|

اگر بوش از جنگ‌های افغانستان خوانده بود...

در سال‌های اخیر انتشار کتاب‌های الکترونیکی و نسخه‌های مجازی کتاب، فضای کتاب‌خوانی را به‌کل تغییر داده است. این تغییروتحول در صنعت نشر در بعضی‌جا‌ها به کار کتاب‌خوان‌ها آمده مثل وقتی که دنبال کتاب‌های کمیاب‌اند و می‌توانند آنها را از فضای مجازی گیر بیاورند یا کتابخانه‌ای بزرگ را در کیندل یا هارددیسکی حمل کنند. اما همواره این ترس وجود دارد که مبادا عصر کتاب کاغذی به پایان برسد؟ عصر لذت‌بردن از دردست‌گرفتن کتاب و بوی کاغذ و جوهر و رنگ جلد کتاب و هرآنچه به آن تعلق دارد؛ عصري كه دیگر سن‌وسال کتاب‌ها را نمی‌توان از جلدشان فهمید، از ریختن چای رویشان عصبانی شد، زیر سطرهایشان خط کشید و در حاشيه‌شان نکاتی نوشت یا حتی دست‌به‌دست کرد. البته که همه اینها و بسیاری موضوعات دیگر از تبعات ناگزیر تغییرات تکنولوژی است اما دست‌مایه گفت‌وگویی خواندنی میان اومبرتو اکو و ژان کلود کریر است که در کتاب «از کتاب رهایی نداریم» به سعی ژان فیلیپ دوتوناک گردآوري شده است. کتاب گویا حاصل دورهمی و گپ‌وگفت دو خوره كتاب درباره كتاب است. برای این دو که نسخه‌های چاپی کهن و قدیمی را دنبال می‌کنند، کتاب مثل «چرخ» در نظام تخیل بشر عمل می‌کند که نمی‌توان از آن گذشت. اکو می‌گوید: «کتاب مثل چرخ است. وقتی اختراع شد، دیگر نتوانستند از آن فراتر بروند». مثل چرخ است چون از زمان اختراعش تاکنون به اشکال مختلف تکرار شده - اگرچه به‌حد اشباع - ولي باز از آن گریزی نیست و همچنان چرخ باید باشد؛ کتاب هم همین‌طور: از اختراع کتاب در ادوار کهن، از لوله‌های اوراق پاپیروسی گرفته تا امروز، درهرحال با ابزاری مواجهیم که ورای همه تغییر و دگرگونی‌ها همان‌گونه که بوده برجای مانده است. آنها کتاب را در این قیاس مثل چرخ دانش و تخیل تصویر می‌کنند که حتی انقلاب‌های تکنولوژیک هم آن را متوقف نخواهد کرد. گفت‌وگوی اکو و کریر برای کتاب‌خوان‌ها و دوستداران کتاب کاغذی جذاب است.
این کتاب با همین مضمون درباره موضوعات مختلفی بحث می‌کند؛ مثل شعر و سیاست. اکو که کودکی و نوجوانی‌اش را در دوران موسولینی گذرانده، نسبت آنها را این‌طور توصیف می‌کند: «وقتی دولت قدرتی بیش از حد دارد، شعر خاموش می‌شود. اما وقتی دولت در بحران کامل به‌سر می‌برد، مثل وضعی که در ایتالیای بعد از جنگ حاکم بود، آن‌وقت هنر آزاد است تا هرچه می‌خواهد بگوید». اکو البته درباره فضای امروز جهان که از آن سیاست‌ پاک نيز هم در این کتاب با طنازی و نگاه آیرونیک خاص خود صحبت می‌کند: «جورج دبلیو بوش که کتاب‌های مربوط به جنگ‌های انگلستان در افغانستان را نخوانده بود، نتوانست کوچک‌ترین درسی از تجربه انگلیسی‌ها بگیرد و در نتیجه ارتش خود را روانه جنگ کرد. اگر هیتلر شرح نبرد روسیه‌ ناپلئون را خوانده بود حماقت نمی‌کرد و درگیر جنگ با این کشور نمی‌شد چون طبعاً می‌دانست که فصل تابستان به آن اندازه که بتوان پیش از زمستان به مسکو رسید طولانی نیست».

در سال‌های اخیر انتشار کتاب‌های الکترونیکی و نسخه‌های مجازی کتاب، فضای کتاب‌خوانی را به‌کل تغییر داده است. این تغییروتحول در صنعت نشر در بعضی‌جا‌ها به کار کتاب‌خوان‌ها آمده مثل وقتی که دنبال کتاب‌های کمیاب‌اند و می‌توانند آنها را از فضای مجازی گیر بیاورند یا کتابخانه‌ای بزرگ را در کیندل یا هارددیسکی حمل کنند. اما همواره این ترس وجود دارد که مبادا عصر کتاب کاغذی به پایان برسد؟ عصر لذت‌بردن از دردست‌گرفتن کتاب و بوی کاغذ و جوهر و رنگ جلد کتاب و هرآنچه به آن تعلق دارد؛ عصري كه دیگر سن‌وسال کتاب‌ها را نمی‌توان از جلدشان فهمید، از ریختن چای رویشان عصبانی شد، زیر سطرهایشان خط کشید و در حاشيه‌شان نکاتی نوشت یا حتی دست‌به‌دست کرد. البته که همه اینها و بسیاری موضوعات دیگر از تبعات ناگزیر تغییرات تکنولوژی است اما دست‌مایه گفت‌وگویی خواندنی میان اومبرتو اکو و ژان کلود کریر است که در کتاب «از کتاب رهایی نداریم» به سعی ژان فیلیپ دوتوناک گردآوري شده است. کتاب گویا حاصل دورهمی و گپ‌وگفت دو خوره كتاب درباره كتاب است. برای این دو که نسخه‌های چاپی کهن و قدیمی را دنبال می‌کنند، کتاب مثل «چرخ» در نظام تخیل بشر عمل می‌کند که نمی‌توان از آن گذشت. اکو می‌گوید: «کتاب مثل چرخ است. وقتی اختراع شد، دیگر نتوانستند از آن فراتر بروند». مثل چرخ است چون از زمان اختراعش تاکنون به اشکال مختلف تکرار شده - اگرچه به‌حد اشباع - ولي باز از آن گریزی نیست و همچنان چرخ باید باشد؛ کتاب هم همین‌طور: از اختراع کتاب در ادوار کهن، از لوله‌های اوراق پاپیروسی گرفته تا امروز، درهرحال با ابزاری مواجهیم که ورای همه تغییر و دگرگونی‌ها همان‌گونه که بوده برجای مانده است. آنها کتاب را در این قیاس مثل چرخ دانش و تخیل تصویر می‌کنند که حتی انقلاب‌های تکنولوژیک هم آن را متوقف نخواهد کرد. گفت‌وگوی اکو و کریر برای کتاب‌خوان‌ها و دوستداران کتاب کاغذی جذاب است.
این کتاب با همین مضمون درباره موضوعات مختلفی بحث می‌کند؛ مثل شعر و سیاست. اکو که کودکی و نوجوانی‌اش را در دوران موسولینی گذرانده، نسبت آنها را این‌طور توصیف می‌کند: «وقتی دولت قدرتی بیش از حد دارد، شعر خاموش می‌شود. اما وقتی دولت در بحران کامل به‌سر می‌برد، مثل وضعی که در ایتالیای بعد از جنگ حاکم بود، آن‌وقت هنر آزاد است تا هرچه می‌خواهد بگوید». اکو البته درباره فضای امروز جهان که از آن سیاست‌ پاک نيز هم در این کتاب با طنازی و نگاه آیرونیک خاص خود صحبت می‌کند: «جورج دبلیو بوش که کتاب‌های مربوط به جنگ‌های انگلستان در افغانستان را نخوانده بود، نتوانست کوچک‌ترین درسی از تجربه انگلیسی‌ها بگیرد و در نتیجه ارتش خود را روانه جنگ کرد. اگر هیتلر شرح نبرد روسیه‌ ناپلئون را خوانده بود حماقت نمی‌کرد و درگیر جنگ با این کشور نمی‌شد چون طبعاً می‌دانست که فصل تابستان به آن اندازه که بتوان پیش از زمستان به مسکو رسید طولانی نیست».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.