویه رفتیم و درباره اوضاع و احوال موسیقی تلفیقی و همچنین آلبوم «ایران 11» با او گفتوگو کردیم.
به نظر خودتان مخاطب اصلی آلبوم ایران 11 چه کسانی هستند؟
در تولید آلبوم به این موضوع فکر نکردم و این شخصیترین آلبوم من است؛ اما حالا آلبوم به بازار آمده و از بیرون به آن نگاه میکنم، شاید کسانی جذب میشوند که بیشتر مخاطب موسیقی راک هستند. طیف دیگر مخاطبانی در بر میگیرد که من را از گذشته میشناسند و بهنوعی دنبال موسیقی تلفیقی هستند. با تولید چنین آلبومی و تغییر رویه اساسی، حدس میزدم مخاطبان قبلی ریزش کنند. با توجه به بازخوردهایی که گرفتم، آنها هم با وجود اینکه یکه خوردند و متعجب شدند، اما ارتباط خوبی برقرار کردند. بیشترین سؤالی هم که از من میشود درباره این است که چرا اثری تلفیقی تولید نکردم و از این ژانر خارج شدم. پاسخ من این بوده که من در مسیر خودم قدم برداشتهام و تغییر نکردهام، فقط تجربه مرا شجاعتر کرده و از المانهای مورد علاقه خودم بیشتر و راحتتر استفاده کردهام؛ مسیری که در آلبومهای قبلی داشتم، امروز توسط دیگران خودبهخود جلو میرود.
مسیر تلفیقیها
قبول دارید همان مسیر ابتدایی موسیقی تلفیقی هم که شما کار میکردید، به بیراهه رفته است؟
خیر؛ ما در ایران تجربه نداشتیم. اگر کشورهایی مانند هند به جایگاه مناسبی در این زمینه رسیدهاند به این دلیل است که از سال 1974 و حتی قبلتر وارد بازار موسیقی انگلستان شده بودند و با جهان تعامل داشتند؛ اما ما بازار جهانی نداشتیم و خودمان همه کارها را انجام دادیم. پیش از انقلاب ارتباطی وجود داشت و حتی کسانی مانند «ناصر چشمآذر» تجربیاتی از این دست داشتند که البته منتشر نشد. اگر فرض کنیم این جریان با آویژه شروع شده، امروز پس از 20 سال مُد شده و هنوز در حال تجربهکردن هستیم. متأسفانه بسیاری از گروهها همان تجربیات ما را تکرار میکنند و روی شانههای امثال من پا نمیگذارند تا بالاتر بروند. نکته اینجاست که بیشتر این گروههای شناختهشده جوان هستند و تجربه ندارند؛ اما کسانی پشت این جریان قرار دارند که در حال انجام تجربههای مهمتری هستند. برای مثال مهرداد پاکباز که از همنسلهای من است، با استفاده از یک ساز (گیتار کلاسیک) در حال تجربهکردن چنین مفاهیمی است. همچنین پیتر سلیمانیپور یا پیمان یزدانیان چنین روندی دارند و به همجوشی موسیقی جدیتر نگاه میکنند. روی دیگر سکه، ورود این جریان به موسیقی پاپ است؛ برای مثال
چارتار از نظر من یک گروه پاپ است و از این عناصر هم استفاده میکند.
مشکل فرهنگی
امروز گروهی جدید مانند «اوان» که تازه متولد شده، دقیقا همان راهی را در پیش گرفته که شما در آویژه داشتید و حتی همان نقصها را هم دارد. چرا گروههای ایرانی کارهای همدیگر را گوش نمیکنند؟
مشکل از تربیت ما ایرانیهاست؛ هیچکدام همدیگر را قبول نداریم. در تمام اصناف هم چنین مشکلی وجود دارد، این مشکل خیلی آرام در حال مرتفعشدن است. نسلهای جدید به دلیل حضور اینترنت تا حدی کار همدیگر را دنبال میکنند.
اما شما دو سال قبل هم گفتید ما در حال تجربه و سیاهمشق هستیم. حالا هم نظرتان شبیه به همان است! این سرمشق به نظرتان اشتباه نیست؟
بله، من هنوز هم چنین نظری دارم؛ مشکل در این است که ما اصلا نمینویسیم و سیاهمشق نمیکنیم. آثار همدیگر را گوش نمیکنیم و اگر هم میکنیم حاصلی ندارد و آنچه باید، تجربه نمیشود. یکی دیگر از نکات منفی حرکت موزیسینها به سمت مردم است، یعنی به دنبال سلیقه و خواست مردم میروند و به ساخت چیزی تن میدهند که فروش خوبی دارد. حسین علیزاده هم قبلا گفته بود ما در موسیقی سریدوزی میکنیم. موسیقی فکرشده در ایران بسیار کم است، حتی در زمینه نوازندگی هم چنین مشکلی وجود دارد. ما حتی در حوزه ساز تخصصی و ایرانی مانند تار هم از 80 سال پیش تاکنون بیشتر از 10 نوازنده برجسته نداریم.
پس مشکل الزاما جوان و کمتجربهبودن نیست؟
مشکل اصلی در واقع همان فرهنگ است. به کار همدیگر توجه نمیکنیم. حتی در یک مهمانی همه فقط حرف میزنند و کسی به حرف دیگران توجهی ندارد. ابتدا باید یاد بگیریم به همدیگر توجه کنیم حتی اگر طرف مقابل حرف مزخرفی میزند. این مشکل را من در تمام هنرها یک اندازه میدانم.
به نظرتان چقدر خود موزیسینها در این مسئله مقصر بودهاند؟
قطعا بخش عمدهای متوجه خود ما هم هست؛ ما موزیسینها باید خودمان دست به کار شویم.
اما کسانی مانند شما که در این حوزه تخصص دارید و کارهای دیگران را گوش میکنید هم با تساهل و تسامح نظر میدهید. بهنوعی همه صرفا نظر مثبتشان را اعلام میکنند!
شخص من تا جایی که امکان داشته، نظراتم را با شفافیت اعلام کردم. برای مثال درباره آهنگ «با من صنما» از همایون شجریان بهوضوح انتقاد کردم. جوابی که از چنین انتقاداتی گرفتم این بود: «مردم خوششان میآید». البته متأسفانه بسیاری از موزیسینها هم از این قطعه استقبال کردند. حرف من این است که به تجربههایی که قبلا در این سبک بوده دقت کنیم. اگر میخواهید راک کار کنید، فقط دیوار را نبینید و به چینش آجرها هم دقت کنید. رسانهها هم در این زمینه کمکاری و مباحث انتقادی را کمتر پیگیری میکنند.
به نظر شما مشکل اصلی موسیقی این روزها، ضعف در آهنگسازی و نداشتن آهنگساز نیست؟
یکی از مشکلات این روزها ابزار است. نرمافزارهای مناسبی برای کار یک آهنگساز وجود دارد اما به شرطی که فقط یک ابزار بماند. من همیشه میگویم ماشینحساب ابزار مناسبی برای محاسبه است اما حساب چیز دیگری است. پیش از این، که آهنگسازها اصول موسیقی را پای ساز یاد میگرفتند، نتیجه بهتری داشت تا امروز که تلاش میکنند با آزمون و خطا روی نرمافزار این کار را انجام دهند.
اما باید بگویم مشکل کمبودن آهنگساز مانند بقیه شاخههای موسیقی است. در ایران به همان نسبت آهنگساز خوب داریم که نوازنده، خواننده، منتقد و خبرنگار خوب. امروز بزرگترین مشکل، عطش شهرت و ثروت، در نتیجه به دنبال مُد رفتن است. مشکل بعدی نبود تهیهکننده در موسیقی ایران است. تهیهکنندههای جدی موسیقی در بخش سرمایهگذاری ضعیف هستند و باقی هم سلیقه هنری ندارند و فقط به فکر درآمد هستند.
ایران 11
با توجه به اینکه گفتید ایران 11 شخصیترین اثر شماست، آیا دغدغه و علاقه اصلی رامین بهنا، موسیقی غیرایرانی و به طور خاص موسیقی راک است؟
در ساخت این قطعات، من بسیار آزادانه کمپوزیسیون (ترکیببندی) کردم و فکری برای اینکه حاصلش چه سبک و استایلی دارد، در سر نداشتم. اما کتمان نمیکنم، من با این موسیقی بزرگ شدم و بعدها با موسیقی ایرانی آشنا شدم. اگر من در همین ترکیب از ساز ایرانی استفاده میکردم، نظرات برعکس میشد و همه فکر میکردند من نگاهم بیشتر به سمت موسیقی ایرانی است.
در این آلبوم، موتیفهای ایرانی وجود دارد و اگر فردی غیرایرانی به آن گوش دهد، برایش کمی عجیب و غریب خواهد بود. از آویژه تا امروز همیشه از ساز ایرانی استفاده کرده بودم ولی مدتی بود که حس میکردم ساز ایرانی مرا محدود کرده و آیا اصلا برای پیوندزدن موسیقی نیاز به ساز ایرانی است. بنابراین ساز ایرانی را رها کردم و سراغ چیزی رفتم که در سالهای اخیر مرا به خود جذب کرده و موسیقی الکترونیک را وارد کارم کردم. جنس الکترونیک من البته متفاوت با آن چیزی است که امروز مد شده است.
به نظر میرسد ایران 11 در واقع همان آلبوم «نه آنچنان» است؛ یعنی از نظر فرم و ساختار موسیقی دقیقا مشابه هستند و سازها یا رنگ صدایی تغییر کرده است. این موضوع را قبول دارید؟
بله، روش آهنگساز در این دو آلبوم یکسان است. در ایران 11 ابزار تأثیر زیادی روی من داشت و لایههای متفاوتی دارد. پیچیدگی موسیقی در «نه آنچنان» کمتر است. در وهله اول ارتباطگرفتن با ایران 11 راحتتر است چراکه صداهای قابلهضمتری دارد.
رابطه آلبوم با تهران
اگر قطعات این آلبوم اسم نداشت، برای شنونده چه چیزی را تداعی میکرد؟
شهر. من موسیقی شهری و به تناسب آن تهران برایم اهمیت دارد. مدتهاست به صدای تهران فکر میکنم؛ شهری که دوستش دارم. این شهر خیلی تغییر کرده و مدرنیته آدمها را از هم دور کرده است. دیگر محله نداریم. این شهر صدای قدیمش را ندارد.
همین باعث شده موسیقی شما پیچیدهتر شود؟
دلیلش شاید این نباشد. تجربه، سابقه آهنگساز و نوع کمپوزیسیون نقش بیشتری دارد.
پس با این حساب نام قطعات در درجه دوم نسبت به کمپوزیسیون قرار دارد؟
ابتدا قطعات را ساختم و پس از آن نامگذاری کردم. شاید موتیف قطعهای بود که در محله خاصی شکل گرفت اما اصلا اینگونه نبود که برای این اسامی موسیقی بسازم. شاید مثلا اتوبانهای تهران در ذهن من بودند ولی در نهایت به پارکوی رسیدم.
قطعهای مانند «بهار شیراز» ساختار منسجمتری دارد. این موضوع دلیل خاصی دارد؟
بهار شیراز و اکباتان بهنوعی از آلبوم جدا هستند. در ابتدا فکر دیگری در ذهنم بود. بهار شیراز نامش عاشقانه بود و فکرم این بود که مردم در تهران چگونه عاشق میشوند. در ساختار این آهنگ بهنوعی از موسیقی مقامی خراسان استفاده کردم. از نظر اجرا خیلی سخت و پردردسر است.
تهران امروز تا حدی پیشرفتهتر از صداهای الکترونیکی است که شما استفاده میکنید. التهاب، خشونت و سروصدای بیشتری دارد. شما بهراحتی میتوانستید صداهایی بسازید که به موسیقی الکترونیک امروز جهان نزدیکتر است. چرا الکترونیک شما قدیمی صدا میدهد؟
شاید علاقه شخصی من به صداهای آنالوگ باعث شده این صداها را بسازم. قبول دارم صدای تهران امروز خیلی کثیفتر است، اما من تمیز نگاه کردم. همچنین از ابتدا به این فکر کردم که بتوانم موسیقی را به طور کامل، زنده روی صحنه اجرا کنم. دوست نداشتم از پلیبک در اجرا استفاده کنم و برای همین سه کیبوردیست در گروه هستیم.
اما زندهاجراکردن ربط چندانی به جنس صداهای شما ندارد. تهران خیلی خشونت دارد و در این مقیاس، آلبوم شما آرامتر است... .
من بیشتر به سمت تحرک تهران رفتم و این در درجه اول اهمیت بود. اگر به سمت خشونت و ناآرامیهای تهران میرفتم، شاید نتیجه خیلی متفاوت میشد و حتی گوشدادن به آن بسیار سخت. شاید در آینده نهچنداندور این کار را بکنم.
تحرکی که در آلبوم دارید ایستاست. در واقع GROOVE این آلبوم با ملودی پیش نمیرود. تقریبا تمام قطعات تم مشخص دارد و شما بسط و گسترشی از نظر ملودی برایش ایجاد نمیکنید. این موضوع باعث یکنواختی و کسالتآورشدن آلبوم نمیشود؟
من نوعی دید مینیمال در تولید ایران 11 داشتم و تصمیم گرفتم نسبت به «نه آنچنان»، این تغییر را ایجاد کنم. برای همین بسط و گسترش کمتری انجام شد. این موضوع هم نمود بیرونی دارد. اگر بایستید و به تهران نگاه کنید، با چنین چیزی مواجه خواهید شد. قصد من سفر در تهران نبود و دوست داشتم قابهایی را نشان دهم. برای این کار نیازی هم به پراگرسیوکردن موسیقی نداشتم. همچنین از نظر فرمی به موسیقی ایرانی نیمنگاهی داشتم. به فرمهای دوتایی و متقارن در موسیقی ایرانی توجه کردم. همچنین از ساز هاموند در برخی قسمتها مانند جواب آواز استفاده کردم.
انتقاد برخی این است که آلبوم کمی سانتیمانتال شده است!
از نظر من اتفاقا برعکس است و خیلی از مواقع صدای هارشی وجود دارد که دقیقا در نقطه مقابل است. البته که سانتیمانتال باید تعریف شود. کتمان نمیکنم که دید من در این آلبوم مثبت است. اما هرچه جلوتر میروم، هارشتر میشوم.
موسیقی ایرانی و ایران 11
به فرم موسیقی ایرانی در آلبوم اشاره کردید. موسیقی ایرانی ملودیک است و شاید بیشتر به موسیقی شما در آویژه نزدیک است. حالا چگونه به چنین نگرشی در موسیقی ایرانی میرسید؟
درست است که موسیقی ایران ملودیک است اما همزمان در بند تکرار است. حتی به تصنیفهای ایرانی هم که گوش کنید، تکرار زیادی را در موتیف و ملودی میشنوید. حتی مرغ سحر پر از تکرار است.
در بخش نوازندگی گفته بودید دست و بال نوازندهها را باز گذاشتید ولی اینگونه حس نمیشود چراکه آلبوم کاملا مهندسیشده و دقیق به نظر میرسد. واقعا نوازندهها آزاد بودند؟
فضا و پایههای اصلی که گذاشتم، خودش را به همه ما القا میکرد. اعضای گروه خودشان در این شرایط قرار میگرفتند و دقیقا در خدمت اثر ظاهر میشدند چراکه ما میدانستیم چه چیزی میخواهیم. از اینکه کنار چنین گروه و نوازندههایی هستم، خیلی لذت میبرم.
«رامین بهنا» اهل تجربه است؛ در کارنامه حرفهای او موسیقی ایرانی، راک، جز و... دیده میشود، موسیقی فیلم ساخته، تدریس میکند و حالا موسیقی الکترونیک. همکارانش حتی اگر موسیقیاش را دوست ندارند؛ اما باز هم برایش احترام قائل هستند. از طرف دیگر شخصیتش خیلی نزدیک به آن چیزی است که از او میشنویم، اهل ژست نیست و این در آثارش پیداست. بهنا بعد از تجربیات زیادی که داشته اینبار به قول خودش سراغ موسیقی شهری رفته است و بعد از چند سال، آلبوم «ایران 11» را منتشر کرده و کنسرت این آلبوم هم 25و 26 ارديبهشتماه در فرهنگسراي نياوران برگزار ميشود. به همین بهانه به آموزشگاه کلاویه رفتیم و درباره اوضاع و احوال موسیقی تلفیقی و همچنین آلبوم «ایران 11» با او گفتوگو کردیم.
به نظر خودتان مخاطب اصلی آلبوم ایران 11 چه کسانی هستند؟
در تولید آلبوم به این موضوع فکر نکردم و این شخصیترین آلبوم من است؛ اما حالا آلبوم به بازار آمده و از بیرون به آن نگاه میکنم، شاید کسانی جذب میشوند که بیشتر مخاطب موسیقی راک هستند. طیف دیگر مخاطبانی در بر میگیرد که من را از گذشته میشناسند و بهنوعی دنبال موسیقی تلفیقی هستند. با تولید چنین آلبومی و تغییر رویه اساسی، حدس میزدم مخاطبان قبلی ریزش کنند. با توجه به بازخوردهایی که گرفتم، آنها هم با وجود اینکه یکه خوردند و متعجب شدند، اما ارتباط خوبی برقرار کردند. بیشترین سؤالی هم که از من میشود درباره این است که چرا اثری تلفیقی تولید نکردم و از این ژانر خارج شدم. پاسخ من این بوده که من در مسیر خودم قدم برداشتهام و تغییر نکردهام، فقط تجربه مرا شجاعتر کرده و از المانهای مورد علاقه خودم بیشتر و راحتتر استفاده کردهام؛ مسیری که در آلبومهای قبلی داشتم، امروز توسط دیگران خودبهخود جلو میرود.
مسیر تلفیقیها
قبول دارید همان مسیر ابتدایی موسیقی تلفیقی هم که شما کار میکردید، به بیراهه رفته است؟
خیر؛ ما در ایران تجربه نداشتیم. اگر کشورهایی مانند هند به جایگاه مناسبی در این زمینه رسیدهاند به این دلیل است که از سال 1974 و حتی قبلتر وارد بازار موسیقی انگلستان شده بودند و با جهان تعامل داشتند؛ اما ما بازار جهانی نداشتیم و خودمان همه کارها را انجام دادیم. پیش از انقلاب ارتباطی وجود داشت و حتی کسانی مانند «ناصر چشمآذر» تجربیاتی از این دست داشتند که البته منتشر نشد. اگر فرض کنیم این جریان با آویژه شروع شده، امروز پس از 20 سال مُد شده و هنوز در حال تجربهکردن هستیم. متأسفانه بسیاری از گروهها همان تجربیات ما را تکرار میکنند و روی شانههای امثال من پا نمیگذارند تا بالاتر بروند. نکته اینجاست که بیشتر این گروههای شناختهشده جوان هستند و تجربه ندارند؛ اما کسانی پشت این جریان قرار دارند که در حال انجام تجربههای مهمتری هستند. برای مثال مهرداد پاکباز که از همنسلهای من است، با استفاده از یک ساز (گیتار کلاسیک) در حال تجربهکردن چنین مفاهیمی است. همچنین پیتر سلیمانیپور یا پیمان یزدانیان چنین روندی دارند و به همجوشی موسیقی جدیتر نگاه میکنند. روی دیگر سکه، ورود این جریان به موسیقی پاپ است؛ برای مثال
چارتار از نظر من یک گروه پاپ است و از این عناصر هم استفاده میکند.
مشکل فرهنگی
امروز گروهی جدید مانند «اوان» که تازه متولد شده، دقیقا همان راهی را در پیش گرفته که شما در آویژه داشتید و حتی همان نقصها را هم دارد. چرا گروههای ایرانی کارهای همدیگر را گوش نمیکنند؟
مشکل از تربیت ما ایرانیهاست؛ هیچکدام همدیگر را قبول نداریم. در تمام اصناف هم چنین مشکلی وجود دارد، این مشکل خیلی آرام در حال مرتفعشدن است. نسلهای جدید به دلیل حضور اینترنت تا حدی کار همدیگر را دنبال میکنند.
اما شما دو سال قبل هم گفتید ما در حال تجربه و سیاهمشق هستیم. حالا هم نظرتان شبیه به همان است! این سرمشق به نظرتان اشتباه نیست؟
بله، من هنوز هم چنین نظری دارم؛ مشکل در این است که ما اصلا نمینویسیم و سیاهمشق نمیکنیم. آثار همدیگر را گوش نمیکنیم و اگر هم میکنیم حاصلی ندارد و آنچه باید، تجربه نمیشود. یکی دیگر از نکات منفی حرکت موزیسینها به سمت مردم است، یعنی به دنبال سلیقه و خواست مردم میروند و به ساخت چیزی تن میدهند که فروش خوبی دارد. حسین علیزاده هم قبلا گفته بود ما در موسیقی سریدوزی میکنیم. موسیقی فکرشده در ایران بسیار کم است، حتی در زمینه نوازندگی هم چنین مشکلی وجود دارد. ما حتی در حوزه ساز تخصصی و ایرانی مانند تار هم از 80 سال پیش تاکنون بیشتر از 10 نوازنده برجسته نداریم.
پس مشکل الزاما جوان و کمتجربهبودن نیست؟
مشکل اصلی در واقع همان فرهنگ است. به کار همدیگر توجه نمیکنیم. حتی در یک مهمانی همه فقط حرف میزنند و کسی به حرف دیگران توجهی ندارد. ابتدا باید یاد بگیریم به همدیگر توجه کنیم حتی اگر طرف مقابل حرف مزخرفی میزند. این مشکل را من در تمام هنرها یک اندازه میدانم.
به نظرتان چقدر خود موزیسینها در این مسئله مقصر بودهاند؟
قطعا بخش عمدهای متوجه خود ما هم هست؛ ما موزیسینها باید خودمان دست به کار شویم.
اما کسانی مانند شما که در این حوزه تخصص دارید و کارهای دیگران را گوش میکنید هم با تساهل و تسامح نظر میدهید. بهنوعی همه صرفا نظر مثبتشان را اعلام میکنند!
شخص من تا جایی که امکان داشته، نظراتم را با شفافیت اعلام کردم. برای مثال درباره آهنگ «با من صنما» از همایون شجریان بهوضوح انتقاد کردم. جوابی که از چنین انتقاداتی گرفتم این بود: «مردم خوششان میآید». البته متأسفانه بسیاری از موزیسینها هم از این قطعه استقبال کردند. حرف من این است که به تجربههایی که قبلا در این سبک بوده دقت کنیم. اگر میخواهید راک کار کنید، فقط دیوار را نبینید و به چینش آجرها هم دقت کنید. رسانهها هم در این زمینه کمکاری و مباحث انتقادی را کمتر پیگیری میکنند.
به نظر شما مشکل اصلی موسیقی این روزها، ضعف در آهنگسازی و نداشتن آهنگساز نیست؟
یکی از مشکلات این روزها ابزار است. نرمافزارهای مناسبی برای کار یک آهنگساز وجود دارد اما به شرطی که فقط یک ابزار بماند. من همیشه میگویم ماشینحساب ابزار مناسبی برای محاسبه است اما حساب چیز دیگری است. پیش از این، که آهنگسازها اصول موسیقی را پای ساز یاد میگرفتند، نتیجه بهتری داشت تا امروز که تلاش میکنند با آزمون و خطا روی نرمافزار این کار را انجام دهند.
اما باید بگویم مشکل کمبودن آهنگساز مانند بقیه شاخههای موسیقی است. در ایران به همان نسبت آهنگساز خوب داریم که نوازنده، خواننده، منتقد و خبرنگار خوب. امروز بزرگترین مشکل، عطش شهرت و ثروت، در نتیجه به دنبال مُد رفتن است. مشکل بعدی نبود تهیهکننده در موسیقی ایران است. تهیهکنندههای جدی موسیقی در بخش سرمایهگذاری ضعیف هستند و باقی هم سلیقه هنری ندارند و فقط به فکر درآمد هستند.
ایران 11
با توجه به اینکه گفتید ایران 11 شخصیترین اثر شماست، آیا دغدغه و علاقه اصلی رامین بهنا، موسیقی غیرایرانی و به طور خاص موسیقی راک است؟
در ساخت این قطعات، من بسیار آزادانه کمپوزیسیون (ترکیببندی) کردم و فکری برای اینکه حاصلش چه سبک و استایلی دارد، در سر نداشتم. اما کتمان نمیکنم، من با این موسیقی بزرگ شدم و بعدها با موسیقی ایرانی آشنا شدم. اگر من در همین ترکیب از ساز ایرانی استفاده میکردم، نظرات برعکس میشد و همه فکر میکردند من نگاهم بیشتر به سمت موسیقی ایرانی است.
در این آلبوم، موتیفهای ایرانی وجود دارد و اگر فردی غیرایرانی به آن گوش دهد، برایش کمی عجیب و غریب خواهد بود. از آویژه تا امروز همیشه از ساز ایرانی استفاده کرده بودم ولی مدتی بود که حس میکردم ساز ایرانی مرا محدود کرده و آیا اصلا برای پیوندزدن موسیقی نیاز به ساز ایرانی است. بنابراین ساز ایرانی را رها کردم و سراغ چیزی رفتم که در سالهای اخیر مرا به خود جذب کرده و موسیقی الکترونیک را وارد کارم کردم. جنس الکترونیک من البته متفاوت با آن چیزی است که امروز مد شده است.
به نظر میرسد ایران 11 در واقع همان آلبوم «نه آنچنان» است؛ یعنی از نظر فرم و ساختار موسیقی دقیقا مشابه هستند و سازها یا رنگ صدایی تغییر کرده است. این موضوع را قبول دارید؟
بله، روش آهنگساز در این دو آلبوم یکسان است. در ایران 11 ابزار تأثیر زیادی روی من داشت و لایههای متفاوتی دارد. پیچیدگی موسیقی در «نه آنچنان» کمتر است. در وهله اول ارتباطگرفتن با ایران 11 راحتتر است چراکه صداهای قابلهضمتری دارد.
رابطه آلبوم با تهران
اگر قطعات این آلبوم اسم نداشت، برای شنونده چه چیزی را تداعی میکرد؟
شهر. من موسیقی شهری و به تناسب آن تهران برایم اهمیت دارد. مدتهاست به صدای تهران فکر میکنم؛ شهری که دوستش دارم. این شهر خیلی تغییر کرده و مدرنیته آدمها را از هم دور کرده است. دیگر محله نداریم. این شهر صدای قدیمش را ندارد.
همین باعث شده موسیقی شما پیچیدهتر شود؟
دلیلش شاید این نباشد. تجربه، سابقه آهنگساز و نوع کمپوزیسیون نقش بیشتری دارد.
پس با این حساب نام قطعات در درجه دوم نسبت به کمپوزیسیون قرار دارد؟
ابتدا قطعات را ساختم و پس از آن نامگذاری کردم. شاید موتیف قطعهای بود که در محله خاصی شکل گرفت اما اصلا اینگونه نبود که برای این اسامی موسیقی بسازم. شاید مثلا اتوبانهای تهران در ذهن من بودند ولی در نهایت به پارکوی رسیدم.
قطعهای مانند «بهار شیراز» ساختار منسجمتری دارد. این موضوع دلیل خاصی دارد؟
بهار شیراز و اکباتان بهنوعی از آلبوم جدا هستند. در ابتدا فکر دیگری در ذهنم بود. بهار شیراز نامش عاشقانه بود و فکرم این بود که مردم در تهران چگونه عاشق میشوند. در ساختار این آهنگ بهنوعی از موسیقی مقامی خراسان استفاده کردم. از نظر اجرا خیلی سخت و پردردسر است.
تهران امروز تا حدی پیشرفتهتر از صداهای الکترونیکی است که شما استفاده میکنید. التهاب، خشونت و سروصدای بیشتری دارد. شما بهراحتی میتوانستید صداهایی بسازید که به موسیقی الکترونیک امروز جهان نزدیکتر است. چرا الکترونیک شما قدیمی صدا میدهد؟
شاید علاقه شخصی من به صداهای آنالوگ باعث شده این صداها را بسازم. قبول دارم صدای تهران امروز خیلی کثیفتر است، اما من تمیز نگاه کردم. همچنین از ابتدا به این فکر کردم که بتوانم موسیقی را به طور کامل، زنده روی صحنه اجرا کنم. دوست نداشتم از پلیبک در اجرا استفاده کنم و برای همین سه کیبوردیست در گروه هستیم.
اما زندهاجراکردن ربط چندانی به جنس صداهای شما ندارد. تهران خیلی خشونت دارد و در این مقیاس، آلبوم شما آرامتر است... .
من بیشتر به سمت تحرک تهران رفتم و این در درجه اول اهمیت بود. اگر به سمت خشونت و ناآرامیهای تهران میرفتم، شاید نتیجه خیلی متفاوت میشد و حتی گوشدادن به آن بسیار سخت. شاید در آینده نهچنداندور این کار را بکنم.
تحرکی که در آلبوم دارید ایستاست. در واقع GROOVE این آلبوم با ملودی پیش نمیرود. تقریبا تمام قطعات تم مشخص دارد و شما بسط و گسترشی از نظر ملودی برایش ایجاد نمیکنید. این موضوع باعث یکنواختی و کسالتآورشدن آلبوم نمیشود؟
من نوعی دید مینیمال در تولید ایران 11 داشتم و تصمیم گرفتم نسبت به «نه آنچنان»، این تغییر را ایجاد کنم. برای همین بسط و گسترش کمتری انجام شد. این موضوع هم نمود بیرونی دارد. اگر بایستید و به تهران نگاه کنید، با چنین چیزی مواجه خواهید شد. قصد من سفر در تهران نبود و دوست داشتم قابهایی را نشان دهم. برای این کار نیازی هم به پراگرسیوکردن موسیقی نداشتم. همچنین از نظر فرمی به موسیقی ایرانی نیمنگاهی داشتم. به فرمهای دوتایی و متقارن در موسیقی ایرانی توجه کردم. همچنین از ساز هاموند در برخی قسمتها مانند جواب آواز استفاده کردم.
انتقاد برخی این است که آلبوم کمی سانتیمانتال شده است!
از نظر من اتفاقا برعکس است و خیلی از مواقع صدای هارشی وجود دارد که دقیقا در نقطه مقابل است. البته که سانتیمانتال باید تعریف شود. کتمان نمیکنم که دید من در این آلبوم مثبت است. اما هرچه جلوتر میروم، هارشتر میشوم.
موسیقی ایرانی و ایران 11
به فرم موسیقی ایرانی در آلبوم اشاره کردید. موسیقی ایرانی ملودیک است و شاید بیشتر به موسیقی شما در آویژه نزدیک است. حالا چگونه به چنین نگرشی در موسیقی ایرانی میرسید؟
درست است که موسیقی ایران ملودیک است اما همزمان در بند تکرار است. حتی به تصنیفهای ایرانی هم که گوش کنید، تکرار زیادی را در موتیف و ملودی میشنوید. حتی مرغ سحر پر از تکرار است.
در بخش نوازندگی گفته بودید دست و بال نوازندهها را باز گذاشتید ولی اینگونه حس نمیشود چراکه آلبوم کاملا مهندسیشده و دقیق به نظر میرسد. واقعا نوازندهها آزاد بودند؟
فضا و پایههای اصلی که گذاشتم، خودش را به همه ما القا میکرد. اعضای گروه خودشان در این شرایط قرار میگرفتند و دقیقا در خدمت اثر ظاهر میشدند چراکه ما میدانستیم چه چیزی میخواهیم. از اینکه کنار چنین گروه و نوازندههایی هستم، خیلی لذت میبرم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.