|

چرا تاریخ جهان شبیه پیاز است؟

کتاب «اسلحه، میکروب و فولاد» تاریخ مختصر زندگی انسان در 13‌ هزار سال گذشته و چگونگی شکل‌گیری جوامع امروزی را بررسی می‌کند. این کتاب تلاشی است برای توضیح اینکه چرا تمدن‌های اوراسیا و شمال آفریقا موفق به تسخیر یا مقاومت در برابر دیگر تمدن‌ها شده‌اند و درعین‌حال تلاش در رد اعتقادی می‌کند که سلطه اوراسیا را به برتری اروپایی‌ها و آسیایی‌ها از لحاظ اخلاقی، ذاتی، ژنتیکی و فکری نسبت می‌دهد. نویسنده استدلال می‌کند که شکاف در قدرت و فناوری بین جوامع انسانی ریشه در تفاوت‌های زیست‌محیطی دارد. در مواردی که تفاوت‌های فرهنگی یا ژنتیکی به‌نفع اوراسیایی‌ها عمل کرده است (به‌عنوان‌مثال دولت متمرکز در چین، یا مقاومت ژنتیکی در برابر بسیاری از بیماری‌ها در میان اوراسیایی‌ها)، این مزیت‌ها تنها به دلیل تأثیرات جغرافیایی به وجود آمده‌اند و در ژن اروپایی و آسیایی ریشه ندارند. ماسون دایموند توضیح می‌دهد که تقریبا تمام دستاوردهای بشری (علمی، هنری، معماری، سیاسی و ...) در قاره اوراسیا رخ داده است. مردم قاره‌های دیگر (جنوب صحرای آفریقا، بومیان آمریکا، بومیان استرالیا و گینه نو و ساکنان اصلی مناطق گرمسیری آسیای جنوب‌شرقی)، به‌طور گسترده‌ای مغلوب و جا‌به‌جا شده‌اند و در برخی موارد مثل بومیان آمریکا و استرالیا عمدتا از بین رفته‌اند. دلیل اولیه این سلطه اوراسیایی‌ها برتری‌های نظامی و سیاسی آنهاست که خود ناشی از پیدایش زودهنگام کشاورزی در میان این اقوام پس از آخرین عصر یخ‌بندان بوده است. عنوان کتاب اشاره‌ای است به عواملی که به وسیله آنها اروپایی‌ها با وجود تعداد نفرات کمتر ملت‌های دیگر را مغلوب کرده و سلطه‌ خود را حفظ کرده‌اند. سلاح‌های برتر مستقیما منجر به برتری نظامی می‌شوند (اسلحه)؛ بیماری‌های اروپایی و آسیایی جمعیت‌های بومی را تضعیف کرده و کاهش داده، باعث می‌شوند اعمال کنترل بر آنها راحت‌تر شود (میکروب) و دولت متمرکز ناسیونالیسم را ترویج داده و بستری برای سازمان‌های قدرتمند نظامی به وجود می‌آورد (فولاد). کتاب از عوامل جغرافیایی استفاده می‌کند تا نشان دهد چگونه اروپایی‌ها چنین تکنولوژی برتر نظامی‌ای تولید کرده‌اند و چرا بیماری‌هایی که اروپایی‌ها و آسیایی‌ها نسبت به آنها از حدی مصونیت برخوردار بودند جمعیت‌های بومی آمریکا را ویران کردند. اوراسیا پس از آخرین عصر یخ شانس برخورداری از ویژگی‌های مطلوب جغرافیایی، اقلیمی و زیست‌محیطی را دارا بوده است. جرد ماسون دایموند متولد سال 1937 در ایالات متحده، زیست‌شناس تکامل‌باور، فیزیولوژیست، جغرافی‌دان زیستی و نویسنده آثار غیرداستانی است. او در دهه 20 زندگی خود به بوم‌شناسی و تکامل پرندگان گینه نو علاقه‌مند و استاد رشته جغرافیا و علوم بهداشت زیست‌محیطی در دانشگاه اوکلا شد که اکنون هم به آن اشتغال دارد. وی مؤلف شماری از آثار علمی است که در آنها انسان‌شناسی، زبان‌شناسی، ژنتیک و تاریخ را در هم آمیخته است. این کتاب معروف‌ترین اثر او است که در سال 1997 منتشر و برنده جایزه پولیتزر شده است. از کتاب‌های دیگر او می‌توان به «سومین شامپانزه: تکامل و آینده حیوان انسانی»، «تکامل امیال جنسی انسان» و «فروپاشی: چگونه جوامع شکست یا موفقیت را انتخاب می‌کنند» اشاره کرد. او در این کتاب در بررسی‌های محیط‌زیستی به دقت و به تفصیل جغرافیا و وسعت سرزمین، گیاهان کشاورزی، دانه‌ها، حیوانات و دام‌ها، میکروب‌ها، آب‌وهوا، کشفیات انسان‌ها و همه متغیرها را برحسب شواهد باستان‌شناسی و تاریخی بررسی می‌کند.


در نقد فلسفه فرانسوی
«در این سال‌ها، ترجمه‌های فارسی آثار جریان فرانسوی، که پس از ورودش به حوزه دانشگاهی و روشنفکری آمریکایی به جریان فرنچ تئوری یا تئوری فرانسوی معروف شده بود، ناگهان سیل‌آسا عرصه نظری و روشنفکری ایران را درنوردید و آن را از مفاهیم، واژگان، نثر و نحو پسامدرنیستی خود آکنده ساخت. در طی این سال‌ها کمتر نوشته و تحلیل ادبی- سیاسی مدروزی می‌شد یافت که از تأثیر این شیوه فکری مصون مانده باشد». منظور بهروز صفدری، مترجم کتاب «فرنچ‌تئوری و آواتارهایش؛ نقدی بر آماس تئوریک پسامدرنیسم» در پیش‌گفتار این کتاب از جریان فرانسوی فیلسوفانی چون لیوتار، بودریار، دلوز، بارت، فوکو، ژیژک و بدیو است. بخش اصلی کتاب را مجموعه هشت مقاله مندرج در اولین شماره نشریه «لوتر کته» نزدیک به جنبش سیتواسیونیست‌ها تشکیل می‌دهد که در تابستان 2009 در فرانسه منتشر شد به‌همراه نوشته‌ای با عنوان «تئوری زیادی» اثر انی لوبرن که پیش از این نیز در اینترنت منتشر شده بود. مترجم چند متن دیگر را نیز برای آشنایی خوانندگان با نظریات سیتواسیونیست‌ها گردآوری کرده است که متونی سودمندتر از متون بخش اول هستند: ترجمه فارسی چندصفحه‌ای از کتاب «رساله زندگی‌دانی برای استفاده نسل‌های جوان» اثر رائول ونه‌گم که هم‌زمان با جامعه نمایش گی دوبور در 1967 منتشر شد، به‌دنبال آن قسمت‌هایی از کتاب «بین‌الملل نوع بشر» که چاپ فرانسوی‌اش در 1999 منتشر شده است و در آخر، ترجمه فارسی متنی به نام «واژگان اسیر» نوشته مصطفی خیاطی آمده است. در ایران نام مصطفی خیاطی برای نخستین‌بار در ترجمه متون جنبش سیتواسیونیستی و به‌خصوص در مقدمه صفدری بر چاپ فارسی «جامعه نمایش» شناخته شد. نام او به‌خاطر سال‌های عضویت و فعالیتش در آن جنبش و به‌ویژه به‌خاطر نوشتن دو متن بسیار مهم، نامی آشناست و این دو اثر به چندین زبان ترجمه شده است. یکی «فقر و فلاکت در محیط دانشجویی» و دیگری «واژگان اسیر». این نوشته‌های مصطفی خیاطی همراه با دو اثر نخستین گی دوبور و رائول ونه‌گم به‌عنوان آثار مرجع و بنیان‌گذارانه جنبش سیتواسیونیست‌ها شناخته می‌شود. در کتاب «فرنچ تئوری و آواتارهایش» نقدهای انی لوبرن، سه ورین دانیول، ژان مارک ماندوزیو، دان اسپربر و آدام کیرش به اندیشه میشل فوکو، جودیت باتلر، آلن بدیو و اسلاوی ژیژک آمده است که در مورد ژیژک پاسخ او به کیرش و پاسخ دیگری از کیرش نیز آمده است.

کتاب «اسلحه، میکروب و فولاد» تاریخ مختصر زندگی انسان در 13‌ هزار سال گذشته و چگونگی شکل‌گیری جوامع امروزی را بررسی می‌کند. این کتاب تلاشی است برای توضیح اینکه چرا تمدن‌های اوراسیا و شمال آفریقا موفق به تسخیر یا مقاومت در برابر دیگر تمدن‌ها شده‌اند و درعین‌حال تلاش در رد اعتقادی می‌کند که سلطه اوراسیا را به برتری اروپایی‌ها و آسیایی‌ها از لحاظ اخلاقی، ذاتی، ژنتیکی و فکری نسبت می‌دهد. نویسنده استدلال می‌کند که شکاف در قدرت و فناوری بین جوامع انسانی ریشه در تفاوت‌های زیست‌محیطی دارد. در مواردی که تفاوت‌های فرهنگی یا ژنتیکی به‌نفع اوراسیایی‌ها عمل کرده است (به‌عنوان‌مثال دولت متمرکز در چین، یا مقاومت ژنتیکی در برابر بسیاری از بیماری‌ها در میان اوراسیایی‌ها)، این مزیت‌ها تنها به دلیل تأثیرات جغرافیایی به وجود آمده‌اند و در ژن اروپایی و آسیایی ریشه ندارند. ماسون دایموند توضیح می‌دهد که تقریبا تمام دستاوردهای بشری (علمی، هنری، معماری، سیاسی و ...) در قاره اوراسیا رخ داده است. مردم قاره‌های دیگر (جنوب صحرای آفریقا، بومیان آمریکا، بومیان استرالیا و گینه نو و ساکنان اصلی مناطق گرمسیری آسیای جنوب‌شرقی)، به‌طور گسترده‌ای مغلوب و جا‌به‌جا شده‌اند و در برخی موارد مثل بومیان آمریکا و استرالیا عمدتا از بین رفته‌اند. دلیل اولیه این سلطه اوراسیایی‌ها برتری‌های نظامی و سیاسی آنهاست که خود ناشی از پیدایش زودهنگام کشاورزی در میان این اقوام پس از آخرین عصر یخ‌بندان بوده است. عنوان کتاب اشاره‌ای است به عواملی که به وسیله آنها اروپایی‌ها با وجود تعداد نفرات کمتر ملت‌های دیگر را مغلوب کرده و سلطه‌ خود را حفظ کرده‌اند. سلاح‌های برتر مستقیما منجر به برتری نظامی می‌شوند (اسلحه)؛ بیماری‌های اروپایی و آسیایی جمعیت‌های بومی را تضعیف کرده و کاهش داده، باعث می‌شوند اعمال کنترل بر آنها راحت‌تر شود (میکروب) و دولت متمرکز ناسیونالیسم را ترویج داده و بستری برای سازمان‌های قدرتمند نظامی به وجود می‌آورد (فولاد). کتاب از عوامل جغرافیایی استفاده می‌کند تا نشان دهد چگونه اروپایی‌ها چنین تکنولوژی برتر نظامی‌ای تولید کرده‌اند و چرا بیماری‌هایی که اروپایی‌ها و آسیایی‌ها نسبت به آنها از حدی مصونیت برخوردار بودند جمعیت‌های بومی آمریکا را ویران کردند. اوراسیا پس از آخرین عصر یخ شانس برخورداری از ویژگی‌های مطلوب جغرافیایی، اقلیمی و زیست‌محیطی را دارا بوده است. جرد ماسون دایموند متولد سال 1937 در ایالات متحده، زیست‌شناس تکامل‌باور، فیزیولوژیست، جغرافی‌دان زیستی و نویسنده آثار غیرداستانی است. او در دهه 20 زندگی خود به بوم‌شناسی و تکامل پرندگان گینه نو علاقه‌مند و استاد رشته جغرافیا و علوم بهداشت زیست‌محیطی در دانشگاه اوکلا شد که اکنون هم به آن اشتغال دارد. وی مؤلف شماری از آثار علمی است که در آنها انسان‌شناسی، زبان‌شناسی، ژنتیک و تاریخ را در هم آمیخته است. این کتاب معروف‌ترین اثر او است که در سال 1997 منتشر و برنده جایزه پولیتزر شده است. از کتاب‌های دیگر او می‌توان به «سومین شامپانزه: تکامل و آینده حیوان انسانی»، «تکامل امیال جنسی انسان» و «فروپاشی: چگونه جوامع شکست یا موفقیت را انتخاب می‌کنند» اشاره کرد. او در این کتاب در بررسی‌های محیط‌زیستی به دقت و به تفصیل جغرافیا و وسعت سرزمین، گیاهان کشاورزی، دانه‌ها، حیوانات و دام‌ها، میکروب‌ها، آب‌وهوا، کشفیات انسان‌ها و همه متغیرها را برحسب شواهد باستان‌شناسی و تاریخی بررسی می‌کند.


در نقد فلسفه فرانسوی
«در این سال‌ها، ترجمه‌های فارسی آثار جریان فرانسوی، که پس از ورودش به حوزه دانشگاهی و روشنفکری آمریکایی به جریان فرنچ تئوری یا تئوری فرانسوی معروف شده بود، ناگهان سیل‌آسا عرصه نظری و روشنفکری ایران را درنوردید و آن را از مفاهیم، واژگان، نثر و نحو پسامدرنیستی خود آکنده ساخت. در طی این سال‌ها کمتر نوشته و تحلیل ادبی- سیاسی مدروزی می‌شد یافت که از تأثیر این شیوه فکری مصون مانده باشد». منظور بهروز صفدری، مترجم کتاب «فرنچ‌تئوری و آواتارهایش؛ نقدی بر آماس تئوریک پسامدرنیسم» در پیش‌گفتار این کتاب از جریان فرانسوی فیلسوفانی چون لیوتار، بودریار، دلوز، بارت، فوکو، ژیژک و بدیو است. بخش اصلی کتاب را مجموعه هشت مقاله مندرج در اولین شماره نشریه «لوتر کته» نزدیک به جنبش سیتواسیونیست‌ها تشکیل می‌دهد که در تابستان 2009 در فرانسه منتشر شد به‌همراه نوشته‌ای با عنوان «تئوری زیادی» اثر انی لوبرن که پیش از این نیز در اینترنت منتشر شده بود. مترجم چند متن دیگر را نیز برای آشنایی خوانندگان با نظریات سیتواسیونیست‌ها گردآوری کرده است که متونی سودمندتر از متون بخش اول هستند: ترجمه فارسی چندصفحه‌ای از کتاب «رساله زندگی‌دانی برای استفاده نسل‌های جوان» اثر رائول ونه‌گم که هم‌زمان با جامعه نمایش گی دوبور در 1967 منتشر شد، به‌دنبال آن قسمت‌هایی از کتاب «بین‌الملل نوع بشر» که چاپ فرانسوی‌اش در 1999 منتشر شده است و در آخر، ترجمه فارسی متنی به نام «واژگان اسیر» نوشته مصطفی خیاطی آمده است. در ایران نام مصطفی خیاطی برای نخستین‌بار در ترجمه متون جنبش سیتواسیونیستی و به‌خصوص در مقدمه صفدری بر چاپ فارسی «جامعه نمایش» شناخته شد. نام او به‌خاطر سال‌های عضویت و فعالیتش در آن جنبش و به‌ویژه به‌خاطر نوشتن دو متن بسیار مهم، نامی آشناست و این دو اثر به چندین زبان ترجمه شده است. یکی «فقر و فلاکت در محیط دانشجویی» و دیگری «واژگان اسیر». این نوشته‌های مصطفی خیاطی همراه با دو اثر نخستین گی دوبور و رائول ونه‌گم به‌عنوان آثار مرجع و بنیان‌گذارانه جنبش سیتواسیونیست‌ها شناخته می‌شود. در کتاب «فرنچ تئوری و آواتارهایش» نقدهای انی لوبرن، سه ورین دانیول، ژان مارک ماندوزیو، دان اسپربر و آدام کیرش به اندیشه میشل فوکو، جودیت باتلر، آلن بدیو و اسلاوی ژیژک آمده است که در مورد ژیژک پاسخ او به کیرش و پاسخ دیگری از کیرش نیز آمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.