|

درباره «لحظات هفده‌گانه بهاران»

جدال با فاشیسم

جواد لگزیان

«ابتدا که اشتیرلیتز چهچهه بلبل را در باغ شنید، باور نکرد. هوا سرد و نیلگون غرق در سکون و آرامش بهاری بود و به ظرف شیشه‌ای ظریفی می‌ماند که در آب راکد آن ماهی‌های کوچک و بی‌حرکت نفس می‌کشیدند، ولی سطح زمین را هنوز قشر فشرده‌ای از برف پوشانده بود و از آن کبودی مات و رنگ‌پریده‌ای که همیشه از درون برف پوک بهاری، پیش از آب‌شدن شبانه متشعشع می‌شود، اثری نبود.محیط پارک بوی ماهی تازه یخ‌زده می‌داد. ولی بلبل از ته دل چهچهه می‌زد و نغمه می‌سرود، نغمه‌ای سرد و جانگداز و در آن پارک خاموش و سیاه، غریب و بی‌نوا. خورشید ناپدید شد و تنه‌های سیاه درخت‌های پارک با سایه‌های صاف و کبود بر سطح برف سفید نقش بست. اشتیرلیتز فکر کرد: بلبل بیچاره یخ می‌زند. کمکی هم به او نمی‌شود کرد، چون بلبل تنها پرنده‌ای است که به انسان اعتماد نمی‌کند. بعد لبه‌های شنلش را جمع کرد و از آنجا به سوی خانه بازگشت».
در سال‌هایی نه‌چندان دور سریالی به‌نام «لحظات هفده‌گانه بهاران» با موسیقی به یادماندنی در تلویزیون نمایش داده شد. سریالی که قصه یک جاسوس روسی را در رده‌های بالای نازی حکایت می‌کرد. «لحظات هفده‌گانه بهاران» روایت تلاش اشتیرلیتز در زمان جنگ جهانی دوم است که برای اطلاع از کم‌و‌کیف توافق احتمالی متفقین در پایان جنگ دوم با نازی‌ها از سرویس‌های اطلاعاتی آلمانی‌ جاسوسی می‌کند و البته هم‌زمان برای نجات در دام‌‌افتادگان نازی‌ها نیز در تکاپویی ستودنی است. «لحظات هفده‌گانه بهاران» یکی از فیلم‌های مهم ژانر جاسوسی است که دیدن آن سرشار از پیام‌هایی انسانی در نبرد با دیو خودکامگی هیتلری است. اشتیرلیتز این جیمزباند روسی در نقش سرهنگ ارتش ویژه آلمان فاشیستی به‌نام ماکسیم ایسایف یعنی نام حرفه‌ای‌اش در روسیه معروف شده، در صورتی که گویا نام واقعی‌اش وسوولود ولادیمیرف است. در «لحظات هفده‌گانه بهاران» ما صرفا با یک جاسوس در برابر یک سیستم ویرانگر امنیتی روبه‌رو نمی‌شویم، بلکه درحقیقت یک انسان را رودرروی هیولایی با ابعادی وحشتناک می‌بینیم که آفریده برخی انسان‌ها با خلق‌و‌خوی فاشیستی است. به همین جهت روایت داستان پیچیده و بسیار غم‌انگیز پیش می‌رود و تنهایی عمیق قهرمانی را نشان می‌دهد که در مصاف با اهریمن سیاه فاشیسم بسیار تنهاست اما ناامید هرگز. اشتیرلیتز با تمام وجود سرمای سهمگین مناسبات فاشیستی را درک می‌کند و تنها اما با امید نشانه‌ای می‌جوید که در جای‌جای رمان طنینی بس زیبا یافته است. نکته جالبی که رمان «لحظات هفده‌گانه بهاران» را متمایز می‌کند، زیرپوستی‌بودن شخصیت اشتیرلیتز است و اینکه او به‌جای عملیات محیرالعقول جیمزباندی در جدال با تبهکاران بیشتر درگیر یک نبرد همه‌جانبه فکری و ذهنی با هیولای فاشیسم است که ابعادی ورای باندهای تبهکار دارد. دیالوگ‌های هوشمندانه رمان که بین اشتیرلیتز و افسران نازی ردوبدل می‌شود، به‌اضافه فضاسازی درخشان از لحظات تنهایی و عمل اشتیرلیتز، تصویری از این نبرد را در رمان نشان می‌دهد.

«ابتدا که اشتیرلیتز چهچهه بلبل را در باغ شنید، باور نکرد. هوا سرد و نیلگون غرق در سکون و آرامش بهاری بود و به ظرف شیشه‌ای ظریفی می‌ماند که در آب راکد آن ماهی‌های کوچک و بی‌حرکت نفس می‌کشیدند، ولی سطح زمین را هنوز قشر فشرده‌ای از برف پوشانده بود و از آن کبودی مات و رنگ‌پریده‌ای که همیشه از درون برف پوک بهاری، پیش از آب‌شدن شبانه متشعشع می‌شود، اثری نبود.محیط پارک بوی ماهی تازه یخ‌زده می‌داد. ولی بلبل از ته دل چهچهه می‌زد و نغمه می‌سرود، نغمه‌ای سرد و جانگداز و در آن پارک خاموش و سیاه، غریب و بی‌نوا. خورشید ناپدید شد و تنه‌های سیاه درخت‌های پارک با سایه‌های صاف و کبود بر سطح برف سفید نقش بست. اشتیرلیتز فکر کرد: بلبل بیچاره یخ می‌زند. کمکی هم به او نمی‌شود کرد، چون بلبل تنها پرنده‌ای است که به انسان اعتماد نمی‌کند. بعد لبه‌های شنلش را جمع کرد و از آنجا به سوی خانه بازگشت».
در سال‌هایی نه‌چندان دور سریالی به‌نام «لحظات هفده‌گانه بهاران» با موسیقی به یادماندنی در تلویزیون نمایش داده شد. سریالی که قصه یک جاسوس روسی را در رده‌های بالای نازی حکایت می‌کرد. «لحظات هفده‌گانه بهاران» روایت تلاش اشتیرلیتز در زمان جنگ جهانی دوم است که برای اطلاع از کم‌و‌کیف توافق احتمالی متفقین در پایان جنگ دوم با نازی‌ها از سرویس‌های اطلاعاتی آلمانی‌ جاسوسی می‌کند و البته هم‌زمان برای نجات در دام‌‌افتادگان نازی‌ها نیز در تکاپویی ستودنی است. «لحظات هفده‌گانه بهاران» یکی از فیلم‌های مهم ژانر جاسوسی است که دیدن آن سرشار از پیام‌هایی انسانی در نبرد با دیو خودکامگی هیتلری است. اشتیرلیتز این جیمزباند روسی در نقش سرهنگ ارتش ویژه آلمان فاشیستی به‌نام ماکسیم ایسایف یعنی نام حرفه‌ای‌اش در روسیه معروف شده، در صورتی که گویا نام واقعی‌اش وسوولود ولادیمیرف است. در «لحظات هفده‌گانه بهاران» ما صرفا با یک جاسوس در برابر یک سیستم ویرانگر امنیتی روبه‌رو نمی‌شویم، بلکه درحقیقت یک انسان را رودرروی هیولایی با ابعادی وحشتناک می‌بینیم که آفریده برخی انسان‌ها با خلق‌و‌خوی فاشیستی است. به همین جهت روایت داستان پیچیده و بسیار غم‌انگیز پیش می‌رود و تنهایی عمیق قهرمانی را نشان می‌دهد که در مصاف با اهریمن سیاه فاشیسم بسیار تنهاست اما ناامید هرگز. اشتیرلیتز با تمام وجود سرمای سهمگین مناسبات فاشیستی را درک می‌کند و تنها اما با امید نشانه‌ای می‌جوید که در جای‌جای رمان طنینی بس زیبا یافته است. نکته جالبی که رمان «لحظات هفده‌گانه بهاران» را متمایز می‌کند، زیرپوستی‌بودن شخصیت اشتیرلیتز است و اینکه او به‌جای عملیات محیرالعقول جیمزباندی در جدال با تبهکاران بیشتر درگیر یک نبرد همه‌جانبه فکری و ذهنی با هیولای فاشیسم است که ابعادی ورای باندهای تبهکار دارد. دیالوگ‌های هوشمندانه رمان که بین اشتیرلیتز و افسران نازی ردوبدل می‌شود، به‌اضافه فضاسازی درخشان از لحظات تنهایی و عمل اشتیرلیتز، تصویری از این نبرد را در رمان نشان می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.