معماری ایران در آوردگاه جهانی
مهرداد زواره محمدی
در پي حضور موفقيتآميز نمايشگاه معماري ايران در سالهاي 2014 (بيینال تخصصي معماري) و همچنين 2015 (بيینال هنر با حضور و نمايش معماري معاصر ايران)، برای حضور موفق، پرقدرت و تأثيرگذار ايران در بیینال معماري سال 2016 با همفکري و همکاری جمع زیادی از اندیشمندان این حوزه در جلسات مختلف، برنامهريزي دقیقی انجام شد تا با حداکثر همگرايي بين جامعه معماري کشور در انطباق خلاق با بیانیه و شعار حاکم بر بیینال، معماری ایران در رویداد جهانی معماری ونیز سال 2016 شرکت کند. دوسالانه معماری ونیز از سال 1980 به عنوان معتبرترین نمایشگاه بینالمللی معماری هر دو سال یکبار در شهر ونیز برگزار میشود و امسال نیز پانزدهمین دوره بیینال معماری در بازه زمانی ششماهه (خرداد تا آذر 1395) برگزار خواهد شد. در همین راستا وزارت راه و شهرسازی برای انتخاب شایستهترین طرح پیشنهادی برای طراحی غرفه رسمی جمهوری اسلامی ایران در این بیینال، اقدام به اعلام فراخوان عمومی کرد و از کلیه علاقهمندان برای حضور در مسابقه معماری سناریو و ایده طراحی (Content & Concept) دعوت به مشارکت کرد. مدیرهنری (Curator) بیینال امسال ونیز، معمار مطرح
شیلیایی Alejandro Aravena است که اخیرا بزرگترین جایزه معماری دنیا «جایزه پریتزکر» را به پاس برخوردهای حرفهای با معماری و شهرسازی و با رویکرد توجه به مسائل اجتماعی و اقتصادی دریافت کرده است. آراونا موضوع و شعار «گزارش از خط مقدم» (Reporting from the Front) را برای دوسالانه معماری ونیز 2016 تعیین و اعلام کرده است. او در این بیانیه اعلام کرده «براي ارتقای محیط انسانساخت و در پی آن ارتقای کيفيت زندگی، باید در نبردهای بسیاری به پیروزی رسید و مرزهاي بیشماری را درنوردید» و در نتیجه آنچه او میخواهد همه مردم در پانزدهمين دوسالانه بینالمللی معماري به ديدار آن بيايند اين است: «بهمشارکتگذاشتن نمونههاي موفق معماري؛ نمونههایی که قابل بازگويي و الگوبردارياند و توان پیروزی در آن نبردها و درنوردیدن آن مرزها را دارند». با توجه به موضوع بیینال، تأثيرگذاري آن بين مخاطبان داخلي و بینالمللی و رويکردهاي کلي حاکم بر آن، ضرورت برخورد میانرشتهای به موضوع غرفه ايران بيشازپيش احساس ميشد که برایناساس، تيم داوران میبایست علاوه بر صلاحيت علمي و تخصصي و بهروزبودن، آشنایی و تسلط کافی به رفتار بینالمللی و موضوع
مسابقه در دو حوزه معماری و تخصصهای وابسته نیز میداشتند و همچنین بهمنظور بالابردن فراگیری موضوع در جامعه حرفهای و حداکثر همگرایی جامعه مهندسی و معماری کشور، برای اولینبار از طریق همانديشي، اجماع و رأیگیری بین نمایندگان 12 تشکل فنی و مهندسی معماری و شهرسازی در خانه گفتمان شهر و معماري، انتخاب و عهدهدار وظیفه راهبری، هدایت و انتخاب کیوریتور غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز شدند. با توجه به روند انتخاب داوران و تنوع تخصصهای ایشان به دلیل ضرورتهای موضوع مسابقه، نیاز به همگرایی، آشنایی با دیدگاهها و گفتوگوهای پیش از قضاوت بین داوران بیش از هر مسابقه دیگری احساس میشد که در همین راستا جلسات مختلفی با حضور داوران، اعضای کمیته راهبردی دوسالانه ونیز و برگزارکنندگان مسابقه، تدارک دیده شد که نتیجه این همگرایی و تضارب آرا، برنامه فراخوان مسابقه، تسلط به موضوع مسابقه و بیانیه اصلی دوسالانه ونیز و همچنین همفکری، پیش از گزینش آثار و انتخاب رویکرد و استراتژی قضاوت بود که برایناساس معیارهای کلی قضاوت بدین شکل تعیین شد: وضوح پیام اصلی طرح پیشنهادی برای مخاطب عام و قابلیت خوانش جهانی، مرتبطبودن ایده
پیشنهادی با شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگیِ معماری ایران، مرتبطبودن ایده پیشنهادی با موضوع اصلی دوسالانه، زیباشناسی و تأثیرگذاری فضایی طرح چیدمان، اجراشدنیبودن طرح با توجه به محدودیتهای مالی، زمانی و مکانی. با توجه به اینکه تیم اجرائی و برگزارکننده مسابقه و دبیرخانه دائم مسابقات معماری و شهرسازی در ارتباط مستقیم با سفارشدهنده و حامی اصلی برنامه (معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی) است، برنامهریزی مسابقه مطابق با آییننامه جامع برگزاری مسابقات طراحی معماری و شهرسازی انجام شد و به منظور انتخاب هوشمندانه بهترین ایده و سناریو، حداکثر نظارت و مشارکت داوران در طرح منتخب و کاهش ریسک خروجی مسابقه تصمیم بر این شد که مسابقه در دو مرحله انجام شود و پس از انتخاب فهرست کوتاه برندگان در مرحله اول، نظارت بیشتری در مرحله دوم مسابقه از سوی داوران محترم بر تکمیل و توسعه طرحها شکل گیرد تا خروجی نهایی بیشترین انطباق را با موضوع، اهداف و سیاستهای کلان موضوع مسابقه داشته باشد. از بین 388 گروه، شرکت و شخص ثبتنامکننده در مسابقه، 148 طرح در زمان مقرر (چهارشنبه پنجم اسفند 94) به دبیرخانه بیینال رسید که پس از دو
روز آمادهسازی طرحها و مدارک برای مراسم داوری، جلسه بررسی و گزینش مرحله اول در روز شنبه 8/12/94 با حضور کلیه داوران برگزار و طبق فرایند زیر، پنج طرح نهایی انتخاب شدند: کلیه ۱۴۸ طرح ارائهشده ازسوی تمامی داوران مطالعه و بررسی شد و پس از گزینش اول و حذف آثاری که به اجماع، مورد تأیید هیأت داوران قرار نگرفتند، ۲۴ پروژه برای بررسی و همفکری دقیقتر داوران باقی ماند که در این مرحله، گفتوگوها و بررسیهای زیادی مابین داوران درباره پروژهها، انطباق فعال آنها با بیانیه کلی دوسالانه، هماهنگی با شرایط ایران و... انجام شد که پس از این مرحله، ۱۳ طرح به مرحله نهایی راه یافت و در گام آخر و پس از بحث و بررسیهای تحلیلی و انتقادی دقیق و متمرکز بر پروژهها از میان 9 طرح باقیمانده، پنج طرح نهایی برای ورود به مرحله دوم انتخاب شد. هیأت داوران محورهای اصلی خود در تصمیمگیری و گزینش را بر اساس گزارههای ازپیآمده تبیین کرد:
1. همسویی آثار از منظر مفهوم و محتوا با بیانیه رسمی دوسالانه ونیز 2. نگاه پرسشگر و پویا اما امیدوارانه به آینده 3. تلاش برای تطبیق بیانیه دوسالانه با مؤلفه و دغدغههای بومی ضمن وفاداری به روح کلی بیانیه 4. استفاده مطلوب از فضای محدود غرفه و توجه به مؤلفههایی چون مدتزمان حضور هر بازدیدکننده در غرفه، سهولت حرکت در غرفه، ایمنی مصالح بهکارگرفتهشده، عملیبودن طرح در زمان اجرا و جذابیت بصری 5. توجه به یکی از دو رویکرد کلی در طراحی غرفه: رویکرد مفهومی به غرفه بهعنوان یک موضوع واحد در تبیین گزارشی از خطِ مقدم ، رویکرد مصداقی به غرفه با هدف ایجاد فضایی خلاق به جهت معرفی ایدههای پیشروی ایرانی 6. تلاش برای بهمشارکتطلبیدن بازدیدکننده در تعامل با محتوای غرفه و پرهیز از شعارزدگی 7. پرهیز از تشویق رویکرد شرقشناسانه در مورد ایران و درعینحال توجه به دیالکتیک عام (دانش، رویهها، اصول و فنون امروزین و فراامروزین معماری فاخر) و خاص (منعکسکننده تاریخ و اکنون یا امروز فضای ایرانی و متن خاص آن). پنج گروه منتخب مرحله اول طی زمان 10 روزه مرحله دوم مسابقه، با تماس مستقیم با داوران و دریافت نظرات ایشان نسبت به تکمیل و
توسعه طرحهای خود اقدام کردند و در خاتمه جلسه نهایی داوری برای انتخاب طرح برتر و کیوریتور غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز 2016 در روز پنجشنبه مورخ 20/12/94 با حضور پنج نفر از هفت داور برگزار شد. در ابتدای جلسه نهایی داوری و با توجه به آشنایی داوران با پنج طرح منتخب، مذاکرات مقدماتی در مورد نحوه ارزیابی آثار انجام و استراتژی قضاوت اتخاذ شد و سپس همه گروهها نسبت به ارائه طرح نهایی خود اقدام کردند که در نهایت و پس از بررسیهای دقیق و مطالعه تمامی جوانب طرحهای ارائهشده و به دلایل زیر، طرح مربوط به بهزاد اتابکی و پرشیا قرهگوزلو با اکثریت آرا بهعنوان برنده نهایی طراحی غرفه ایران در دوسالانه معماری سال 2016 ونیز انتخاب شد.
دلایل انتخاب طرح برتر:
1. محتوای انسانی طرح و تبدیل بحران به فرصت برای مقاومت در خط مقدم 2. دقت بالای طرح در ثبت و تبیین مفاهیم موردنظر و شیوه مناسب انتقال آن 3. خوانایی کارکردی طراحی غرفه در انتقال پیام محتوایی 4. پتانسیل فضایی مناسب در طرح پیشنهادی غرفه 5. محافظت از سرمایههای اجتماعی و تمدنی ایران 6. رویکردی برگرفته از شهر و ارائه گزارشهای متنوع، بهروز و مستند از مشکلات غالب شهرهای بزرگ ایران 7. قابلیت و پتانسیل اجرائی پروژه و تطابق با برنامه زمانی و هزینههای اجرائی.
در پي حضور موفقيتآميز نمايشگاه معماري ايران در سالهاي 2014 (بيینال تخصصي معماري) و همچنين 2015 (بيینال هنر با حضور و نمايش معماري معاصر ايران)، برای حضور موفق، پرقدرت و تأثيرگذار ايران در بیینال معماري سال 2016 با همفکري و همکاری جمع زیادی از اندیشمندان این حوزه در جلسات مختلف، برنامهريزي دقیقی انجام شد تا با حداکثر همگرايي بين جامعه معماري کشور در انطباق خلاق با بیانیه و شعار حاکم بر بیینال، معماری ایران در رویداد جهانی معماری ونیز سال 2016 شرکت کند. دوسالانه معماری ونیز از سال 1980 به عنوان معتبرترین نمایشگاه بینالمللی معماری هر دو سال یکبار در شهر ونیز برگزار میشود و امسال نیز پانزدهمین دوره بیینال معماری در بازه زمانی ششماهه (خرداد تا آذر 1395) برگزار خواهد شد. در همین راستا وزارت راه و شهرسازی برای انتخاب شایستهترین طرح پیشنهادی برای طراحی غرفه رسمی جمهوری اسلامی ایران در این بیینال، اقدام به اعلام فراخوان عمومی کرد و از کلیه علاقهمندان برای حضور در مسابقه معماری سناریو و ایده طراحی (Content & Concept) دعوت به مشارکت کرد. مدیرهنری (Curator) بیینال امسال ونیز، معمار مطرح
شیلیایی Alejandro Aravena است که اخیرا بزرگترین جایزه معماری دنیا «جایزه پریتزکر» را به پاس برخوردهای حرفهای با معماری و شهرسازی و با رویکرد توجه به مسائل اجتماعی و اقتصادی دریافت کرده است. آراونا موضوع و شعار «گزارش از خط مقدم» (Reporting from the Front) را برای دوسالانه معماری ونیز 2016 تعیین و اعلام کرده است. او در این بیانیه اعلام کرده «براي ارتقای محیط انسانساخت و در پی آن ارتقای کيفيت زندگی، باید در نبردهای بسیاری به پیروزی رسید و مرزهاي بیشماری را درنوردید» و در نتیجه آنچه او میخواهد همه مردم در پانزدهمين دوسالانه بینالمللی معماري به ديدار آن بيايند اين است: «بهمشارکتگذاشتن نمونههاي موفق معماري؛ نمونههایی که قابل بازگويي و الگوبردارياند و توان پیروزی در آن نبردها و درنوردیدن آن مرزها را دارند». با توجه به موضوع بیینال، تأثيرگذاري آن بين مخاطبان داخلي و بینالمللی و رويکردهاي کلي حاکم بر آن، ضرورت برخورد میانرشتهای به موضوع غرفه ايران بيشازپيش احساس ميشد که برایناساس، تيم داوران میبایست علاوه بر صلاحيت علمي و تخصصي و بهروزبودن، آشنایی و تسلط کافی به رفتار بینالمللی و موضوع
مسابقه در دو حوزه معماری و تخصصهای وابسته نیز میداشتند و همچنین بهمنظور بالابردن فراگیری موضوع در جامعه حرفهای و حداکثر همگرایی جامعه مهندسی و معماری کشور، برای اولینبار از طریق همانديشي، اجماع و رأیگیری بین نمایندگان 12 تشکل فنی و مهندسی معماری و شهرسازی در خانه گفتمان شهر و معماري، انتخاب و عهدهدار وظیفه راهبری، هدایت و انتخاب کیوریتور غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز شدند. با توجه به روند انتخاب داوران و تنوع تخصصهای ایشان به دلیل ضرورتهای موضوع مسابقه، نیاز به همگرایی، آشنایی با دیدگاهها و گفتوگوهای پیش از قضاوت بین داوران بیش از هر مسابقه دیگری احساس میشد که در همین راستا جلسات مختلفی با حضور داوران، اعضای کمیته راهبردی دوسالانه ونیز و برگزارکنندگان مسابقه، تدارک دیده شد که نتیجه این همگرایی و تضارب آرا، برنامه فراخوان مسابقه، تسلط به موضوع مسابقه و بیانیه اصلی دوسالانه ونیز و همچنین همفکری، پیش از گزینش آثار و انتخاب رویکرد و استراتژی قضاوت بود که برایناساس معیارهای کلی قضاوت بدین شکل تعیین شد: وضوح پیام اصلی طرح پیشنهادی برای مخاطب عام و قابلیت خوانش جهانی، مرتبطبودن ایده
پیشنهادی با شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگیِ معماری ایران، مرتبطبودن ایده پیشنهادی با موضوع اصلی دوسالانه، زیباشناسی و تأثیرگذاری فضایی طرح چیدمان، اجراشدنیبودن طرح با توجه به محدودیتهای مالی، زمانی و مکانی. با توجه به اینکه تیم اجرائی و برگزارکننده مسابقه و دبیرخانه دائم مسابقات معماری و شهرسازی در ارتباط مستقیم با سفارشدهنده و حامی اصلی برنامه (معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی) است، برنامهریزی مسابقه مطابق با آییننامه جامع برگزاری مسابقات طراحی معماری و شهرسازی انجام شد و به منظور انتخاب هوشمندانه بهترین ایده و سناریو، حداکثر نظارت و مشارکت داوران در طرح منتخب و کاهش ریسک خروجی مسابقه تصمیم بر این شد که مسابقه در دو مرحله انجام شود و پس از انتخاب فهرست کوتاه برندگان در مرحله اول، نظارت بیشتری در مرحله دوم مسابقه از سوی داوران محترم بر تکمیل و توسعه طرحها شکل گیرد تا خروجی نهایی بیشترین انطباق را با موضوع، اهداف و سیاستهای کلان موضوع مسابقه داشته باشد. از بین 388 گروه، شرکت و شخص ثبتنامکننده در مسابقه، 148 طرح در زمان مقرر (چهارشنبه پنجم اسفند 94) به دبیرخانه بیینال رسید که پس از دو
روز آمادهسازی طرحها و مدارک برای مراسم داوری، جلسه بررسی و گزینش مرحله اول در روز شنبه 8/12/94 با حضور کلیه داوران برگزار و طبق فرایند زیر، پنج طرح نهایی انتخاب شدند: کلیه ۱۴۸ طرح ارائهشده ازسوی تمامی داوران مطالعه و بررسی شد و پس از گزینش اول و حذف آثاری که به اجماع، مورد تأیید هیأت داوران قرار نگرفتند، ۲۴ پروژه برای بررسی و همفکری دقیقتر داوران باقی ماند که در این مرحله، گفتوگوها و بررسیهای زیادی مابین داوران درباره پروژهها، انطباق فعال آنها با بیانیه کلی دوسالانه، هماهنگی با شرایط ایران و... انجام شد که پس از این مرحله، ۱۳ طرح به مرحله نهایی راه یافت و در گام آخر و پس از بحث و بررسیهای تحلیلی و انتقادی دقیق و متمرکز بر پروژهها از میان 9 طرح باقیمانده، پنج طرح نهایی برای ورود به مرحله دوم انتخاب شد. هیأت داوران محورهای اصلی خود در تصمیمگیری و گزینش را بر اساس گزارههای ازپیآمده تبیین کرد:
1. همسویی آثار از منظر مفهوم و محتوا با بیانیه رسمی دوسالانه ونیز 2. نگاه پرسشگر و پویا اما امیدوارانه به آینده 3. تلاش برای تطبیق بیانیه دوسالانه با مؤلفه و دغدغههای بومی ضمن وفاداری به روح کلی بیانیه 4. استفاده مطلوب از فضای محدود غرفه و توجه به مؤلفههایی چون مدتزمان حضور هر بازدیدکننده در غرفه، سهولت حرکت در غرفه، ایمنی مصالح بهکارگرفتهشده، عملیبودن طرح در زمان اجرا و جذابیت بصری 5. توجه به یکی از دو رویکرد کلی در طراحی غرفه: رویکرد مفهومی به غرفه بهعنوان یک موضوع واحد در تبیین گزارشی از خطِ مقدم ، رویکرد مصداقی به غرفه با هدف ایجاد فضایی خلاق به جهت معرفی ایدههای پیشروی ایرانی 6. تلاش برای بهمشارکتطلبیدن بازدیدکننده در تعامل با محتوای غرفه و پرهیز از شعارزدگی 7. پرهیز از تشویق رویکرد شرقشناسانه در مورد ایران و درعینحال توجه به دیالکتیک عام (دانش، رویهها، اصول و فنون امروزین و فراامروزین معماری فاخر) و خاص (منعکسکننده تاریخ و اکنون یا امروز فضای ایرانی و متن خاص آن). پنج گروه منتخب مرحله اول طی زمان 10 روزه مرحله دوم مسابقه، با تماس مستقیم با داوران و دریافت نظرات ایشان نسبت به تکمیل و
توسعه طرحهای خود اقدام کردند و در خاتمه جلسه نهایی داوری برای انتخاب طرح برتر و کیوریتور غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز 2016 در روز پنجشنبه مورخ 20/12/94 با حضور پنج نفر از هفت داور برگزار شد. در ابتدای جلسه نهایی داوری و با توجه به آشنایی داوران با پنج طرح منتخب، مذاکرات مقدماتی در مورد نحوه ارزیابی آثار انجام و استراتژی قضاوت اتخاذ شد و سپس همه گروهها نسبت به ارائه طرح نهایی خود اقدام کردند که در نهایت و پس از بررسیهای دقیق و مطالعه تمامی جوانب طرحهای ارائهشده و به دلایل زیر، طرح مربوط به بهزاد اتابکی و پرشیا قرهگوزلو با اکثریت آرا بهعنوان برنده نهایی طراحی غرفه ایران در دوسالانه معماری سال 2016 ونیز انتخاب شد.
دلایل انتخاب طرح برتر:
1. محتوای انسانی طرح و تبدیل بحران به فرصت برای مقاومت در خط مقدم 2. دقت بالای طرح در ثبت و تبیین مفاهیم موردنظر و شیوه مناسب انتقال آن 3. خوانایی کارکردی طراحی غرفه در انتقال پیام محتوایی 4. پتانسیل فضایی مناسب در طرح پیشنهادی غرفه 5. محافظت از سرمایههای اجتماعی و تمدنی ایران 6. رویکردی برگرفته از شهر و ارائه گزارشهای متنوع، بهروز و مستند از مشکلات غالب شهرهای بزرگ ایران 7. قابلیت و پتانسیل اجرائی پروژه و تطابق با برنامه زمانی و هزینههای اجرائی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.