هاشمی، مدلی برای تربیت مدیران قدرتمند
احسان حسینی
در عرصه کشورداری، به مدیران توانمندی نیاز است که بهغیر از مشکلات جاری و حوادث غیرمترقبه، برای بحران تدبیری بیندیشند و بتوانند برنامههایی پیشبرنده طرحریزی کنند. مدیران سطوح بالا صرفا به انتظار نخواهند نشست که مشکلی پیش بیاید و سپس به حل مشکل اکتفا کنند. بلکه، طرحهای جسورانهای در ذهن آنها جاری است که اهتمام به عملیشدن آنها دارند. در سالهای اخیر، فشارهایی وجود دارد که دست مدیران را بهنوعی بسته است. بسیاری از مدیران توانمند، با فشارها و اتهامهایی مواجه شده و خانهنشینی یا تأسیس شرکتهای خصوصی را به عمل در عرصههای دولتی ترجیح دادهاند. مدیران قدرتمند، «فضای کار گسترده» لازم دارند. باید موقعیتی برای آنها پدید بیاید که بتوانند گاری عمل را بتازانند. شرایط فعلی برای کارهای بزرگ مساعد و مناسب نیست. در این فضا حتی مدیر توانمند ساخته نخواهد شد. زیرا یک مدیر ناگهان به دست نمیآید و آرامآرام تربیت و توانمند میشود. به سابقه تاریخی کشور که برگردیم، در طول عمر انقلاب اسلامی دورههایی وجود دارد که پرورش مدیران یک اصل بود. یکی از رؤسایجمهور بیش از بقیه، توانست به مدیران جایگاه واقعی و عرصه و میدان مناسب برای کار بدهد. اکبر هاشمیرفسنجانی، با داشتن شخصیت مدیریتی، بهخوبی میدانست که هرچه مدیر بیشتری برای نظام تربیت و هرچه عرصه را بیشتر برای مدیران لایق، موسع کند، بهنفع کشور و حتی جایگاه خود اوست. طیف مدیرانی که دستپرورده او بهشمار میروند بسیار گسترده است. هر مدیری که توانست توانایی خود را به هاشمی نشان دهد، حتی با وجود سلیقههای متفاوت، عرصهای برای کار او فراهم کرد. اینک از راستترین جریانات سیاسی تا چپترینها، مدیرانی از تربیتیافتگان مکتب هاشمی میتوان برشمرد. هاشمیرفسنجانی به مدیران اعتماد کرد. معتقد بود که کار کشور، با ایده کسانی که راضی به کمترین امکانات و حداقلها هستند، پیش نمیرود. او به مدیران عرصه کار داد و همهجا از آنها حمایت کرد. کسانی مثل غلامحسین کرباسچی، شهردار وقت تهران، را پرورد که کمتر شهروندی حتی بعد از محاکمه او حاضر به کتمان خدمات شهرداری در دوره اوست. از لحاظ روانشناختی، شخصیت روانی افرادی شبیه هاشمی، بهغیر از مزایا، مصائبی دارد. این امکان وجود دارد که یک کلنگر، ابدا به جزئیات توجه نکند و اتفاقا سامانبخشیدن به کلیات را زمینهساز رفاه در لایههای زیرین بداند. نقدهایی که به هاشمیرفسنجانی شده است، اکثرا در همین حوزه بوده و هست. اما گویا چارهای نیست. کارخانجات و پروژههای کشور نیاز به مدیرانی دارند که دستشان برای کارکردن باز باشد. کسانی که دیدگاه «کلنگر» را دنبال کنند. هاشمیرفسنجانی همانطور که خودش همیشه اشاره میکند، هنوز از تکوتا نیفتاده و تا آنجا که بتواند همان هدف را پیگیری میکند. او بهخوبی میداند که پرورش مدیران پیشرو و قوی، چاره وضعیت کنونی کشور است. او مدیران را هرقدر که قدرت بگیرند، نهتنها «تهدید» نمیداند که «فرصتی» برای کشور قلمداد میکند. اگر به شرایط فعلی نگاه کنیم، شاید تربیتنشدن مدیرانی از این دست در سالهای اخیر باعث شده که مثلا حتی شایعاتی در کانالهای خبری مبنیبر واسطهشدن برخی از اعضای دولت، برای بازگرداندن یکی از مدیران سابق نظام به کشور، دستبهدست شود. شاید هم دیدارهای مکرر و حتی مسافرتهای اخیر هاشمیرفسنجانی با سیدحسن خمینی را هم بتوان امیدواری وی برای همراهی او با تمام ظرفیتهای کشور دانست. این دیدگاه را میتوان با نگاهی به بقیه نهادها هم پیگیری کرد؛ همانگونه که علمای بزرگی مانند امامخمینی(ره) شاگردانی در سطوح بالا تربیت و به جامعه معرفی کردند؛ کاری که بعد از ایشان، کمتر در حوزههای علمیه ما دیده شده است. کسی نمیتواند مدعی شود که شاگردان امامخمینی در حوزه از یک طیف و با بینش یکسان بودهاند. همین موضوع «فرصتی» بسیار بزرگ برای حوزههای علمیه و ساختار سیاسی و اجتماعی ما فراهم کرده است.
در عرصه کشورداری، به مدیران توانمندی نیاز است که بهغیر از مشکلات جاری و حوادث غیرمترقبه، برای بحران تدبیری بیندیشند و بتوانند برنامههایی پیشبرنده طرحریزی کنند. مدیران سطوح بالا صرفا به انتظار نخواهند نشست که مشکلی پیش بیاید و سپس به حل مشکل اکتفا کنند. بلکه، طرحهای جسورانهای در ذهن آنها جاری است که اهتمام به عملیشدن آنها دارند. در سالهای اخیر، فشارهایی وجود دارد که دست مدیران را بهنوعی بسته است. بسیاری از مدیران توانمند، با فشارها و اتهامهایی مواجه شده و خانهنشینی یا تأسیس شرکتهای خصوصی را به عمل در عرصههای دولتی ترجیح دادهاند. مدیران قدرتمند، «فضای کار گسترده» لازم دارند. باید موقعیتی برای آنها پدید بیاید که بتوانند گاری عمل را بتازانند. شرایط فعلی برای کارهای بزرگ مساعد و مناسب نیست. در این فضا حتی مدیر توانمند ساخته نخواهد شد. زیرا یک مدیر ناگهان به دست نمیآید و آرامآرام تربیت و توانمند میشود. به سابقه تاریخی کشور که برگردیم، در طول عمر انقلاب اسلامی دورههایی وجود دارد که پرورش مدیران یک اصل بود. یکی از رؤسایجمهور بیش از بقیه، توانست به مدیران جایگاه واقعی و عرصه و میدان مناسب برای کار بدهد. اکبر هاشمیرفسنجانی، با داشتن شخصیت مدیریتی، بهخوبی میدانست که هرچه مدیر بیشتری برای نظام تربیت و هرچه عرصه را بیشتر برای مدیران لایق، موسع کند، بهنفع کشور و حتی جایگاه خود اوست. طیف مدیرانی که دستپرورده او بهشمار میروند بسیار گسترده است. هر مدیری که توانست توانایی خود را به هاشمی نشان دهد، حتی با وجود سلیقههای متفاوت، عرصهای برای کار او فراهم کرد. اینک از راستترین جریانات سیاسی تا چپترینها، مدیرانی از تربیتیافتگان مکتب هاشمی میتوان برشمرد. هاشمیرفسنجانی به مدیران اعتماد کرد. معتقد بود که کار کشور، با ایده کسانی که راضی به کمترین امکانات و حداقلها هستند، پیش نمیرود. او به مدیران عرصه کار داد و همهجا از آنها حمایت کرد. کسانی مثل غلامحسین کرباسچی، شهردار وقت تهران، را پرورد که کمتر شهروندی حتی بعد از محاکمه او حاضر به کتمان خدمات شهرداری در دوره اوست. از لحاظ روانشناختی، شخصیت روانی افرادی شبیه هاشمی، بهغیر از مزایا، مصائبی دارد. این امکان وجود دارد که یک کلنگر، ابدا به جزئیات توجه نکند و اتفاقا سامانبخشیدن به کلیات را زمینهساز رفاه در لایههای زیرین بداند. نقدهایی که به هاشمیرفسنجانی شده است، اکثرا در همین حوزه بوده و هست. اما گویا چارهای نیست. کارخانجات و پروژههای کشور نیاز به مدیرانی دارند که دستشان برای کارکردن باز باشد. کسانی که دیدگاه «کلنگر» را دنبال کنند. هاشمیرفسنجانی همانطور که خودش همیشه اشاره میکند، هنوز از تکوتا نیفتاده و تا آنجا که بتواند همان هدف را پیگیری میکند. او بهخوبی میداند که پرورش مدیران پیشرو و قوی، چاره وضعیت کنونی کشور است. او مدیران را هرقدر که قدرت بگیرند، نهتنها «تهدید» نمیداند که «فرصتی» برای کشور قلمداد میکند. اگر به شرایط فعلی نگاه کنیم، شاید تربیتنشدن مدیرانی از این دست در سالهای اخیر باعث شده که مثلا حتی شایعاتی در کانالهای خبری مبنیبر واسطهشدن برخی از اعضای دولت، برای بازگرداندن یکی از مدیران سابق نظام به کشور، دستبهدست شود. شاید هم دیدارهای مکرر و حتی مسافرتهای اخیر هاشمیرفسنجانی با سیدحسن خمینی را هم بتوان امیدواری وی برای همراهی او با تمام ظرفیتهای کشور دانست. این دیدگاه را میتوان با نگاهی به بقیه نهادها هم پیگیری کرد؛ همانگونه که علمای بزرگی مانند امامخمینی(ره) شاگردانی در سطوح بالا تربیت و به جامعه معرفی کردند؛ کاری که بعد از ایشان، کمتر در حوزههای علمیه ما دیده شده است. کسی نمیتواند مدعی شود که شاگردان امامخمینی در حوزه از یک طیف و با بینش یکسان بودهاند. همین موضوع «فرصتی» بسیار بزرگ برای حوزههای علمیه و ساختار سیاسی و اجتماعی ما فراهم کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.