|

شبیخون دیپلماسی عربستان

رها معتمدي: «ملک‌سلمان»، پادشاه عربستان، بعد از گذشت یک‌سال از برتخت‌نشستنش‌ نشان ملی ترکیه را دریافت کرد؛ قلاده نیل مصر را به گردن آویخت، مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه قاهره گرفت، چهار نشست را با «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه، برگزار کرد، سه نشست دیگر با «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهور مصر، داشت، دو ائتلاف؛ یکی «عربی» و یکی «اسلامی» تأسیس کرد، رهبری بزرگ‌ترین رزمایش نظامی در تاریخ منطقه یعنی رزمایش «رعد شمال» را برعهده گرفت، مالکیت کشورش بر جزایر «صنافیر» و «تیران» مصر در ورودی خلیج العقبه را بازپس گرفت، جنگنده‌های «طوفان قاطع» را برای ورود به جنگ بی‌پایان به یمن فرستاد، چهار جنگنده را برای جنگ علیه «داعش» در پایگاه «اینجرلیک» ترکیه مستقر کرد و چه‌بسا اگر بادها در جهت بادبان‌های کشتی‌های عربستان بوزند، بعدا تلاشش برای سرنگونی نظام سوریه نیز به ثمر بنشیند. شبیخون دیپلماسی عربستان ملک‌سلمان را به قاهره و از آنجا به آنکارا کشاند. چه اتفاقی افتاده است؟ چرا با چنین شبیخونی مواجهیم؟ آیا این نشانه هول و وحشت است یا نشانه قدرت؟ از این تحرکات آن هم در چنین زمانی از سوی کشوری که به سنگین‌بودن تحرکاتش شناخته شده است و جزء ملتهب‌ترین کشورها در منطقه است، چه می‌توان برداشت کرد؟
دو تحول اصلی پشت این شبیخون عربستان وجود دارد؛ یکی تلاش برای تشکیل ائتلاف سنی در مقابله با خطر منطقه ایران است که این ائتلاف بر مثلث عربستان، ترکیه و مصر متمرکز است و دوم عقب‌نشینی تدریجی آمریکا از خاورمیانه؛ هم از نظر سیاسی و هم نظامی و رهاکردن هم‌پیمان عربستانی خود که محور استراتژی واشنگتن و جنگ‌هایش در منطقه در طول هشت دهه بوده است. درست است که دو ضلع این مثلث یعنی ترکیه و عربستان آماده هستند اما ضلع سوم یعنی مصر می‌ماند که درحال‌حاضر از طریق میانجیگری عربستان برای نزدیک‌کردن قاهره و آنکارا، درحال آماده‌شدن است. مسئله به زمان بستگی دارد و مانع اصلی یعنی اخوان‌المسلمین آن‌قدر بزرگ نیست که بزرگ‌ترین بلندپروازی منطقه‌ای را ناکام بگذارد. بعید نیست که در آینده نزدیک شاهد راهکارهایی برای این مسئله نیز باشیم. مصر پس از جزایر صنافیر و تیران به یک جزیره سوم برای عربستان تبدیل شده است و تصمیم‌گیری درباره آن بیش از اینکه در قاهره باشد در ریاض است مگر اینکه حادثه غافلگیرکننده‌ای اتفاق بیفتد یا معجزه‌ای رخ بدهد که تمامی روند کنونی را از بین ببرد.
به نظر می‌رسد «آش» سنی عربستان در حال پختن و ترکیبات آن تحریک‌آمیز است و بو و عطر رسانه‌ای و مالی آن هم آب دهان بسیاری را در منطقه از جمله کشورهای جهان اسلام راه می‌اندازد. رهبران عربستان به‌خوبی می‌دانند چه‌موقع ضربه خود را بزنند. عربستان با سوءاستفاده از اوضاع وخیم اقتصادی مصر دو جزیره صنافیر و تیران را از چنگ مصر درآورد.
جنگ ژوئن 1967 به دلیل جزایر تیران و صنافیر و تصمیم «جمال عبدالناصر»، رئیس‌جمهور فقید مصر، برای بستن تنگه آنها روی کشتی‌های اسرائیلی رخ داد. اما جنگ جهانی سوم به دلیل این جزایر رخ نمی‌دهد بلکه شاید این دو جزیره به پلی برای عادی‌سازی روابط در آینده میان «قومیت» سنی عربستان و «قومیت یهودی» تبدیل شوند. در چنین زمانه پستی در جهان عرب هیچ‌چیزی بعید نیست و ما امیدواریم این‌بار پیش‌بینی‌هایمان درست از آب درنیاید.

رها معتمدي: «ملک‌سلمان»، پادشاه عربستان، بعد از گذشت یک‌سال از برتخت‌نشستنش‌ نشان ملی ترکیه را دریافت کرد؛ قلاده نیل مصر را به گردن آویخت، مدرک دکترای افتخاری از دانشگاه قاهره گرفت، چهار نشست را با «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه، برگزار کرد، سه نشست دیگر با «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهور مصر، داشت، دو ائتلاف؛ یکی «عربی» و یکی «اسلامی» تأسیس کرد، رهبری بزرگ‌ترین رزمایش نظامی در تاریخ منطقه یعنی رزمایش «رعد شمال» را برعهده گرفت، مالکیت کشورش بر جزایر «صنافیر» و «تیران» مصر در ورودی خلیج العقبه را بازپس گرفت، جنگنده‌های «طوفان قاطع» را برای ورود به جنگ بی‌پایان به یمن فرستاد، چهار جنگنده را برای جنگ علیه «داعش» در پایگاه «اینجرلیک» ترکیه مستقر کرد و چه‌بسا اگر بادها در جهت بادبان‌های کشتی‌های عربستان بوزند، بعدا تلاشش برای سرنگونی نظام سوریه نیز به ثمر بنشیند. شبیخون دیپلماسی عربستان ملک‌سلمان را به قاهره و از آنجا به آنکارا کشاند. چه اتفاقی افتاده است؟ چرا با چنین شبیخونی مواجهیم؟ آیا این نشانه هول و وحشت است یا نشانه قدرت؟ از این تحرکات آن هم در چنین زمانی از سوی کشوری که به سنگین‌بودن تحرکاتش شناخته شده است و جزء ملتهب‌ترین کشورها در منطقه است، چه می‌توان برداشت کرد؟
دو تحول اصلی پشت این شبیخون عربستان وجود دارد؛ یکی تلاش برای تشکیل ائتلاف سنی در مقابله با خطر منطقه ایران است که این ائتلاف بر مثلث عربستان، ترکیه و مصر متمرکز است و دوم عقب‌نشینی تدریجی آمریکا از خاورمیانه؛ هم از نظر سیاسی و هم نظامی و رهاکردن هم‌پیمان عربستانی خود که محور استراتژی واشنگتن و جنگ‌هایش در منطقه در طول هشت دهه بوده است. درست است که دو ضلع این مثلث یعنی ترکیه و عربستان آماده هستند اما ضلع سوم یعنی مصر می‌ماند که درحال‌حاضر از طریق میانجیگری عربستان برای نزدیک‌کردن قاهره و آنکارا، درحال آماده‌شدن است. مسئله به زمان بستگی دارد و مانع اصلی یعنی اخوان‌المسلمین آن‌قدر بزرگ نیست که بزرگ‌ترین بلندپروازی منطقه‌ای را ناکام بگذارد. بعید نیست که در آینده نزدیک شاهد راهکارهایی برای این مسئله نیز باشیم. مصر پس از جزایر صنافیر و تیران به یک جزیره سوم برای عربستان تبدیل شده است و تصمیم‌گیری درباره آن بیش از اینکه در قاهره باشد در ریاض است مگر اینکه حادثه غافلگیرکننده‌ای اتفاق بیفتد یا معجزه‌ای رخ بدهد که تمامی روند کنونی را از بین ببرد.
به نظر می‌رسد «آش» سنی عربستان در حال پختن و ترکیبات آن تحریک‌آمیز است و بو و عطر رسانه‌ای و مالی آن هم آب دهان بسیاری را در منطقه از جمله کشورهای جهان اسلام راه می‌اندازد. رهبران عربستان به‌خوبی می‌دانند چه‌موقع ضربه خود را بزنند. عربستان با سوءاستفاده از اوضاع وخیم اقتصادی مصر دو جزیره صنافیر و تیران را از چنگ مصر درآورد.
جنگ ژوئن 1967 به دلیل جزایر تیران و صنافیر و تصمیم «جمال عبدالناصر»، رئیس‌جمهور فقید مصر، برای بستن تنگه آنها روی کشتی‌های اسرائیلی رخ داد. اما جنگ جهانی سوم به دلیل این جزایر رخ نمی‌دهد بلکه شاید این دو جزیره به پلی برای عادی‌سازی روابط در آینده میان «قومیت» سنی عربستان و «قومیت یهودی» تبدیل شوند. در چنین زمانه پستی در جهان عرب هیچ‌چیزی بعید نیست و ما امیدواریم این‌بار پیش‌بینی‌هایمان درست از آب درنیاید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.