|

مهدی ذاکریان، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌و‌گو با «شرق»:

آمریکایی‌ها چشمشان را روی کارنامه اوباما نمی‌بندند

سعید شمس: «هیلاری کلینتون یا برنی سندرز»، «دونالد ترامپ یا تد کروز» یا بهتر است، پرسش این‌طور طرح شود که «دموکرات یا جمهوری‌خواه» کدام‌یک قرار است کلید کاخ سفید را از «باراک اوباما»، رئیس‌جمهوری آمریکا، تحویل بگیرد. برای پاسخ به این پرسش چندماه دیگر باید صبر کرد. اما آنچه معلوم است و حساسیت‌زا شده، فضای خاصی است که این روز‌ها در تحرکات تبلیغاتی انتخابات درون‌حزبی مشاهده می‌شود و البته رفتارهای پدیده‌ای به نام دونالد ترامپ که بی‌شک در تاریخ انتخابات ایالات متحده نظیرش به‌سختی پیدا می‌شود.
بااین‌حال «مهدی ذاکریان» با تأکید بر این نکته که «اگر در فضای سیاسی کشوری همه رفتار‌ها و نتایج قابل‌پیش‌بینی باشند، نشانه‌اش وجود نظامی اقتدارگرا و دیکتاتوری است» مي‌گويد: «در جوامع باز، عکس این رویداد اتفاق می‌افتد؛ بنابراین اتفاق‌هایی که در فعالیت‌های این روزهای کاندیداهای آمریکا مشاهده می‌شود، روندی است که نباید تعجب‌برانگیز تلقی شود و براساس طبیعتِ جامعه آزاد آمریکاست». این کارشناس بین‌الملل همه آنچه در این مدت اتفاق افتاده را طبیعی و قابل‌حدس می‌داند. گفت‌و‌گوی «شرق» با این استاد دانشگاه در زیر می‌آید:

فضای انتخاباتی ایالات متحده، فضایی عجیب است. این‌طور نیست؟
منظور شما را از عجیب‌بودن فضای انتخاباتی آمریکا متوجه نمی‌شوم. مگر قرار بود اتفاق دیگری بیفتد.
نوع اظهارنظر‌ها و نوع چالش رقبایی که اتفاقا در حال رقابت درون‌حزبی هستند، باعث چنین قضاوتی می‌شود.
این شرایطی که از نظر شما و احتمالا گروهی دیگر از ناظران عجیب به نظر می‌رسد، کاملا طبیعی و قابل‌حدس است. به‌هرحال وقتی در آمریکا یا هر کشور دیگری قرار بر این است که فضای باز سیاسی در اختیار سیاسیون باشد، طبیعی است رخدادهای غیرقابل‌پیش‌بینی بروز کنند. اینکه در فضای سیاسی کشوری همه رفتار‌ها و نتایج قابل‌پیش‌بینی باشند، نشانه‌اش این است که نظامی اقتدارگرا و دیکتاتوری در آنجا حاکم است. درحالی‌که در جوامع باز معکوس این است. بنابراین اتفاق‌هایی که در فعالیت‌های این روزهای کاندیداهای آمریکا مشاهده می‌شود، روندی است که نباید تعجب‌برانگیز تلقی شود و براساس طبیعتِ جامعه آزاد آمریکاست.
سؤال این است که فضای باز و آزاد می‌تواند مجوزی برای خروج از چارچوب‌های عرف و منطق باشد؟ به‌هرحال نمی‌توان از برخی از حرف‌ها و رفتار‌ها به‌سادگی گذشت.
خب! طبیعی است که در کمپین‌های انتخاباتی طرفین برای دستیابی به قدرت با تمام قوا رقیب و رقبای همدیگر را در معرض سخنان و بیاناتی قرار بدهند که ممکن است بخشی از آنها نادرست و غیرمعقول باشد. این مردم هستند که بعد از دیدن و شنیدن، تصمیم می‌گیرند که کدام نامزد گزینه بهتری است و به او رأی می‌دهند.
البته در تحرکات انتخاباتی یک شرط مهم باید لحاظ شود، آن‌هم چیزی نیست جز اجتناب از توهین و تهمت، چراکه کاندیدا‌ها به‌لحاظ حقوقی ملزم به پاسخ‌گویی درباره رفتارشان هستند.
در سال ۲۰۰۸ هم هیلاری کلینتون و باراک اوباما رقابت و چالش‌هایی جدی با هم داشتند. چطور می‌شود، بعد از چنین فضایی کلینتون به مدت چهارسال به‌عنوان وزیر خارجه، در مقام یکی از مهم‌ترین مهره‌های اوباما در دولتش فعالیت می‌کند؟
در رقابت‌های درون‌حزبی برای معرفی کاندیدای نهایی برای شرکت در انتخابات ریاست‌جمهوری، ممکن است که «اختلاف‌سلیقه» فضا را به فضایی مملو از تنش تبدیل کند و در بیان اختلافات، جملات تندی هم بین دو چهره هم‌حزبی ردوبدل شود. اما کسانی که از یک حزب هستند، هیچ‌گاه اقدام به افشاگری و آبروریزی نمی‌کنند و دقیقا به همین دلیل پس از پیروزی حزب متبوعشان در انتخابات، می‌توانند با هم همکاری کنند. اما اگر نامزدهای یک حزب، مقابل کاندیداهای حزب دیگر قرار بگیرند، برای اینکه نادرستی سیاست رقیب را اثبات کنند، دست به هر کاری می‌زنند. باوجوداین کمتر مشاهده شده که وارد حریم خصوصی و شخصی شوند.
پس چرا بحث ایمیل‌های شخصی هیلاری وسط کشیده شد؟
آنجا هم بحث، بحث شخصی نبود و افشاکنندگان بر این باور بودند که امنیت ملی آمریکا از طریق ایمیل مورد تهدید قرار گرفته است.
به نظر می‌رسد مردم آمریکا سنت «تغییر بعد از هشت‌سال» را در دستور کار خود قرار می‌دهند.
من هم با شما موافقم. آمریکایی‌ها معمولا بعد از اینکه دوره هشت‌ساله یک رئیس‌جمهوری به پایان می‌رسد، به کاندیدایی توجه نشان می‌دهند که از طیف رقیب رئیس کاخ‌سفیدنشین در انتخابات حاضر شده است و معمولا نمی‌گذارند که یکی از دو حزب دموکرات یا جمهوری‌خواه بیش از دو بار متوالی سکونت در کاخ سفید را تجربه کند.
البته نمی‌توان تأثیر دولت مستقر را هم به‌کل نادیده گرفت.
به نکته خوبی اشاره کردید. به‌هرحال مردم آمریکا چشم‌هایشان را روی کارنامه باراک اوباما نمی‌بندند. بنابراین کارایی و عدم‌کارایی او معیاری است برای روی‌آوردن یا روی‌گرداندن نسبت به کاندیدایی که قرار است نامزد نهایی دموکرات‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ باشد. به‌همین‌دلیل باید توجه داشته باشیم که رئیس‌جمهوری فعلی ایالات متحده چه در چنته دارد که از طریق آن بتواند به کاندیدای هم‌فکر خود برای برنده‌شدن کمک کند. پس می‌توان گفت موقعیت فعلی اوباما، می‌تواند برگ‌برنده‌ای برای هیلاری کلینتون یا برنی سندرز باشد.
رفتارهای جنجالی ترامپ چطور؟
من نمی‌دانم چه اصراری است که در ایران و مخصوصا در صداوسیما تلاش می‌شود تا دونالد ترامپ را چهره‌ای غیرمعمول و بعضا خطرناک بشناسانند.
یعنی این‌طور نیست؟
قطعا نه. ممکن است آقای ترامپ بد حرف بزند، اما برنامه‌های خوبی دارد و از این مهم‌تر اینکه راه جذب مخاطب را به‌خوبی بلد است. برای همین است که در چندین ایالت، پیروز کارزار درون‌حزبی بود. آقای ترامپ ادعای اوباما مبنی‌بر اول‌بودن اقتصاد آمریکا را ادعایی واهی می‌داند. او بر این باور است که شرکت‌هایی چون اپل، فیس‌بوک، مایکروسافت و... به دلیل اینکه در درون کشور شغل ایجاد نکرده‌اند، با وجود اینکه برندی آمریکایی هستند، نمی‌توانند به‌عنوان موفقیت اقتصادی شناخته شوند. به همین دلیل هم هست که با وجود برخی رفتارهای خاص، از ترامپ به‌عنوان یکی از شانس‌های اصلی حضور در انتخابات یاد می‌شود و مردم به این فرد اعتماد می‌کنند، چون نقطه حساس آنها شغل و درآمد است و به کسی که برنامه اقتصادی داشته باشد، روی خوش نشان می‌دهند.
با این اوصاف نگرانی از رفتارهای ترامپ جهانی شده است.
خب! انتظار می‌رود که یک کاندیدایی که به انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده آمریکا ورود کرده است، رفتارهایی منطقی و معقول و در شأن کشور داشته باشد. اما آمریکا پیش از این هم شاهد ورود چهره‌هایی به کاخ سفید بوده که در حد و اندازه‌های ریاست‌جمهوری نبودند.
منظورتان جیمی کار‌تر و ریگان است؟
دقیقا. جیمی کار‌تر را مردم «JIMMY HOW» صدایش می‌کردند، به این معنی که «جیمی کیه؟»، یا ریگان که یک هنرپیشه بود و به‌عنوان رئیس دولت انتخاب شد تا این سؤال به وجود بیاید که آیا یک هنرپیشه سینما سیاست‌های ایالات متحده را به پیش می‌برد که جواب قطعا «نه» است. جورج بوش پسر حتی اسامی برخی از کشور‌ها را اشتباه می‌گفت و نمی‌دانست برخی از کشور‌ها در کجای نقشه قرار دارند.
درواقع این دانشمندان علوم سیاسی هستند که از پشت پرده فرمان آمریکا را در اختیار دارند.
کاخ سفید در دوره بعد هم ساکنانی دموکرات خواهد داشت یا از جمهوری‌خواهان پس از هشت‌سال استقبال خواهد کرد؟
تحلیل من، رأی به این می‌دهد که در این دوره میدان وسیع‌تری برای نئوکان‌ها فراهم شده است و آنها می‌توانند قدرت در آمریکا را در دست بگیرند. آن‌هم در شرایطی که دنیا، دنیایی پر از پیچیدگی‌های عجیب است که همین مسئله کار را برای ساکنان کاخ سفید دشوار خواهد کرد.
آمریکایی‌ها با انتخاب اوباما، ریاست یک سیاه‌پوست در دولت را نشانه آزادی و دموکراسی بالا در کشورشان می‌دانند. این انگیزه که «اولین رئیس‌جمهور زن» انتخاب شود، می‌تواند به‌عنوان برگ‌برنده هیلاری کلینتون در فضای انتخاباتی قلمداد شود؟
صددرصد! انتخاب نخستین رئیس‌جمهور زن، آن هم در کشوری با قدرت و ثروت و البته اهمیتی چون ایالات متحده آمریکا، می‌تواند بر هویت این کشور و همچنین ملتش تأثیرگذار باشد.

سعید شمس: «هیلاری کلینتون یا برنی سندرز»، «دونالد ترامپ یا تد کروز» یا بهتر است، پرسش این‌طور طرح شود که «دموکرات یا جمهوری‌خواه» کدام‌یک قرار است کلید کاخ سفید را از «باراک اوباما»، رئیس‌جمهوری آمریکا، تحویل بگیرد. برای پاسخ به این پرسش چندماه دیگر باید صبر کرد. اما آنچه معلوم است و حساسیت‌زا شده، فضای خاصی است که این روز‌ها در تحرکات تبلیغاتی انتخابات درون‌حزبی مشاهده می‌شود و البته رفتارهای پدیده‌ای به نام دونالد ترامپ که بی‌شک در تاریخ انتخابات ایالات متحده نظیرش به‌سختی پیدا می‌شود.
بااین‌حال «مهدی ذاکریان» با تأکید بر این نکته که «اگر در فضای سیاسی کشوری همه رفتار‌ها و نتایج قابل‌پیش‌بینی باشند، نشانه‌اش وجود نظامی اقتدارگرا و دیکتاتوری است» مي‌گويد: «در جوامع باز، عکس این رویداد اتفاق می‌افتد؛ بنابراین اتفاق‌هایی که در فعالیت‌های این روزهای کاندیداهای آمریکا مشاهده می‌شود، روندی است که نباید تعجب‌برانگیز تلقی شود و براساس طبیعتِ جامعه آزاد آمریکاست». این کارشناس بین‌الملل همه آنچه در این مدت اتفاق افتاده را طبیعی و قابل‌حدس می‌داند. گفت‌و‌گوی «شرق» با این استاد دانشگاه در زیر می‌آید:

فضای انتخاباتی ایالات متحده، فضایی عجیب است. این‌طور نیست؟
منظور شما را از عجیب‌بودن فضای انتخاباتی آمریکا متوجه نمی‌شوم. مگر قرار بود اتفاق دیگری بیفتد.
نوع اظهارنظر‌ها و نوع چالش رقبایی که اتفاقا در حال رقابت درون‌حزبی هستند، باعث چنین قضاوتی می‌شود.
این شرایطی که از نظر شما و احتمالا گروهی دیگر از ناظران عجیب به نظر می‌رسد، کاملا طبیعی و قابل‌حدس است. به‌هرحال وقتی در آمریکا یا هر کشور دیگری قرار بر این است که فضای باز سیاسی در اختیار سیاسیون باشد، طبیعی است رخدادهای غیرقابل‌پیش‌بینی بروز کنند. اینکه در فضای سیاسی کشوری همه رفتار‌ها و نتایج قابل‌پیش‌بینی باشند، نشانه‌اش این است که نظامی اقتدارگرا و دیکتاتوری در آنجا حاکم است. درحالی‌که در جوامع باز معکوس این است. بنابراین اتفاق‌هایی که در فعالیت‌های این روزهای کاندیداهای آمریکا مشاهده می‌شود، روندی است که نباید تعجب‌برانگیز تلقی شود و براساس طبیعتِ جامعه آزاد آمریکاست.
سؤال این است که فضای باز و آزاد می‌تواند مجوزی برای خروج از چارچوب‌های عرف و منطق باشد؟ به‌هرحال نمی‌توان از برخی از حرف‌ها و رفتار‌ها به‌سادگی گذشت.
خب! طبیعی است که در کمپین‌های انتخاباتی طرفین برای دستیابی به قدرت با تمام قوا رقیب و رقبای همدیگر را در معرض سخنان و بیاناتی قرار بدهند که ممکن است بخشی از آنها نادرست و غیرمعقول باشد. این مردم هستند که بعد از دیدن و شنیدن، تصمیم می‌گیرند که کدام نامزد گزینه بهتری است و به او رأی می‌دهند.
البته در تحرکات انتخاباتی یک شرط مهم باید لحاظ شود، آن‌هم چیزی نیست جز اجتناب از توهین و تهمت، چراکه کاندیدا‌ها به‌لحاظ حقوقی ملزم به پاسخ‌گویی درباره رفتارشان هستند.
در سال ۲۰۰۸ هم هیلاری کلینتون و باراک اوباما رقابت و چالش‌هایی جدی با هم داشتند. چطور می‌شود، بعد از چنین فضایی کلینتون به مدت چهارسال به‌عنوان وزیر خارجه، در مقام یکی از مهم‌ترین مهره‌های اوباما در دولتش فعالیت می‌کند؟
در رقابت‌های درون‌حزبی برای معرفی کاندیدای نهایی برای شرکت در انتخابات ریاست‌جمهوری، ممکن است که «اختلاف‌سلیقه» فضا را به فضایی مملو از تنش تبدیل کند و در بیان اختلافات، جملات تندی هم بین دو چهره هم‌حزبی ردوبدل شود. اما کسانی که از یک حزب هستند، هیچ‌گاه اقدام به افشاگری و آبروریزی نمی‌کنند و دقیقا به همین دلیل پس از پیروزی حزب متبوعشان در انتخابات، می‌توانند با هم همکاری کنند. اما اگر نامزدهای یک حزب، مقابل کاندیداهای حزب دیگر قرار بگیرند، برای اینکه نادرستی سیاست رقیب را اثبات کنند، دست به هر کاری می‌زنند. باوجوداین کمتر مشاهده شده که وارد حریم خصوصی و شخصی شوند.
پس چرا بحث ایمیل‌های شخصی هیلاری وسط کشیده شد؟
آنجا هم بحث، بحث شخصی نبود و افشاکنندگان بر این باور بودند که امنیت ملی آمریکا از طریق ایمیل مورد تهدید قرار گرفته است.
به نظر می‌رسد مردم آمریکا سنت «تغییر بعد از هشت‌سال» را در دستور کار خود قرار می‌دهند.
من هم با شما موافقم. آمریکایی‌ها معمولا بعد از اینکه دوره هشت‌ساله یک رئیس‌جمهوری به پایان می‌رسد، به کاندیدایی توجه نشان می‌دهند که از طیف رقیب رئیس کاخ‌سفیدنشین در انتخابات حاضر شده است و معمولا نمی‌گذارند که یکی از دو حزب دموکرات یا جمهوری‌خواه بیش از دو بار متوالی سکونت در کاخ سفید را تجربه کند.
البته نمی‌توان تأثیر دولت مستقر را هم به‌کل نادیده گرفت.
به نکته خوبی اشاره کردید. به‌هرحال مردم آمریکا چشم‌هایشان را روی کارنامه باراک اوباما نمی‌بندند. بنابراین کارایی و عدم‌کارایی او معیاری است برای روی‌آوردن یا روی‌گرداندن نسبت به کاندیدایی که قرار است نامزد نهایی دموکرات‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ باشد. به‌همین‌دلیل باید توجه داشته باشیم که رئیس‌جمهوری فعلی ایالات متحده چه در چنته دارد که از طریق آن بتواند به کاندیدای هم‌فکر خود برای برنده‌شدن کمک کند. پس می‌توان گفت موقعیت فعلی اوباما، می‌تواند برگ‌برنده‌ای برای هیلاری کلینتون یا برنی سندرز باشد.
رفتارهای جنجالی ترامپ چطور؟
من نمی‌دانم چه اصراری است که در ایران و مخصوصا در صداوسیما تلاش می‌شود تا دونالد ترامپ را چهره‌ای غیرمعمول و بعضا خطرناک بشناسانند.
یعنی این‌طور نیست؟
قطعا نه. ممکن است آقای ترامپ بد حرف بزند، اما برنامه‌های خوبی دارد و از این مهم‌تر اینکه راه جذب مخاطب را به‌خوبی بلد است. برای همین است که در چندین ایالت، پیروز کارزار درون‌حزبی بود. آقای ترامپ ادعای اوباما مبنی‌بر اول‌بودن اقتصاد آمریکا را ادعایی واهی می‌داند. او بر این باور است که شرکت‌هایی چون اپل، فیس‌بوک، مایکروسافت و... به دلیل اینکه در درون کشور شغل ایجاد نکرده‌اند، با وجود اینکه برندی آمریکایی هستند، نمی‌توانند به‌عنوان موفقیت اقتصادی شناخته شوند. به همین دلیل هم هست که با وجود برخی رفتارهای خاص، از ترامپ به‌عنوان یکی از شانس‌های اصلی حضور در انتخابات یاد می‌شود و مردم به این فرد اعتماد می‌کنند، چون نقطه حساس آنها شغل و درآمد است و به کسی که برنامه اقتصادی داشته باشد، روی خوش نشان می‌دهند.
با این اوصاف نگرانی از رفتارهای ترامپ جهانی شده است.
خب! انتظار می‌رود که یک کاندیدایی که به انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده آمریکا ورود کرده است، رفتارهایی منطقی و معقول و در شأن کشور داشته باشد. اما آمریکا پیش از این هم شاهد ورود چهره‌هایی به کاخ سفید بوده که در حد و اندازه‌های ریاست‌جمهوری نبودند.
منظورتان جیمی کار‌تر و ریگان است؟
دقیقا. جیمی کار‌تر را مردم «JIMMY HOW» صدایش می‌کردند، به این معنی که «جیمی کیه؟»، یا ریگان که یک هنرپیشه بود و به‌عنوان رئیس دولت انتخاب شد تا این سؤال به وجود بیاید که آیا یک هنرپیشه سینما سیاست‌های ایالات متحده را به پیش می‌برد که جواب قطعا «نه» است. جورج بوش پسر حتی اسامی برخی از کشور‌ها را اشتباه می‌گفت و نمی‌دانست برخی از کشور‌ها در کجای نقشه قرار دارند.
درواقع این دانشمندان علوم سیاسی هستند که از پشت پرده فرمان آمریکا را در اختیار دارند.
کاخ سفید در دوره بعد هم ساکنانی دموکرات خواهد داشت یا از جمهوری‌خواهان پس از هشت‌سال استقبال خواهد کرد؟
تحلیل من، رأی به این می‌دهد که در این دوره میدان وسیع‌تری برای نئوکان‌ها فراهم شده است و آنها می‌توانند قدرت در آمریکا را در دست بگیرند. آن‌هم در شرایطی که دنیا، دنیایی پر از پیچیدگی‌های عجیب است که همین مسئله کار را برای ساکنان کاخ سفید دشوار خواهد کرد.
آمریکایی‌ها با انتخاب اوباما، ریاست یک سیاه‌پوست در دولت را نشانه آزادی و دموکراسی بالا در کشورشان می‌دانند. این انگیزه که «اولین رئیس‌جمهور زن» انتخاب شود، می‌تواند به‌عنوان برگ‌برنده هیلاری کلینتون در فضای انتخاباتی قلمداد شود؟
صددرصد! انتخاب نخستین رئیس‌جمهور زن، آن هم در کشوری با قدرت و ثروت و البته اهمیتی چون ایالات متحده آمریکا، می‌تواند بر هویت این کشور و همچنین ملتش تأثیرگذار باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.