سوسیالیستها، اقتصاد و گذشته ناامیدکننده، چالشهای پیشروی رئیسجمهوری جدید آرژانتین
تمام جاهطلبیهای «میلِی»
رئیسجمهور منتخب آرژانتین به چهره خبرساز این روزهای آمریکای لاتین تبدیل شده است. خاویر میلِی تا قبل از پیروزی در انتخابات وعدههای جاهطلبانه و گاه جنجالی را مطرح میکرد که به نظر میرسید صرفا شعارهایی انتخابانی با هدف تهییج هوادارانش باشد؛ اما پس از پیروزی در انتخابات و با وجود گمانهزنیها مبنی بر تغییر احتمالی به سمت سیاستگذاری معتدلتر در آستانه آغاز به کار، میلی، عزم خود را برای اجرائیکردن این ایدهها ازجمله تعطیلی بانک مرکزی آرژانتین، «غیرقابل مذاکره» خواند. با تأکید میلی بر عملیکردن وعده جاهطلبانه «تعطیلی بانک مرکزی و تغییر پول ملی از پزو به دلار آمریکا»، بسیاری از اقتصاددانان در حال بحث هستند که آیا این اقدامات برای احیای اقتصاد موفقیتآمیز خواهد بود یا خیر.
رئیسجمهور منتخب آرژانتین به چهره خبرساز این روزهای آمریکای لاتین تبدیل شده است. خاویر میلِی تا قبل از پیروزی در انتخابات وعدههای جاهطلبانه و گاه جنجالی را مطرح میکرد که به نظر میرسید صرفا شعارهایی انتخابانی با هدف تهییج هوادارانش باشد؛ اما پس از پیروزی در انتخابات و با وجود گمانهزنیها مبنی بر تغییر احتمالی به سمت سیاستگذاری معتدلتر در آستانه آغاز به کار، میلی، عزم خود را برای اجرائیکردن این ایدهها ازجمله تعطیلی بانک مرکزی آرژانتین، «غیرقابل مذاکره» خواند. با تأکید میلی بر عملیکردن وعده جاهطلبانه «تعطیلی بانک مرکزی و تغییر پول ملی از پزو به دلار آمریکا»، بسیاری از اقتصاددانان در حال بحث هستند که آیا این اقدامات برای احیای اقتصاد موفقیتآمیز خواهد بود یا خیر.
دانیل لاکال، اقتصاددان ارشد در ترسیس، یک شرکت سرمایهگذاری مستقر در مادرید، میگوید: «این ایده کاملا امکانپذیر است. در ابتدا، ممکن است به نظر برسد که این یک سیاست عمومی غیرمتعارف برای برچیدن یک بانک مرکزی و کنارگذاشتن یک ارز است، اما مردم قبلا برای این تغییر آماده شدهاند؛ زیرا خانوادهها پزو را رد کردهاند. ابتدا باید بفهمیم پزو آرژانتین یک شکست است. این ارزی است که شهروندان آرژانتینی آن را نمیپذیرند».
درحالیکه رئیسجمهور منتخب از حمایت کافی در کنگره یا در میان فرمانداران استانها برخوردار نیست، پیتر سنت اونگه، اقتصاددان بنیاد هریتیج، میگوید دلاریشدن به یک «مفهوم جریان اصلی» تبدیل شده است. او گفت: «اگر آنها نیز بتوانند به دلار روی بیاورند، فکر میکنم آنقدرها هم بد نخواهد بود. احتمالا نتیجهای را خواهید دید که کموبیش شبیه اکوادور یا شاید السالوادور است که در این مرحله رئیسجمهور پوپولیست مناسبی نیز دارد. بنابراین قطعا میتواند یک پیشرفت بزرگ برای مردم آرژانتین باشد».
اندرو موران که بیش از یک دهه است درباره تجارت، اقتصاد و امور مالی مینویسد، با اشاره به سابقه اقدامات دیگر کشورها در این مسیر مینویسد: «در سال ۱۹۹۹، قبل از پذیرش یورو، مونتهنگرو درگیر دلارسازی شد. در ژانویه ۲۰۰۰، اکوادور به یک اقتصاد دلاری تبدیل شد. در سال ۲۰۰۱، دلار آمریکا به ارز قانونی در السالوادور تبدیل شد. 20 سال بعد، این کشور بیتکوین را نیز به عنوان ارز قانونی پذیرفت. پس از مواجهه با تورم فوقالعاده، زیمبابوه دلار را به ارز اصلی کشور آفریقایی تبدیل کرد؛ اگرچه دولت اخیرا اعلام کرد قصد دارد دلار آمریکا را از سال ۲۰۲۵ به مروز حذف کند». اما درباره بانکهای مرکزی چطور؟ لغو و تعطیلی بانکهای مرکزی در نظم جهانی پس از برتونوودز رایج نبوده است. بااینحال، بسیاری از کشورهای درحالتوسعه، بهجز کشورهای آمریکای لاتین، تا دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بانک مرکزی نداشتند.
برای کشورهایی که بانکهای مرکزی نداشتند، فضای بانکداری آزاد وجود داشت. به بانکهای تجاری از سوی دولتها درباره انتشار اسکناس امتیاز انحصاری اعطا شد. در کشورهای دیگر، مؤسسات پولی وجود داشت که دولتها بر آنها نظارت داشتند. اقتصاددانان ادعا میکنند این نوع سیستمهای پولی که در آن دولتها محدود بودند، نتایج مناسبی را عمدتا به دلیل وجود تورم پایین، به بار آوردند. علاوه بر این، به دلیل کنترل بخش خصوصی بر پول در گردش یا مقررات سختگیرانه حاکم بر سیاست پولی، دسترسی سیاستمداران به چاپخانهها برای چاپ اسکناس محدود بود. برخی از ناظران این سؤال را مطرح کردهاند که با تعطیلی بانک مرکزی آرژانتین چگونه این کشور در جامعه بینالمللی مشارکت خواهد کرد؟ زیرا بانکهای مرکزی کشورهای دیگر، طرف مقابلی برای مشارکت ندارند. لاکال در گفتوگو با اپک تایمز تأکید میکند «این یک مشکل نیست، زیرا کشورهای سراسر جهان یک کریدور دلاری ایجاد و حفظ کردهاند، بنابراین تولید نقدینگی از منابع داخلی و خارجی یک اقدام ساده است. به نظر میرسد که تلاشهای میلی در ارتباط با تثبیت و محدودکردن اسراف در هزینههای دولت است». سنت اونگ نیز این عقیده را تکرار کرد و توضیح داد: «وقتی کشورها دلار آمریکا را داشته باشند، به بقیه زیرساختها نیازی ندارند». او گفت: «برای بسیاری از تماسهای فعلی بین بانکهای مرکزی، آنها کموبیش در تلاش برای حمایت از یکدیگر هستند. این سیستم شبهکارتلی در بین بانکهای مرکزی جهان وجود دارد».
درباره سرعت اجرای اصلاحات مدنظر میلی نگرانیهایی وجود دارد. با وجود انتظارات از روند شتابان تغییرات، ممکن است جنگ صلیبی طولانی در پیش باشد، زیرا دولت باید سپردههای بانکی، ارز در گردش و بدهیهای بانک مرکزی را دلاری کند اما هرچه زودتر ابتکار شروع شود، برای اقتصاد بهتر است.
لغو بانک مرکزی و تعیین دلار به عنوان ارز رسمی و قانونی آرژانتین فقط یکی از وعدههای جنجالی و جاهطلبانه خاویر میلی است. میلی در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری با اختلافی ۱۱ درصدی و کسب ۵۵.۷ درصد از کل آرا به پیروزی رسید. او از دهم دسامبر با مسئولیت خطیر مهار تورم سرسامآور، ساماندهی نظام اداری ناکارآمد و مقابله با اپوزیسیون مسلط بر سیاستهای کشور بر کرسی ریاستجمهوری تکیه خواهد زد. پیروزی او در انتخابات نهفقط نظام سیاسی آرژانتین بلکه نظام سیاسی همه کشورهای آمریکای لاتین را تحت تأثیر قرار داده است. در ادامه به پنج نکته درباره خاویر میلی و برنامههای جنجالی او بهعنوان رئیسجمهور آینده آرژانتین خواهیم پرداخت.
کمونیستستیز
میلی از آغاز فعالیت سیاسی خود بهعنوان یک چهره ناهمگون در میان جامعه چپزده کشورش مورد توجه قرار گرفت. او در بین طیفهای سیاسی بیش از هر چهره آرژانتینی دیگری که در انتخابات موفق شده است، راستگرا تلقی میشود. میلی شخصیتی رک و راست دارد که گویی برای مردم آمریکای جنوبی ساخته شده است. به همین دلیل است که برخی او را «پوپولیست» میخوانند.
میلی که دروازهبان پیشین تیم جوانان چاکاریتا جونیورز، از باشگاههای فوتبال معروف آرژانتین است، خواننده گروهی بود که ترانههای رولینگ استونز را بازخوانی میکرد. ویدئویی جنجالی از او منتشر شده که در آن لباسی زرد و مشکی به همراه ماسک و شنل به تن دارد و پارودی اپرای کلاسیک «لا تراویاتا» از جوزپه وردی را میخواند.
صدای یکی از دستیاران او در پایان آهنگ شنیده میشود که میگوید: «به افتخار خاویر، فرمانده آنکپ». آنکپ مخفف آنارکو-کاپیتالیست است که از ایدئولوژی مدنظر میلی حکایت دارد.
میلی فقط پس از دو سال فعالیت در مقام نماینده مجلس به ریاستجمهوری رسید. او همواره از بزرگترین دغدغههای آرژانتینیها -یعنی موسیقی، طنز و فوتبال- سخن میگفت و درعینحال با تورم شدید و نظام سیاسیای که مردم را آزار میداد، مقابله میکرد. او در سال ۲۰۱۸ بهعنوان اقتصاددانی شناخته شد که بیشترین مصاحبهها و دقایق حضور روی آنتن شبکههای تلویزیونی را در آرژانتین داشت.
رودریک ناوارو، تحلیلگر سیاسی نشریه «پنام پست» در میامی به اپک تایمز گفت: «آقای میلی با تمرکز بر دو مقوله مهم و در انتخابات نوزدهم نوامبر به پیروزی رسید. مقوله نخست، فروپاشی طبقه سیاسی حاکم بود که عامل فقیرشدن آرژانتین محسوب میشد. مقوله دوم هم حکمرانی بر اساس طرح اصلاح بازار آزاد بود». به گفته ناوارو، «این اصلاحات بستری را فراهم میکنند که میتواند آرژانتین را در ۳۵ سال آینده به یک قدرت جهانی بدل کند. این امر او را به رهبری محبوب
-و نه پوپولیست- تبدیل کرد؛ مردی که به دوران انحطاط سیاسی در آرژانتین پایان میدهد و عصر جدید رفاه و امنیت را آغاز میکند». تلاش میلی برای اصلاح بازار آزاد به پشتوانه سابقه او در حوزه اقتصاد انجام میگیرد. او دو مدرک کارشناسی ارشد در رشته اقتصاد دارد و بیش از 50 مقاله دانشگاهی و چندین جلد کتاب اقتصادی منتشر کرده است. میلی بیش از 20 سال بهعنوان استاد دانشگاه در رشتههای اقتصاد کلان، اقتصاد رشد، اقتصاد خرد و ریاضی تدریس کرد. به گزارش رسانههای مالی، پیروزی میلی در انتخابات باعث شد بیتکوین سه درصد -بالاترین نرخ در تاریخ- افزایش قیمت پیدا کند. او بارها از ارزهای دیجیتال حمایت کرده و به انتقاد از بانک مرکزی آرژانتین پرداخته است.
چالش اقتصادی
تمرکز میلی بر حوزه اقتصاد در حال حاضر جذابیت ویژهای دارد. نرخ تورم سالانه آرژانتین در هفته منتهی به انتخابات به ۱۴۲ درصد رسید. تحلیلگران بانک مرکزی پیشبینی میکنند که این رقم تا پایان سال به ۱۸۵ درصد خواهد رسید. ذخایر ارزی کشور رو به اتمام است و واحد پولی پزو جذابیت چندانی برای پساندازکنندگان ندارد. دولت فدرال هم به دلیل خرجکرد بیش از اندازه، با انتقادات شدیدی مواجه شده است. میلی وعده داده که با کاهش مداخله دولت در اقتصاد کشور و افزودن دلار آمریکا به ارزهای رایج کشور، با این چالشها مقابله خواهد کرد. ازجمله طرحهای دیگر او میتوان به کاهش تعداد نهادها و وزارتخانههای فدرال اشاره کرد.
ویدئوی دیگری از او منتشر شده که در آن نام ادارات دولتی را از روی تخته سفید پاک میکند. میلی ضمن پیشنهاد کاهش تعداد وزارتخانههای فدرال از 19 وزارتخانه به هشت مورد، اظهار کرد: «دولت راهحل نیست، بلکه خود مشکل است».
11 وزارتخانه خطخورده شامل وزارت محیط زیست و توسعه پایدار، وزارتخانه زنان، جنسیت و کثرت و وزارت آموزش و پرورش هستند که میلی نام «وزارت تلقین» را بر آن نهاد.
کارلوس سانچز برزاین، وزیر دفاع پیشین بولیوی و رئیس کنونی مؤسسه دموکراسی اینترامریکن به اپک تایمز گفت: «چالشی که با آن مواجهیم، حکمرانی خوب است. میلی نهفقط با موانع اقتصادی، بلکه با مخالفت شدید پیروان کاسترو-چاویسم هم روبهرو است که ایدئولوژی سوسیالیستی ریشهدار قرن بیستویکم در منطقه آمریکای لاتین محسوب میشود. تاکنون چندین نفر از رؤسای جمهور غیرسوسیالیست به دلیل حکمرانی بد در آمریکای لاتین ناکام ماندهاند. تغییر در آرژانتین آغاز میشود، اما توطئه کاسترو-چاویسم هم وارد بازی خواهد شد. این امر بساط کرشنریسم را برخواهد چید». سانچز برزاین میگوید: «شکست سوسیالیسم قرن بیستویکم به حکمرانی خوب میلی بستگی دارد».
«کرشنریسم» عنوانی است که به مکتب فکری رؤسای جمهور چپگرای پیشین آرژانتین، نستور و کریستینا کرشنر نسبت داده میشود. این زوج سوسیالیست در چند دهه گذشته بر سیاست آرژانتین سایه افکنده بودند. خانم کرشنر معاون فعلی رئیسجمهور آرژانتین است.
ناوارو معتقد است «دولت جدید آرژانتین در کارزار انتخاباتی به پیروزی رسیده، اما نظام سیاسی از هیچ کاری برای ناکامگذاشتن میلی دریغ نخواهد کرد. اگر آنها بتوانند در امور دولت مداخله کنند، سناریوی خود را برای بازپسگیری قدرت به اجرا در خواهند آورد».
برخی توانایی میلی را در اجرای وعدههای انتخاباتیاش بهعنوان یک تازهوارد زیر سؤال میبرند. سانچز برزاین میگوید که «رئیسجمهور جدید میتواند حمایت جناح راست میانهرو را که در دور دوم انتخابات از او حمایت کردند -ازجمله پاتریشیا بولریچ که در دور اول انتخابات ناکام ماند و مائوریسیو ماکری، رئیسجمهور پیشین از جناح راست میانهرو- به دست آورد». او افزود: «مشارکت ماکری و بولریچ نقش بسزایی در پیروزی میلی در دور دوم داشته، اما حضور آنها در دولت به دلیل تجربهای که دارند ضروری است».
گذشته نگرانکننده
جملهای در حوزه اقتصاد وجود دارد که به سیمون کوزنتس برنده جایزه نوبل نسبت داده میشود: «در طول تاریخ، تنها چهار نوع اقتصاد در جهان وجود داشته: توسعهیافته، درحالتوسعه، ژاپن و آرژانتین». آرژانتین تاریخ اقتصادی منحصربهفردی داشته که بین سعادت و مصیبت در نوسان بوده است.
آرژانتین در اوایل قرن بیستم جزء ابرقدرتهای نوظهور جهان بود که رقیب ایالات متحده محسوب میشد. مردم این کشور ثروتمندتر از آلمان و فرانسه بودند. برخی در پاریس به شوخی میگفتند که «کاش به اندازه آرژانتینیها ثروتمند بودند». جایگاه کنونی این کشور در بین اقتصادهای جهان بههیچوجه مثل سابق نیست. اما تغییرات ناگهانی اقتصاد کشور در طول تاریخ به شکل قابلتوجهی روی دیدگاه آرژانتینیها نسبت به خودشان اثر گذاشته است. ائتلاف سیاسی میلی که «آزادی پیشرفت میکند» نام دارد، «ترویج سیاستهای آزادیخواهانه در راستای توسعه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی لازم برای بازگرداندن کشور به دهه ۱۹۰۰» را رسالت خود میداند. میلی با قلب و ذهن مردم در پیکار است و به نظر میرسد که پس از انتخابات در این پیکار دست بالا را پیدا کرده است. میلی قرار است نظام سیاسی کهنه کشور را از سر راه بردارد و از سنتهای سیاسی آن فاصله بگیرد. او بهویژه میخواهد از نفوذ رئیسجمهور پیشین، خوان دومینگو پرون که در بین احزاب چپ بهعنوان نماد انحصارگرایی و قدرتطلبی شناخته میشود، جلوگیری کند. پرون یک رهبر پوپولیست مقتدر بود که از سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۵۵ و بار دیگر از سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴ بر مسند قدرت بود.
رقیب ناکام میلی، سرخیو ماسای چپگرا و آلبرتو فرناندز، رئیسجمهور ناتوان آرژانتین، «پرونیست» خوانده میشوند. چند نفر از نمایندگان کهنهکار کنگره و فعالان سیاسی آرژانتین نیز با این برچسب شناخته میشوند.
پادزهری برای سوسیالیسم اقلیمی
میلی در مصاحبهای جنجالی در جریان کارزار انتخاباتی خود به تاکر کارلسون گفت: «من با هیچ کمونیستی مراوده نخواهم داشت. من حامی آزادی، صلح و دموکراسی هستم که کمونیستها سنخیتی با آن ندارند. چینیها هم سنخیتی با آن ندارند. پوتین هم همینطور. لولا رئیسجمهور برزیل را هم باید به این جمع اضافه کنیم». این جملات در سالهای گذشته ورد زبان او بودهاند. میلی میگوید: «ما به دنبال آن هستیم که قطبنمای اخلاقی قاره آمریکا باشیم. ما میخواهیم حامی آزادی، دموکراسی، کثرت و صلح باشیم. از اینرو، دولت ما هیچ مراودهای با کمونیستها و سوسیالیستها نخواهد داشت».
با نزدیکشدن به زمان انتخابات، گزارشهایی مبنی بر نگرانی حکمرانان چپگرای آمریکای جنوبی منتشر شد. این منطقه شاهد موج پیروزیهای انتخاباتی سوسیالیستها بوده و تنها سه کشور دولتهای چپگرا ندارند: اکوادور، پاراگوئه و اروگوئه. میلی در اظهاراتی جنجالی، رهبران سوسیالیست را به «زباله» تشبیه کرده و وعده داده است روابط اقتصادی و غیراقتصادی نزدیکتری با آنها برقرار نخواهد کرد.
روزنامههای برزیل ازجمله گزارشهایی را منتشر کردهاند که نشان میدهند دولت لولا داسیلوا پیروزی میلی را پدیدهای آخرالزمانی میداند و اقداماتی را علیه کارزار انتخاباتی او در دستور کار خود قرار داده است. ناوارو میگوید: «این انتخابات برای انجمن سائوپائولو به منزله یک شکست اساسی است». انجمن سائوپائولو سازمانی اقلیمی است که فیدل کاسترو از کوبا و لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا از برزیل در سال ۱۹۹۰ برای ترویج سوسیالیسم در منطقه بنیان نهادند. این سازمان گروههای تروریستی فعال در زمینه مواد مخدر ازجمله فارک کلمبیا و برخی دیگر از جنبشهای اجتماعی و احزاب سیاسی را با هم متحد کرد.
ناوارو مدعی است که این گروه -که با پیروزی میلی متزلزل شده است- بازوی سیاسی و ابزاری برای ترویج جرم و جنایت در منطقه بوده است. ناوارو به اپک تایمز گفت: «پس از فیدل کاسترو و لولا، هوگو چاوز در ونزوئلا و نستور کرشنر در آرژانتین متعهد شدند که طلایهداران پروژه جرائم سازمانیافته فراملی باشند و از امکانات دولتی برای پیشبرد اهداف پروژه استفاده کنند. دولت آرژانتین از امروز کشوری آزاد خواهد بود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.