|

دانشگاهِ بازاری‌شده

سعید ارکان‌زاده‌یزدی

مهم‌ترین اتفاقی که در دولت نهم و دهم در حوزه دانشگاه‌ها رخ داد، عیان شدن لایه‌های پنهان اما اثرگذار کسب و کار دانشگاهی در ایران بود. راحت‌تر می‌توان گفت که دانشگاه بازاری شده و کل پروسه دانشگاه رفتن، یک عمل اقتصادی است. این روزها، همه مردم می‌توانند خیلی واضح ببینند که نهادها و اشخاص علمی که روزگاری اسطوره‌های این مملکت بوده‌اند، از جنس خود آنان هستند و به همان مسایلی دچار شده‌اند که دیگر بخش‌های جامعه. اسطوره‌شکنی که بسیاری از جنبه‌های زندگی ایرانیان معاصر را زیرورو کرده، به دانشگاه‌ها نیز وارد شده است. ماجرای دکتر حسابی و بحث‌هایی درباره القاب بیش از اندازه بزرگ به او، نمونه‌ای از این اسطوره‌شکنی است. انتقادهای اخیر به اخلاق حرفه‌ای پزشکان و اقتصادی فکر کردن آنها هم نمونه دیگری است.مزیت مهم اسطوره‌شکنی این است که افراد را از تفکر اسطوره‌ای و بها دادن بیش از حد به پدیده‌ها خلاص می‌کند و باعث می‌شود آدم‌ها با واقعیت‌های تلخی که وجود دارند، روبه‌رو شوند و از آنها فرار نکنند. دولت نهم و دهم، احتمالا ناخواسته یا با اهداف دیگری، به این اسطوره‌شکنی کمک کرد. نمی‌توان گفت که پیش از این دولت‌ها، دانشگاه‌ها نهادهای پاکی بودند که از هر خطا و خللی مبرا بودند اما دو دولت اخیر، در عینی کردن چنین وضعیتی در دانشگاه‌ها کمک بزرگی کردند.بازاری شدن دانشگاه‌ها و امور دانشگاهی یعنی اینکه وقتی یک دانشجو نیاز دارد که یک مقاله آی‌اس‌آی در مجلات علمی جهان چاپ کند، می‌تواند به موسساتی مراجعه کند که در روز روشن، تبلیغاتشان همه دیوارهای خیابان انقلاب را پرکرده و به موسسه پولی بدهد و پذیرش مقاله را بگیرد. حتی بعضی از این موسسات، گرفتن پولشان را به مرحله پس از پذیرش منوط کرده‌اند؛ مثل خریدن هندوانه پس از بریدن و اطمینان از شیرین بودن آن.دانشگاهِ بازاری شده یعنی اینکه در دو سال، ظرفیت دوره دکترای دانشگاه‌ها دوبرابر شود و حتی برای عالی‌ترین سطح تحصیلی هم، دانشگاه‌ها در مرحله تکمیل ظرفیت اعلام نیاز کنند. هر کس 45میلیون‌تومان پول نقد- یا حتی قسطی- داشته باشد، به‌راحتی می‌تواند دکتر شود و از خطاب شدنش به عنوان «آقای دکتر» محظوظ شود. یکی از کسب و کارهای این روزهای بسیاری از استادان دانشگاه، این شده است که شعبه‌های دانشگاهی غیرانتفاعی تاسیس کنند و دانشجوی کاردانی بگیرند و مهمترین نکته برای آنها، شهریه این دانشجویان باشد؛ مدرسانی که این روزها گذارشان به دوره‌های کاردانی چنین موسساتی افتاده، در همان 10دقیقه اولِ نخستین جلسه تدریسشان، «گوشی دستشان می‌آید» و می‌فهمند که کسب علم برای این دانشجویان، آخرین نکته‌ای است که به آن فکر می‌کنند.در این هشت‌سال، تولید علم از نظر وزارت علوم یعنی نوشتن مقاله علمی- پژوهشی یا آی‌اس‌آی. حتی به زور از دانشجویان خواستند که برای هر پایان‌نامه، یک مقاله علمی- پژوهشی بنویسند. نتیجه چه شد؟ آنقدر وزارت علوم و دانشگاه‌ها بر افزایش مقالات علمی تمرکز کردند که به یک کسب و کار تبدیل شد. موسسات پول می‌گیرند که مقاله چاپ کنند. آنها پول می‌گیرند که پایان‌نامه بنویسند. پول می‌گیرند که دانشجوها را به دانشگاه‌های خوب بفرستند. پول می‌گیرند که مدرک دکترا صادر کنند. دلالی حتی در پژوهش‌ها هم رخنه کرده است؛ استاد یک طرح پژوهشی می‌گیرد، سهم «بالاسری» آن را برمی‌دارد و آن را به ثمن بخس به دانشجویان زرنگش می‌سپارد. کار به جایی رسیده که این روزها دانشجوها هم می‌گویند، نگران نمره نشو، پول می‌دهی، همه‌چیز درست می‌شود... پول، این پول نازنین...
مهم‌ترین اتفاقی که در دولت نهم و دهم در حوزه دانشگاه‌ها رخ داد، عیان شدن لایه‌های پنهان اما اثرگذار کسب و کار دانشگاهی در ایران بود. راحت‌تر می‌توان گفت که دانشگاه بازاری شده و کل پروسه دانشگاه رفتن، یک عمل اقتصادی است. این روزها، همه مردم می‌توانند خیلی واضح ببینند که نهادها و اشخاص علمی که روزگاری اسطوره‌های این مملکت بوده‌اند، از جنس خود آنان هستند و به همان مسایلی دچار شده‌اند که دیگر بخش‌های جامعه. اسطوره‌شکنی که بسیاری از جنبه‌های زندگی ایرانیان معاصر را زیرورو کرده، به دانشگاه‌ها نیز وارد شده است. ماجرای دکتر حسابی و بحث‌هایی درباره القاب بیش از اندازه بزرگ به او، نمونه‌ای از این اسطوره‌شکنی است. انتقادهای اخیر به اخلاق حرفه‌ای پزشکان و اقتصادی فکر کردن آنها هم نمونه دیگری است.مزیت مهم اسطوره‌شکنی این است که افراد را از تفکر اسطوره‌ای و بها دادن بیش از حد به پدیده‌ها خلاص می‌کند و باعث می‌شود آدم‌ها با واقعیت‌های تلخی که وجود دارند، روبه‌رو شوند و از آنها فرار نکنند. دولت نهم و دهم، احتمالا ناخواسته یا با اهداف دیگری، به این اسطوره‌شکنی کمک کرد. نمی‌توان گفت که پیش از این دولت‌ها، دانشگاه‌ها نهادهای پاکی بودند که از هر خطا و خللی مبرا بودند اما دو دولت اخیر، در عینی کردن چنین وضعیتی در دانشگاه‌ها کمک بزرگی کردند.بازاری شدن دانشگاه‌ها و امور دانشگاهی یعنی اینکه وقتی یک دانشجو نیاز دارد که یک مقاله آی‌اس‌آی در مجلات علمی جهان چاپ کند، می‌تواند به موسساتی مراجعه کند که در روز روشن، تبلیغاتشان همه دیوارهای خیابان انقلاب را پرکرده و به موسسه پولی بدهد و پذیرش مقاله را بگیرد. حتی بعضی از این موسسات، گرفتن پولشان را به مرحله پس از پذیرش منوط کرده‌اند؛ مثل خریدن هندوانه پس از بریدن و اطمینان از شیرین بودن آن.دانشگاهِ بازاری شده یعنی اینکه در دو سال، ظرفیت دوره دکترای دانشگاه‌ها دوبرابر شود و حتی برای عالی‌ترین سطح تحصیلی هم، دانشگاه‌ها در مرحله تکمیل ظرفیت اعلام نیاز کنند. هر کس 45میلیون‌تومان پول نقد- یا حتی قسطی- داشته باشد، به‌راحتی می‌تواند دکتر شود و از خطاب شدنش به عنوان «آقای دکتر» محظوظ شود. یکی از کسب و کارهای این روزهای بسیاری از استادان دانشگاه، این شده است که شعبه‌های دانشگاهی غیرانتفاعی تاسیس کنند و دانشجوی کاردانی بگیرند و مهمترین نکته برای آنها، شهریه این دانشجویان باشد؛ مدرسانی که این روزها گذارشان به دوره‌های کاردانی چنین موسساتی افتاده، در همان 10دقیقه اولِ نخستین جلسه تدریسشان، «گوشی دستشان می‌آید» و می‌فهمند که کسب علم برای این دانشجویان، آخرین نکته‌ای است که به آن فکر می‌کنند.در این هشت‌سال، تولید علم از نظر وزارت علوم یعنی نوشتن مقاله علمی- پژوهشی یا آی‌اس‌آی. حتی به زور از دانشجویان خواستند که برای هر پایان‌نامه، یک مقاله علمی- پژوهشی بنویسند. نتیجه چه شد؟ آنقدر وزارت علوم و دانشگاه‌ها بر افزایش مقالات علمی تمرکز کردند که به یک کسب و کار تبدیل شد. موسسات پول می‌گیرند که مقاله چاپ کنند. آنها پول می‌گیرند که پایان‌نامه بنویسند. پول می‌گیرند که دانشجوها را به دانشگاه‌های خوب بفرستند. پول می‌گیرند که مدرک دکترا صادر کنند. دلالی حتی در پژوهش‌ها هم رخنه کرده است؛ استاد یک طرح پژوهشی می‌گیرد، سهم «بالاسری» آن را برمی‌دارد و آن را به ثمن بخس به دانشجویان زرنگش می‌سپارد. کار به جایی رسیده که این روزها دانشجوها هم می‌گویند، نگران نمره نشو، پول می‌دهی، همه‌چیز درست می‌شود... پول، این پول نازنین...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.