|

بررسی نقش و کاربرد انواع پهپادها

پرنده چشم و گوش بسته آهنی

محمدرضا دستورانی

هواپیماهای بدون سرنشین در ایران به «پهپاد» شهرت دارند كه از حروف اول عبارت «پرنده هدایت‌پذیر از راه دور» (UAV:Unmanned Aerial Vehicle) گرفته شده است. كنترل پهپادها بدون سرنشین انجام می‌شود و حتی اگر انسانی سوار آن باشد، خلبان نیست و فقط به عنوان محموله در آن است. پهپادها را به شیوه‌های متفاوت هدایت می‌كنند. برخی از پهپادها را به شیوه كنترل از راه دور هدایت می‌كنند. در این صورت یك كاربر هدایت آن را بر عهده می‌گیرد. برخی نیز با برنامه‌های پروازی ازپیش طراحی شده، فعالیت می‌كنند یا آنكه سیستم‌های خودكار، هدایت آن را برعهده دارد. امروزه پهپادها در سازمان‌های مختلفی حضور دارند و وظایف متنوعی برعهده آنهاست. از این هواپیماها در برنامه‌های غیرنظامی مانند خاموش كردن آتش‌سوزی‌ها یا جایی كه پرواز برای خلبان خطر دارد، یا مدیریت و كنترل ناآرامی‌ها و بررسی صحنه‌های جرم یا شناسایی حوادث طبیعی غیرمترقبه استفاده می‌كنند اما ارتش كشورهای مختلف، بیشترین كاربر این نوع هواپیماهاست. كار آنها در ارتش بیشتر شامل برنامه‌های جاسوسی و شناسایی یا حمله می‌شود. هرچند امروزه بیشتر كشورهای جهان از این هواپیماها در اختیار دارند و از آن استفاده می‌كنند اما وزارت دفاع آمریكا بیشترین سرمایه‌گذاری را برای طراحی، ساخت و تجهیز پهپادها انجام داده است. این كشور بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ حدود سه‌میلیارددلار برای طراحی، ساخت و تجهیز پهپادها هزینه كرده است. حادثه ۱۱سپتامبر ۲۰۰۱ باعث شد دولت آمریكا بودجه بیشتری را به طراحی و ساخت و تجهیز پهپادها اختصاص دهد. كارشناسان پیش‌بینی می‌كنند استفاده از این ابزارها در آینده گسترش می‌یابد و كاربرد آنها در زمینه‌های مخابرات، ناوبری جهانی، تحقیقات هواشناسی، جغرافیایی و جاسوسی بیشتر می‌شود. هم‌اكنون ۳۲ كشور در حال ساخت و بهبود ۲۵۰ مدل پهپادهای اكتشافی هستند. فرانسه و آلمان CL-285 را ساختند كه عملكردش در جنگ‌های بوسنی و كوزوو كاملا موفقیت‌آمیز بود. روسیه با ساخت پهپاد TU-300 به فناوری بهتری دست یافت و ایتالیا نیز 150 mirach را ساخته است. این پهپادها به موتور جت مجهزند و می‌توانند در ارتفاع زیاد پرواز كنند. «ابابیل»، «مهاجر» و «كرار» نیز از پهپادهای ساخت ایران است. اما نكته‌ای كه باید در طراحی این هواپیماها در نظر داشت، آن است که پهپادها را باید طوری طراحی كرد كه بتواند سامانه‌های ارتباطی، جنگ‌افزارها، اشخاص، بارها و تمام لوازم مربوط به ماموریتش را در خود جای دهد و بتواند با وضعیت جوی منطقه ماموریت سازگار باشد. مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در طراحی پهپادها سرعت، مدت پرواز و اطمینان‌پذیری آن است. البته اگر قرار باشد از این هواپیما در برنامه‌های نظامی استفاده شود، حتی‌المقدور باید طوری طراحی شود كه قابل شناسایی نباشد و دور از دسترس رادارهای شناسایی باشد. استفاده از مواد غیرقابل شناسایی با رادار، اندازه كوچك و پرواز در ارتفاع زیاد از جمله مواردی است كه باعث می‌شود هواپیما غیرقابل‌شناسایی و غیر قابل ردگیری شود. در ادامه، برخی از مهم‌ترین پهپادها با کاربردهای غیرنظامی و امدادی را بررسی می‌کنیم.
برای مثال محققان به‌تازگی پهپادهای روباتیک جدیدی ساخته‌اند که به فناوری‌های پیشرفته مجهز است و نرم‌افزارهای شناسایی خودکار هدف دارد و می‌تواند دزدان دریایی را در آب‌های شلوغ و پررفت‌وآمد هم شناسایی کند. این حسگر که «جست‌وجوگر و حسگر چندحالته» نام دارد، در حقیقت ترکیبی از دوربین‌های وضوح بالا، حسگرهای مادون‌قرمز موج متوسط و فناوری رادار لیزری (لیدار) است و می‌تواند دزدان دریایی پناه‌گرفته در میان قایق‌های دیگر را شناسایی کند. قرار است این فناوری برای اولین‌بار روی بالگرد روباتیک آمریکا با نام «فایر اسکات» نصب شود. با افزایش دامنه فعالیت دزدان دریایی در سال‌های اخیر، کشورهای مختلف نیز به فکر افتاده‌اند با اتخاذ روش‌های تازه‌تر به مقابله با آنان بپردازند. به‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر نظامی و فناوری، از فعالیت دزدان دریایی کم نشده است. به همین دلیل کشورها به دنبال آن هستند که با استفاده از فناوری‌های جدید، روش‌های تازه را نیز بیازمایند. یکی از این روش‌ها، به‌کارگیری پهپادهاست. یکی دیگر از کاربردهای تازه پهپادها، شناسایی مناطق خطرناک و آلوده به مواد رادیواکتیو است. چندی پیش مسوولان انرژی اتمی ژاپن و سازمان فضایی این کشور، از یک پروژه مشترک رونمایی کردند. ژاپنی‌ها می‌خواهند با انجام این پروژه، پهپادی بسازند که بتواند میزان مواد رادیواکتیو (پرتوزا) موجود در محیط را اندازه بگیرد. پس از زلزله 9ریشتری مارس 2011 در سواحل ژاپن و سونامی ناشی از آن، تاسیسات نیروگاه‌های هسته‌ای فوکوشیما به‌شدت آسیب دید و مقدار زیادی از مواد رادیواکتیو آن به بیرون نشت کرد. این حادثه در آن زمان موجب بروز نگرانی در مورد وجود مواد رادیواکتیو در محیط‌زیست این کشور شد. ژاپن طی این مدت، مجبور شد سامانه‌هایی را برای اندازه‌گیری آلودگی‌های رادیواکتیو ناشی از این زلزله ابداع یا بهینه‌سازی کند. سازمان اکتشاف‌های هوافضای ژاپن (جاکسا) نیز اعلام کرد این کشور از بالگردهای کنترل از راه دور برای بررسی میزان مواد رادیواکتیو در محیط استفاده کرده است اما این شیوه برای مناطق دورافتاده و کوهستان‌ها مناسب نیست چرا که باید این بالگردها در ارتفاع پایین حرکت کنند تا کاربر بتواند آنها را مشاهده کند. این در حالی است که هواپیمای بدون سرنشین (پهپاد) می‌تواند در مناطق مشکوک به آلودگی، به‌راحتی در ارتفاع بیشتر پرواز کند.
هواپیماهای بدون سرنشین در ایران به «پهپاد» شهرت دارند كه از حروف اول عبارت «پرنده هدایت‌پذیر از راه دور» (UAV:Unmanned Aerial Vehicle) گرفته شده است. كنترل پهپادها بدون سرنشین انجام می‌شود و حتی اگر انسانی سوار آن باشد، خلبان نیست و فقط به عنوان محموله در آن است. پهپادها را به شیوه‌های متفاوت هدایت می‌كنند. برخی از پهپادها را به شیوه كنترل از راه دور هدایت می‌كنند. در این صورت یك كاربر هدایت آن را بر عهده می‌گیرد. برخی نیز با برنامه‌های پروازی ازپیش طراحی شده، فعالیت می‌كنند یا آنكه سیستم‌های خودكار، هدایت آن را برعهده دارد. امروزه پهپادها در سازمان‌های مختلفی حضور دارند و وظایف متنوعی برعهده آنهاست. از این هواپیماها در برنامه‌های غیرنظامی مانند خاموش كردن آتش‌سوزی‌ها یا جایی كه پرواز برای خلبان خطر دارد، یا مدیریت و كنترل ناآرامی‌ها و بررسی صحنه‌های جرم یا شناسایی حوادث طبیعی غیرمترقبه استفاده می‌كنند اما ارتش كشورهای مختلف، بیشترین كاربر این نوع هواپیماهاست. كار آنها در ارتش بیشتر شامل برنامه‌های جاسوسی و شناسایی یا حمله می‌شود. هرچند امروزه بیشتر كشورهای جهان از این هواپیماها در اختیار دارند و از آن استفاده می‌كنند اما وزارت دفاع آمریكا بیشترین سرمایه‌گذاری را برای طراحی، ساخت و تجهیز پهپادها انجام داده است. این كشور بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ حدود سه‌میلیارددلار برای طراحی، ساخت و تجهیز پهپادها هزینه كرده است. حادثه ۱۱سپتامبر ۲۰۰۱ باعث شد دولت آمریكا بودجه بیشتری را به طراحی و ساخت و تجهیز پهپادها اختصاص دهد. كارشناسان پیش‌بینی می‌كنند استفاده از این ابزارها در آینده گسترش می‌یابد و كاربرد آنها در زمینه‌های مخابرات، ناوبری جهانی، تحقیقات هواشناسی، جغرافیایی و جاسوسی بیشتر می‌شود. هم‌اكنون ۳۲ كشور در حال ساخت و بهبود ۲۵۰ مدل پهپادهای اكتشافی هستند. فرانسه و آلمان CL-285 را ساختند كه عملكردش در جنگ‌های بوسنی و كوزوو كاملا موفقیت‌آمیز بود. روسیه با ساخت پهپاد TU-300 به فناوری بهتری دست یافت و ایتالیا نیز 150 mirach را ساخته است. این پهپادها به موتور جت مجهزند و می‌توانند در ارتفاع زیاد پرواز كنند. «ابابیل»، «مهاجر» و «كرار» نیز از پهپادهای ساخت ایران است. اما نكته‌ای كه باید در طراحی این هواپیماها در نظر داشت، آن است که پهپادها را باید طوری طراحی كرد كه بتواند سامانه‌های ارتباطی، جنگ‌افزارها، اشخاص، بارها و تمام لوازم مربوط به ماموریتش را در خود جای دهد و بتواند با وضعیت جوی منطقه ماموریت سازگار باشد. مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در طراحی پهپادها سرعت، مدت پرواز و اطمینان‌پذیری آن است. البته اگر قرار باشد از این هواپیما در برنامه‌های نظامی استفاده شود، حتی‌المقدور باید طوری طراحی شود كه قابل شناسایی نباشد و دور از دسترس رادارهای شناسایی باشد. استفاده از مواد غیرقابل شناسایی با رادار، اندازه كوچك و پرواز در ارتفاع زیاد از جمله مواردی است كه باعث می‌شود هواپیما غیرقابل‌شناسایی و غیر قابل ردگیری شود. در ادامه، برخی از مهم‌ترین پهپادها با کاربردهای غیرنظامی و امدادی را بررسی می‌کنیم.
برای مثال محققان به‌تازگی پهپادهای روباتیک جدیدی ساخته‌اند که به فناوری‌های پیشرفته مجهز است و نرم‌افزارهای شناسایی خودکار هدف دارد و می‌تواند دزدان دریایی را در آب‌های شلوغ و پررفت‌وآمد هم شناسایی کند. این حسگر که «جست‌وجوگر و حسگر چندحالته» نام دارد، در حقیقت ترکیبی از دوربین‌های وضوح بالا، حسگرهای مادون‌قرمز موج متوسط و فناوری رادار لیزری (لیدار) است و می‌تواند دزدان دریایی پناه‌گرفته در میان قایق‌های دیگر را شناسایی کند. قرار است این فناوری برای اولین‌بار روی بالگرد روباتیک آمریکا با نام «فایر اسکات» نصب شود. با افزایش دامنه فعالیت دزدان دریایی در سال‌های اخیر، کشورهای مختلف نیز به فکر افتاده‌اند با اتخاذ روش‌های تازه‌تر به مقابله با آنان بپردازند. به‌رغم پیشرفت‌های چشمگیر نظامی و فناوری، از فعالیت دزدان دریایی کم نشده است. به همین دلیل کشورها به دنبال آن هستند که با استفاده از فناوری‌های جدید، روش‌های تازه را نیز بیازمایند. یکی از این روش‌ها، به‌کارگیری پهپادهاست. یکی دیگر از کاربردهای تازه پهپادها، شناسایی مناطق خطرناک و آلوده به مواد رادیواکتیو است. چندی پیش مسوولان انرژی اتمی ژاپن و سازمان فضایی این کشور، از یک پروژه مشترک رونمایی کردند. ژاپنی‌ها می‌خواهند با انجام این پروژه، پهپادی بسازند که بتواند میزان مواد رادیواکتیو (پرتوزا) موجود در محیط را اندازه بگیرد. پس از زلزله 9ریشتری مارس 2011 در سواحل ژاپن و سونامی ناشی از آن، تاسیسات نیروگاه‌های هسته‌ای فوکوشیما به‌شدت آسیب دید و مقدار زیادی از مواد رادیواکتیو آن به بیرون نشت کرد. این حادثه در آن زمان موجب بروز نگرانی در مورد وجود مواد رادیواکتیو در محیط‌زیست این کشور شد. ژاپن طی این مدت، مجبور شد سامانه‌هایی را برای اندازه‌گیری آلودگی‌های رادیواکتیو ناشی از این زلزله ابداع یا بهینه‌سازی کند. سازمان اکتشاف‌های هوافضای ژاپن (جاکسا) نیز اعلام کرد این کشور از بالگردهای کنترل از راه دور برای بررسی میزان مواد رادیواکتیو در محیط استفاده کرده است اما این شیوه برای مناطق دورافتاده و کوهستان‌ها مناسب نیست چرا که باید این بالگردها در ارتفاع پایین حرکت کنند تا کاربر بتواند آنها را مشاهده کند. این در حالی است که هواپیمای بدون سرنشین (پهپاد) می‌تواند در مناطق مشکوک به آلودگی، به‌راحتی در ارتفاع بیشتر پرواز کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.